De Soedanees-Nederlandse vredesactivist Maimona Fator (40) krijgt een telefoontje als ze in haar huis in Amsterdam net klaar gaat zitten voor het interview. Het is een kennis die belt over een zitting van het Internationaal Strafhof in Den Haag, waar die zojuist bij was. Ali Muhammad Ali Abd-al-Rahman werd door het strafhof tot twintig jaar cel veroordeeld. „Hij is een generaal die in 2003 oorlogsmisdaden pleegde in de regio Darfur”, legt Fator uit. „Wij willen dat zijn straf zwaarder uitvalt.”
Fator komt zelf uit het noorden van Darfur. In die regio verzetten gewapende groepen zich in 2003 tegen de dictatoriale overheid, maar die sloeg hard terug. „Ik studeerde in de hoofdstad Khartoem toen ons dorp werd verwoest.” Fator rapporteerde heimelijk aan internationale mensenrechtenorganisaties en media over misdaden tegen vrouwen en kinderen in haar thuisregio. Toen dat te gevaarlijk werd voor haar en haar familie, moest ze vluchten.
Foto Dorine Booij
Zoom in
Het dictatoriale regime van Omar Al-Bashir werd na een pro-democratische revolutie in 2019 omvergeworpen. Drie jaar later greep het staatsleger van generaal Abdel Fattah al-Burhan de macht, met hulp van paramilitaire troepen, de Rapid Support Forces (RSF). In 2023 raakten het staatsleger en de RSF met elkaar in gevecht, met extreem geweld, ontheemding van miljoenen mensen en hongersnood tot gevolg. Deze oorlog is door hulporganisaties zoals het Rode Kruis uitgeroepen tot de grootste humanitaire crisis van dit moment. Vredesbesprekingen falen. Beide partijen plegen op grote schaal oorlogsmisdaden. Net als toen Fator studeerde is (seksueel) geweld tegen vrouwen onderdeel van het huidige conflict.
Toch zijn Soedanese vrouwen meer dan slachtoffers van dit machtsspel; vanuit Nederland zetten ze zich in voor vrede, veiligheid en stabiliteit in hun land. Fator volgt momenteel een opleiding sociaal werk, daarnaast zet ze zich in voor vervolging van oorlogsmisdadigers. Tot voor kort werkte ze ook bij Radio Dabanga, een in Amsterdam gevestigd online radiostation dat een belangrijke informatiebron vormt voor Soedanezen. Door het opschorten van de Amerikaanse ontwikkelingshulp via USAID moest ze hiermee stoppen. Nu organiseert ze samen met actiegroepen zoals Yalla for Sudan demonstraties en bewustwordingscampagnes, „zodat Nederland leert wat er in Soedan gebeurt.”
Lees ook
Dabanga, radiostation en reddingslijn voor het vrije woord in Soedan, dreigt ten onder te gaan
Gaarkeukens
Ook Solafa Seif (34) en Mekka Abdelgabar (70) zijn al jaren in Nederland actief als vredesactivist. Seif kreeg in 2016 politiek asiel wegens haar verzet tegen de mensenrechtenschendingen van dictator Bashir. Inmiddels werkt ze als onderzoeker aan de Universiteit Leiden.
Vanuit Nederland hielp ze bij de revolutie in 2019 met het organiseren van demonstraties in Soedan, vertelde ze eerder aan NRC. Maar vanwege de oorlog richt ze zich nu op het organiseren van humanitaire basishulp. Seif: „Er is een tekort aan alles. Ik haal bijvoorbeeld geld op voor gaarkeukens.”
Solafa Seif: „Het waren de ego’s van twee mannen die dit conflict ontketenden.”
Zoom in
Abdelgabar begon in 2015 de Vrouwen Organisatie Nederland-Darfur (VOND), een commissie voor conflictbemiddeling tussen stammen in Darfur, waar ze vrouwen trainde in mediation. Dat was hard nodig, zegt ze, omdat de overheid met verdeel-en-heerspolitiek lokale stammen uit elkaar had gedreven. Haar projecten kwamen door de oorlog tot stilstand. „Het staatsleger en de RSF voeren via lokale stammen nu weer een proxy-oorlog in Darfur. We zijn met VOND weer terug bij af.” Voor bemiddeling kan plaatsvinden, moeten eerst de wapens worden neergelegd.
Ze gebruikt haar ervaringen bij VOND nu voor politieke bemiddeling. „Ik nodig sinds de oorlog met andere vredesactivisten Soedanese bestuurders uit voor bemiddelingssessies in het buitenland, in een neutrale omgeving.”
Lees ook
In de uitzichtloze oorlog in Soedan houden jongeren met soepkeukens de mensen in leven
Netwerken
Vrouwen in Soedan spelen al langer een grote rol in vredesverzet, zegt Abdelgabar. „Ik kom zelf uit Darfur, en ik zag dat lokale vrouwenorganisaties daar goed werk verrichtten. Daarom begon ik voor hen voorstellen te schrijven voor financiering door internationale organisaties en richtte ik in 2005 VOND op.” Later kwamen de bemiddelingsprojecten erbij. „Eerder onderhandelden mannen bij conflicten tussen stammen, maar juist vrouwen hebben het beste besef van gezamenlijke belangen.”
Eerder onderhandelden mannen bij conflicten tussen stammen, maar juist vrouwen hebben het beste besef van gezamenlijke belangen
Mekka Abdelgabar
Oprichter Vrouwen Organisatie Nederland-Darfur
Dat komt door de grote verantwoordelijkheid die veel Soedanese vrouwen hebben in het familieleven, zegt Abdelgabar. „Moeders snappen dat vrede nodig is om kinderen naar school te laten gaan en brood op tafel te krijgen. Als partijen met dat soort basale eisen naar onderhandelingen komen, is samenwerken mogelijk.”
Mannen, zegt ze, zijn te zeer verwikkeld in het politieke machtsspel dat een wig drijft tussen groepen. „Veel jonge mannen in Darfur hebben zich bij de RSF of het staatsleger aangesloten, dat was een van de weinige bronnen van een stabiel inkomen. Daar leer je geweld met geweld te beantwoorden.”
Mekka Abdelgabar: „Sterke netwerken tussen vrouwen waren er al vóór de revolutie.”
Foto Dorine Booij
Zoom in
Abdelgabar speelde in op dat familie-aspect, met succes. „Toen in 2015 in het zuiden van Darfur een conflict dreigde, deden we een radio-oproep om niet te vechten, omdat wij, een delegatie van ‘tantes en zussen’, eerst wilden bemiddelen. Door die interventie wisten we de gemoederen tot rust te brengen en het conflict te smoren.”
Vrouwen onderhielden netwerken om elkaar te helpen, beaamt Seif, zeker in de gebieden die het regime bewust verwaarloosde om de macht te behouden. „Sterke netwerken tussen vrouwen waren er al vóór de revolutie,” zegt ze. „Die netwerken zorgden ervoor dat vrouwen tijdens de revolutie snel in actie konden komen.”
De revolutie van 2019 begon als protest van jongeren voor betere leefomstandigheden en democratie, maar vrouwen van alle leeftijden sloten zich daar snel bij aan. Vrouwenrechten werden deel van het eisenpakket. Seif: „Vrouwen hadden tijdens de revolutie van 2019 het meeste te verliezen én te winnen. De economische ineenstorting en de onderdrukking trof iedereen, maar zij droegen een onevenredig zware last: ze moesten voor hun gezin zorgen, zonder autonomie, veiligheid of kansen.” Zo protesteerden vrouwen niet alleen tegen hun economische achterstelling, maar ook tegen de rigide islamitische leefregels die het regime, naar voorbeeld van Iran, aan hen oplegde.
Lees ook
Deze foto maakte Soedanese vrouwen het symbolische gezicht van de revolutie
Verdeelde diaspora
De periode na de revolutie was aanvankelijk hoopvol, zegt Seif. „Soedanezen hadden een gemeenschappelijk doel. Maar dat viel al snel uiteen toen politieke actoren lokale en persoonlijke belangen voorrang begonnen te geven.” Dat had ook effect op de diaspora in Nederland, merkte ze in het forum dat ze met anderen had opgericht om oorlogsmisdadigers te vervolgen. „We raakten verstrikt in lokale, partijpolitieke agenda’s.” Seif stapte eruit. „Ik voelde me geïsoleerd. Ik wilde het zo graag apolitiek houden.”
Door een coup van het leger in 2021 raakte de beloofde democratie verder uit beeld. Het nieuwe bewind heerst op vergelijkbare wijze over het land als dictator Bashir dat deed, vanuit dezelfde politiek-militaire elite. De verdeeldheid bleef. De huidige oorlog, zegt Abdelgabar, versterkt die zelfs. „Soedanezen, zelfs vredesactivisten, vinden het moeilijk om een neutrale partij te zijn. Dat is voor mediation wel nodig.”
Als jongeren goed onderwijs krijgen en training in conflictresolutie, dan kunnen die het land bijeen brengen
Mekka Abdelgabar
mediation-specialist
Zo was Abdelgabar laatst bij een vredesconferentie in Den Haag, waar een broer van RSF-leider Mohamed Dagalo ‘Hemedti’ aanwezig was. „Een collega belde me en drong erop aan om hem te laten arresteren. Maar dat kan ik toch niet doen bij een conferentie waar gezocht wordt naar vreedzame oplossingen?”
Ook Fator merkt de toegenomen verdeeldheid in de diaspora, met name door een nieuwe stroom oorlogsvluchtelingen. De RSF heeft met veel geweld een aanzienlijk deel van Soedan veroverd. „Een grote groep Soedanezen wil dat het staatsleger wint, dus ze zijn tegen een wapenstilstand.”
Die groep gaat erg ver, zegt Fator. „Twee maanden geleden werd van mij een foto gedeeld in een openbare Facebookgroep voor Soedanezen.” Ze laat op haar telefoon een gephotoshopt bericht zien waarin gesuggereerd wordt dat zij en andere geweldloze vredesactivisten van de paramilitaire RSF zouden zijn. „Ik heb aangifte gedaan, maar ik kon er niet van slapen.”
Maimona Fator: „De dromen die we hadden bij de revolutie, daar moeten we ons aan vasthouden.”
Foto Dorine Booij
Zoom in
Fator laat zich er niet door weerhouden om vredesprotesten te organiseren. „De dromen die we hadden bij de revolutie, daar moeten we ons aan vasthouden.” Die dromen zijn ook bij Abdelgabar niet verdwenen. Ze wil zodra het kan haar mediation-projecten in Soedan hervatten, in het bijzonder met jongeren. „Dat waren de aanjagers van de revolutie. Als ze goed onderwijs krijgen en training in conflictresolutie, dan kunnen zij het land bijeenbrengen.”
Seif richtte deze zomer een vrouwennetwerk op van Soedanezen in Nederland en omgeving om hulpacties te organiseren en ideeën uit te wisselen over de toekomst van hun land. „Soedanezen zijn nu vooral bezig met overleven, maar ik wil dat vrouwen weer naar de toekomst kunnen kijken. Het waren de ego’s van twee mannen die dit conflict ontketenden. Dus we moeten de oplossing niet bij de mannen laten.”
Lees ook
In de Soedanese stad Al Fasher wordt niet alleen systematisch de bevolking uitgeroeid, het bewijs ervan wordt ook vernietigd
Correctie (28 december 2025 om 16.00 uur): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de broer van RSF-leider Hemedti gezocht wordt door het Internationaal Strafhof. Dat is voor zover bekend niet het geval en is hierboven aangepast.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC