Donald Trump was nog net niet geïnaugureerd als 47ste president van de Verenigde Staten toen Los Angeles geteisterd werd door natuurbranden die hele wijken in de as legden. Met klimaatverandering had dat volgens Trump niets te maken. En hij zou de waterschaarste in het zuiden van Californië zo oplossen: in „het noorden”, zei hij tijdens zijn verkiezingscampagne, bevindt zich een „enorme waterkraan” – hij doelde op rivieren in het noordwesten van de VS en Canada, die hun water zomaar in de oceaan loosden. Zonde, vond Trump, als je dat water ook met miljoenen liters tegelijk naar het zuiden kon laten stromen.
In een reactie op dit soort wensdenken zei de Amerikaanse klimaatwetenschapper en waterexpert Peter Gleick dat het zuiden van Californië vooral te maken had met „de droogste omstandigheden ooit gemeten voor begin januari, drie maanden in wat het regenseizoen van Californië zou moeten zijn. […] Bodems en vegetatie hebben te lijden onder kurkdroge omstandigheden, hogere temperaturen zorgen voor verhoogde verdamping.” Dat gebeurt er nou, vond Gleick, als je klimaatverandering zijn gang laat gaan.
Een motorrijder bekijkt een brandend huis in Los Angeles op 8 januari. Door een combinatie van extreme droogte in de herfst en sterke winden – de sterkste sinds 2011 – werd een enorme vuurzee gecreëerd. De branden woedden langer dan een week.
Foto Josh Edelson / AFP
Zoom in
Los Angeles kleurde barbieroze tijdens het gevecht met de aanhoudende branden. De deken van brandvertrager – expres roze gekleurd door ijzeroxide – is niet bedoeld om de brand te blussen. Juist (nog) niet door vuur aangetaste gebouwen en het omliggende land kleuren roze om te voorkomen dat ze vlam vatten. Het roze laagje heeft een koelend effect en het ammoniumfosfaat (een type zout) dat erin zit gaat een reactie aan met de cellulose in hout, waardoor het minder goed brandt. Het maakt een brand minder intens, en vertraagt de verspreiding van het vuur.
Foto Eric Thayer/AP
Zoom in
In 2015 spraken wereldleiders in Parijs gezamenlijk af om het onderwerp eindelijk serieus te nemen. Ze zouden er voortaan alles aan doen om de opwarming van de planeet te beperken tot 1,5 graden Celsius. Maar nu, tien jaar later, is van een mondiale reductie van broeikasgassen nog steeds geen sprake – en al neemt de hoeveelheid energie uit duurzame bronnen toe, ook het gebruik van kolen, olie en gas gaat onverminderd door. Sterker nog, klimaat lijkt als politiek thema momentum te verliezen en in sommige landen zelfs geheel van de agenda verdwenen.
Deze satellietbeelden tonen Altadena, een klein plaatsje aan de rand van Los Angeles, vóór en na de branden van 8 januari.
Foto’s Reuters / Maxar Technologies
Dat kan niet zonder gevolgen blijven. Het Europees Centrum voor Weersvoorspellingen op Middellange Termijn en het Copernicus-aardobservatieprogramma van de EU verwachten dat 2025 de boeken in zal gaan als het op één na warmste jaar ooit, direct na 2024. Met 2023 erbij komt de driejarige gemiddelde temperatuurstijging nu uit boven de 1,5 graden Celsius.
Klimaatwetenschappers waarschuwen daarom steeds luider voor het negeren van de klimaatsignalen. Die zijn er genoeg, concludeerde bijvoorbeeld het KNMI eerder deze maand in Een extreem rapport, dat specifiek aandacht besteedde aan extreem weer. Klimaatverandering gaat over veel meer dan een geleidelijke stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde.
Meestal richten klimaatwetenschappers zich op de lange termijn, schrijft KNMI-directeur Maarten van Aalst in het voorwoord van het rapport. De meeste data en onderzoeken hebben betrekking op 2050 en op het einde van de eeuw. „Maar we leven inmiddels ook vandaag al in een veranderd klimaat”, aldus Van Aalst. „En als het over die klimaatverandering in het heden gaat, dan is het onderwerp vaak extreem weer dat recent is opgetreden. Terecht, want extremen in het weer veranderen snel – sneller zelfs dan het gemiddelde.”
Voor Nederland gaat het dan bijvoorbeeld om hittegolven (in 2019 werd het voor het eerst sinds de metingen begonnen warmer dan 40 graden Celsius), laag water in de Rijn, extreme stortbuien of het oprukkende Westnijlvirus. Maar mede door zijn gematigde klimaat zijn de extremen in Nederland nog relatief beperkt. Elders op de wereld is dat wel anders.
Neem Jamaica, waar in oktober orkaan Melissa voor miljarden dollars schade veroorzaakte – terwijl de schade van orkaan Beryl ruim een jaar eerder nog niet eens was hersteld. Of neem de hitte in India, die al begin april ruim boven de 40 graden uitkwam, met hittegolven die op sommige plekken meer dan een maand duurden. Of de bosbranden afgelopen zomer in Zuid-Europa, de grootste sinds de satellietmetingen in 2006 begonnen. Of de zware overstromingen in Zuidoost-Azië, volgens de Wereld Meteorologische Organisatie het gevolg van een combinatie van moesson-gerelateerde neerslag en tropische cyclonen. Of de droogte in Teheran, die zo extreem was en zo lang duurde, dat de autoriteiten overwogen om grote delen van de miljoenenstad te evacueren vanwege een gebrek aan drinkwater.
Niet al deze gebeurtenissen zijn een rechtstreeks gevolg van klimaatverandering. De haperende watervoorziening in Teheran is ook veroorzaakt door gebrekkig management en oude infrastructuur. Natuurbranden zijn soms te voorkomen met slimmer bosbeheer. Overstromingen kunnen ook te maken hebben met slecht waterbeheer. Maar klimaatverandering is in bijna al deze gevallen een katalysator. Niemand kan het zich nog permitteren om dat te negeren.
Auto’s zijn overspoeld door modder in Petit-Goave in Haïti, zo’n 70 kilometer van de hoofdstad Port-au-Prince, in de nasleep van orkaan Melissa die de regio in oktober trof. Minstens vijftig mensen kwamen om het leven door de orkaan, die vele honderden huizen verwoestte op Haïti, Jamaica en Cuba.
Foto Clarens Siffroy / AFP
Zoom in
Op 22 november genieten toeristen van een gondeltocht over het Canal Grande in Venetië. Het water is gifgroen gekleurd, door kleurstof verspreid tijdens de actie ‘stop ecocide’ van klimaatactivisten van Extinction Rebellion. Onder anderen Greta Thunberg deed mee aan de actie, die aandacht vroeg voor de erbarmelijke toestand van het klimaat. Thunberg was door de actie een tijdlang niet meer welkom in Venetië.
Foto Reuters
Zoom in
Hoewel het soms met een lichtje zoeken is, is er her en der ook wat positiever nieuws te melden over het klimaat. Neem bijvoorbeeld dit project van waterregulatie in de Oostvaardersplassen. Sommige moerasgebieden werden tijdelijk drooggelegd, waardoor riet en andere vegetatie weer een kans krijgt om te groeien – wat weer goed is voor de vogels in het gebied.
Foto Olivier Middendorp
Zoom in
Een internationaal team van wetenschappers aan boord van het onderzoeksschip Falkor van het Schmidt Ocean Institute deed enkele onverwachte vondsten. Op 13 januari brak een grote ijsschots af (de A84) van de George VI ijsplaat. De onderzoekers speurden met behulp van robotonderzeeër SuBastian acht dagen lang de ongerepte zeebodem af en troffen een grote rijkdom aan leven aan, waar tot voor kort de ijsschots lag. Waarschijnlijk hebben ze een aantal nieuwe soorten ontdekt, die later beschreven worden in wetenschappelijke artikelen. Deze foto laat een schijfkwal zien.
Foto’s Schmidt Ocean Institute
Zoom in
Een Stygiomedusa gigantea, een diepwaterkwal die zelden gezien wordt. Dit exemplaar werd in de Bellingshausenzee gefotografeerd. Deze kwallen zijn gigantisch: het lijf kan een meter in doorsnee zijn, en zijn tentakels kunnen langer dan 10 meter worden.
Foto Schmidt Ocean Institute
Zoom in
Een octopus zit op de bodem van de Bellingshausenzee, op een diepte van 1150 meter. Hij lijkt zich te beschermen voor het licht van de onderzeeër.
Foto ROV SuBastian / Schmidt Ocean Institute
Zoom in
Slangsterren – stekelhuidige zeedieren die nauw verwant zijn aan zeesterren – klimmen op een spons, op 215 meter diepte.
Foto Schmidt Ocean Institute
Zoom in
Een enorme spons – ze groeien vaak maar twee centimeter per jaar – en anemonen op een diepte van 230 meter. De grootte van de spons suggereert dat hij al decennia of misschien zelfs al eeuwen oud is.
Foto Schmidt Ocean Institute.
Zoom in
De linker ijsvlakte op deze sattellietfoto is ijsberg A23a, de grootste ter wereld. De ijsberg, die in 1986 al afbrak van Antarctica, raakte in 2020 op drift. In 2022 kwam hij in een stroomversnelling, en dreef richting South Georgia (rechts op de foto, deels bedekt door de wolken). Dit eiland is rijk aan zeehonden, pinguïns en albatrossen. Momenteel is de ijsberg weer stil komen te liggen, zo’n negentig kilometer van South Georgia af, en vormt net geen bedreiging voor het rijke leven op het eiland. Voor wetenschappers is en blijft A23a een interessant studieobject: de gedragingen van de ijsberg in steeds warmere gebieden is potentieel van belang om te weten hoe het later met Antarctica zelf zal gaan.
Foto NAsa
Zoom in
Inheemse bevolking van Brazilië demonstreert op 21 november tijdens de COP30, de dertigste klimaatconferentie van de VN in het Braziliaanse Belém. Ze demonstreren tegen de inbreuk op hun grondgebied, eisen vervolging van de misdaden tegen de oorspronkelijke bevolkingen en bescherming van hun rechten.
Foto Fraga Alves / ANP
Zoom in
Een vrachtwagen rijdt door een ontbost stuk van de Amazonewouden op 12 november, in de buurt van Belém. De grond wordt voorbereid op plantagebouw. Het tegengaan van ontbossing – zeker in tropische gebieden – stond hoog op de prioriteitenlijst van de COP30.
Foto Mauro Pimentel / AFP
Zoom in
De orkaan Kalmaegi heeft in november veel schade veroorzaakt op de Filippijnen. Eusebio Cuyos, een 75-jarige inwoner van Bacayan, veegt modder uit zijn huis na overstromingen door de zware regenval.
Foto Eloisa Lopez / REUTERS
Zoom in
Een vrouw zit op 5 november op een omgewaaide paal, tussen de restanten van verschillende bouwwerken in Talisay, een plaatsje op het Filipijnse eiland Cebu. De schade werd aangericht door tyfoon Kalmaegi, een storm die zo’n tweehonderd levens eiste. De Filippijnen zijn dit jaar door meer dan twintig tropische stormen getroffen, van uiteenlopende kracht.
Foto Eloisa Lopez / REUTERS
Zoom in
Strandgangers bij het Mediterrane Banyuls-sur-Mer zien op 5 augustus hoe een enorme hoeveelheid rook de Zuid-Franse hemel verduistert, afkomstig van de heftige branden in het Franse departement Aude.
Foto Olivier Chassignole / AFP
Zoom in
Een Iraanse man in Isfahan kijkt op 22 februari op zijn telefoon terwijl hij in de bedding van de opgedroogde Zayandehrivier staat. Naast hem doemt de bijna driehonderd meter lange Si-o-se Polbrug op, een stenen boogbrug uit de zestiende eeuw, die al eeuwenlang een toeristentrekker is voor de stad. De brug raakt beschadigd als de droogte aanhoudt.
Foto Morteza Nikoubazl / Getty
Zoom in
Een tornado heeft huisgehouden in Rio Bonito do Iguaçu, in de Braziliaanse staat Paraná. Hier, op 9 november: een paspop is op een paar stukken hout gewaaid, misschien ooit van meubels afkomstig.
Foto Priscila Ribeiro / REUTERS
Zoom in
Het einde van het jaar werd getekend door veel zware overstromingen in Indonesië. Hier rijden auto’s langs overstroomde landbouwgronden in de provincie Atjeh.
Foto Chaideer Mahyuddin / AFP
Zoom in
Zoom in
Zoom in
Ook in Spanje woedden veel hevige bosbranden dit jaar, onder andere in de omgeving van Ourense. Nederlandse brandweermannen gingen er op training, om te leren hoe branden zo effectief mogelijk bestreden kunnen worden. Links kijkt Edwin Tok, coördinator van een ploeg Nederlandse brandweermannen, toe hoe rook opstijgt in O Peredo. Rechts is een deel van het Nederlandse team getuige van de grond- en luchtbluspogingen in Maceda.
Foto’s Elena Fernández
Een Afrikaanse maraboe (familie van de ooievaar) komt aanvliegen bij vuilnisstortplaats Dandora, aan de rand van de Keniaanse hoofdstad Nairobi. Jutters zoeken naar recyclebare stukken plastic tussen het afval.
Foto Thomas Mukoya / Reuters
Zoom in
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC