Mijn schrijfhut kijkt uit op een middeleeuws poldertje met in de verte de skyline van Rotterdam. Het is een beschermd natuurgebiedje, af en toe flitst er een ijsvogel of groene specht voorbij. Maar de laatste tijd zie ik ook vreemdere vogels. Ze dragen groene of oranje hesjes en hebben iPads in de hand. Ik noem ze de telvogels: ze tellen welke dieren en planten hier kunnen leven, dat heet een quickscan. Het idee is dat je de ‘natuurwaarden’ kwantificeert, zodat je een gebiedje, bijvoorbeeld, weg kunt baggeren voor een bouwproject, met de belofte het vervolgens elders te ‘compenseren’.

‘Compenseren’ zetten we even tussen aanhalingstekens omdat het niet kan. Je kunt niet het laatste stukje middeleeuws Rotterdam met eeuwenoude boerderijen en moerbeibomen en piepjonge orchideeën, comprimeren tot een soort zip-bestandje, een datasetje dat je elders kunt uitpakken. Je kunt ook niet een Rembrandt ‘compenseren’ door een quickscan te maken van de verfsoorten, het schilderij te verbranden en daarna naar de Praxis gaan voor nieuwe verf. Weg is weg.

Dat compensatiedenken gaat uit van het misverstand dat je alles van waarde kunt vertalen in cijfers en dus afkopen, uitkopen, opkopen. Maar zo werkt het niet. Zie Groningen, zie Toeslagen. De verkeerde mensen krijgen altijd te veel geld, en wie echt leed berokkend is, hééft niets aan geld.

Zie ook Moerdijk, waar een duizend jaar oud dorp moet wijken voor ‘de transitie’. Uiteraard komt er ‘compensatie’. Ook de begraafplaatsen moeten geruimd, maar treur niet, ze worden ‘virtueel bewaard’ zei de gemeente. Het graf van je geliefde weg, maar hier is een usb-stick.

Het gekke is: die compensatiegedachte stamt uit de jaren negentig, we zouden moeten weten dat het niet werkt. Destijds waren we nog naïef, de computer brak door, we konden alles kwantificeren en copy-pasten, alles moest modulair, inwisselbaar en schaalbaar, ook natuur en onderwijs enzo – dachten we.

In 1997 verscheen er een fascinerend pamfletje getiteld Maa$vlakte, van Rem Koolhaas en Eduard Bomhoff. Een lofzang op neoliberalisme. De strekking: minder regels voor bedrijven, flexibelere contracten voor werknemers. Kijk naar Azië! Daar doet men niet zo moeilijk! Laten we een nieuwe Maasvlakte aanleggen! Natuur kun je gewoon compenseren, copy-pasten! Denk aan Photoshop! (dat was toen een hip programma).

Vincent Karremans zei later sorry,
maar zit nu zelf in Den Haag.

Inderdaad kwam de Tweede Maasvlakte, in beschermd natuurgebied, dat ‘gecompenseerd’ zou worden. Dat is na een kwart eeuw nog altijd niet gebeurd, komende week doet de Raad van State uitspraak in een rechtszaak die natuurorganisaties daarover hebben aangespannen.

Het plan voor een autobrug door dat natuurgebied hier voor mijn neus, komt voort uit hetzelfde denken. Het is een onbesuisde solo-actie van de VVD-wethouder. De man had een IT-bedrijf gehad en ging de lokale politiek in met de Silicon Valley-branie van move fast and break things. Liefst wel in andermans porseleinkast.

Even in het kort: vrijwel iedereen in Rotterdam, van de haven tot de natuurliefhebbers tot het Korps Mariniers, wilde op deze plek een tunnel. De wethouder passeerde de inspraak, regelde een pot autogeld bij een VVD-collega in Den Haag, presenteerde de autobrug als een alles-of-niets kwestie. Hij zei later sorry, maar zit zelf nu in Den Haag. Inmiddels heeft ook China kennis gemaakt met de onbesuisde solo-acties van Vincent Karremans – noem het een scale-up.

Dezelfde Karremans gaf opdracht voor het rapport dat vorige week onder veel mediabelangstelling verscheen, het rapport Wennink. Ik keek de presentatie terug. Een man in een zwarte jaren negentig coltrui diste met vingertoppen tegen elkaar jaren negentig neoliberalisme op als the next big thing. Minder regels voor bedrijven. Minder belasting voor grote bedrijven. Het milieu beschermen we door meer te gaan vliegen. Minder inspraak van burgers. Minder democratisering. Meer naar Azië kijken, daar doet men niet zo moeilijk.

In het rapport komt 228 keer het woord ‘innovatie’ voor, maar het economisch denken was oud als dat boekje over de Maasvlakte. Zelfs het idee van een nieuwe, derde Maasvlakte stond er trouwens in. Alleen Photoshop was vervangen door AI, het hippe ding van nu.

Over die autobrug voor mijn neus maak ik me weinig zorgen. Niemand in de stad is er enthousiast over. Het budget is zo krap dat je er alleen een Ali Express-brug van zou kunnen maken.  Die wel gigantisch hoog en lang moet worden, een monsterbrug, anders kunnen de schepen er niet onderdoor. Meer hinder, minder plek voor huizen, hogere lasten voor burgers, verder omrijden om die brug überhaupt op te kunnen… Laatste nieuws is dat de projectbeslissing is uitgesteld naar 2029.

Wel maak ik me zorgen over de levensbeschouwing in het rapport Wennink. Dat oubollige geloof in machers. Het verdacht maken en ondermijnen van regels, procedures, inspraak en democratie als hinderlijke sta-in-de-wegs van de transitie. Dit businessclass-populisme is gevaarlijker dan dat van Wilders: het krijgt applaus van de macht.

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie

De journalistieke principes van NRC