Zelf wil ze niet gaan stemmen. De verkiezingen zijn „fake”, zegt een 19-jarige scholier uit Yangon beslist, via een videoverbinding. De meeste mensen die ze kent, denken er volgens haar hetzelfde over. Maar ze weet dat een paar mensen verderop in haar straat wél willen gaan. Niet uit overtuiging, denkt ze, maar omdat ze op voordeeltjes hopen.
In augustus maakte de junta in Myanmar bekend verkiezingen uit te schrijven, die zondag zijn begonnen. Bij de aankondiging zei een woordvoerder dat Myanmar terug zou keren naar een meerpartijen-democratie, maar dat neemt vrijwel niemand serieus. Volgens een waarnemer van de VN doet het militaire regime een „wanhopige poging om via schijnverkiezingen een façade van legitimiteit te creëren”.
Via een coup in 2021 heeft het leger de feitelijke macht in Myanmar naar zich toegetrokken, maar niet in alle regio’s is het gelukt het gewapende verzet neer te slaan. Hoewel de kiescommissie bij de aankondiging nog zei dat de verkiezingen in alle 330 gemeenten van Myanmar plaats zouden vinden, is dat inmiddels bijgesteld. De formele verklaring luidt dat in enkele tientallen gemeenten geen verkiezingen worden gehouden.
De 19-jarige scholiere weet niet zeker of ze onder het stemmen uit kan komen. In iedere wijk beschikt een vertegenwoordiger van de overheid over een lijst waarop de gegevens van elk huishouden staan geregistreerd. „Ik ben van plan thuis te blijven. Maar wat als ze naar ons toe komen en ons dwingen?”
Aung San Suu Kyi
Een 27-jarige leraar uit een ander deel van Myanmar hoort dat soms geld wordt geboden om te komen stemmen, vertelt hij in een videogesprek. Ook hij is niet van plan zijn stem uit te brengen. „De uitkomst staat toch vast. De junta bepaalt welke partijen mee mogen doen.” Naast de aan het regime gelieerde partij USDP (Union Solidarity and Development Party) doen alleen partijen mee die de junta geen strobreed in de weg zullen leggen. Een kwart van de 664 parlementsleden wordt überhaupt niet gekozen, maar direct aangewezen door generaal Min Aung Hliang.
Bij de laatste verkiezingen in 2020 was de partij van Aung San Suu Kyi, de National League for Democracy (NLD) nog de grote winnaar. Maar de uitkomst daarvan werd in februari 2021 terzijde geschoven door de junta omdat er gefraudeerd zou zijn. Kyi zit sindsdien opgesloten. Haar partij werd in 2023 ontbonden door de autoriteiten.
Sinds de coup wordt de bevolking met harde hand onderdrukt. Critici worden zonder enige vorm van proces opgesloten. De junta bombardeert scholen en ziekenhuizen, ook toen het land in maart door een zware aardbeving werd getroffen. Hulpverleners mochten niet de gebieden in waar de junta niet de baas is.
Eind november liet de junta drieduizend gevangen vrij uit een gevangenis in Yangon. Volgens Mark Farmaner, directeur van mensenrechtenorganisatie Burma Campaign UK probeert het regime daarmee de indruk te wekken dat er wordt hervormd.
Foto Sai Aung MAIN/AFP
Zoom in
Anders dan zijn ouders woont de leraar zelf in een stad die onder controle staat van het bewind. Zijn gezicht betrekt als hij over hen praat via een videoverbinding. Hun dorp is vorige week gebombardeerd. „Midden in de nacht moesten de bewoners de bossen invluchten.” De leraar denkt dat de junta het verkiezingsgebied nog snel zo groot mogelijk wil maken.
In zijn woonplaats probeert het regime uit te stralen dat alles onder controle is, zegt hij. Bioscopen en winkels zijn open. „Dit lijkt bedoeld om andere landen te laten zien dat de komende verkiezingen rustig, ordelijk en ‘eerlijk’ zullen verlopen”. Maar veel Myanmarezen mijden publieke plaatsen, vertelt hij, uit angst zomaar gearresteerd te worden. Zijn sociale leven is daardoor zeer beperkt. Zijn ouders bezoeken, durft hij niet.
Dienstplichtige leeftijd
In zijn dagelijks leven overheerst de angst gedwongen het leger in te moeten. Op straat spiedt de leraar in het rond of er geen militairen zijn. Omdat hij de dienstplichtige leeftijd heeft, is dat een reële vrees. „Ik woon vlakbij waar ik werk, dus dat beperkt voor mij het risico.” Maar de meeste mensen gaan dagelijks op de brommer naar hun werk, zoals zijn eigen broer. Hij sliep in de afgelopen periode soms niet bij zijn gezin, maar op verschillende andere plaatsen om de kans op aanhouding te verkleinen.
De vrees om te moeten vechten tegen de eigen bevolking houdt ook de 19-jarige scholiere bezig. Vrouwen zijn tussen hun 18de en hun 27ste oproepbaar, mannen tot hun 35ste. Een wet die alle inwoners verplicht ten minste twee jaar in het leger te dienen, is door de junta sinds februari 2024 weer in werking gezet. Tienduizenden zijn al opgeroepen, voornamelijk mannen. Het gonst van de geruchten over de mannen die daarbij sneuvelen, omdat ze na een summiere training vooral als kanonnenvlees in de frontlinie dienen.
Een jongen in de buurt van de scholiere werd opgepakt, „maar zijn ouders wisten hem vrij te kopen”. De wijk kreeg de opdracht elke maand één of twee jonge mensen aan te melden voor het leger, vertelt ze. Ook dat werd vooralsnog afgekocht. „Maar het is nergens veilig.”
Op straat in Yangon hangen eind december nationale vlaggen aan lantaarnpalen.
Foto Sai Aung MAIN/AFP
Zoom in
Op straat zijn er soms protesten tegen de verkiezingen door kleine groepjes die plotseling opduiken en even zo snel weer verdwijnen. Of er staan opeens borden met protestleuzen tegen de stembusgang, ziet ze. „Als ze de demonstranten niet kunnen vinden, pakken ze gewoon anderen van straat op.” In de staatskrant The Global New Light of Myanmar van vorige week verklaarden de militairen dat ze 229 mensen arresteerden die het verkiezingsproces zouden willen saboteren. Op de eerste dag van de verkiezingen werden in verschillende plaatsen explosies gemeld.
De wijk kreeg opdracht elke maand één of twee jonge mannen aan te melden voor het leger
De scholiere leeft in een kleine wereld. Uit protest tegen de staatsgreep weigert ze onderwijs dat onder controle van het regime staat. In plaats daarvan volgt ze online lessen om een internationaal diploma te halen. De vriendenkring van haar vroegere school is uit elkaar gevallen. Sommigen zijn gestopt met leren omdat ze hun familie moeten helpen de kost te verdienen. Anderen zijn naar het buitenland gevlucht. Een paar gingen naar de militaire academie.
Geen waarnemers Asean
De verkiezingen zullen plaatsvinden in drie rondes en tot eind januari duren. Het samenwerkingsverband van Aziatische landen Asean heeft geen waarnemers gestuurd uit vrees dat dat gezien zal worden als steun voor de verkiezingen waarvan pro-democratische partijen zijn uitgesloten. China, Wit-Rusland en Rusland sturen wel waarnemers. Ook Thailand, buurland én lid van Asean, zei vorige week vrijdag één waarnemer te zullen afvaardigen. Niet omdat de verkiezingen „perfect” zijn, volgens de minister van Buitenlandse Zaken Sihasak Phuangketkeow, maar om het gesprek met Myanmar gaande te houden.
„Vroeger droomde ik groot”, zegt de scholiere. Ik wilde zo veel mogelijk leren en dan een bijdrage leven aan de samenleving. Het onderwijs of de economie verbeteren.” Maar bijna vijf jaar na de staatsgreep speelt haar dagelijks leven zich af in een piepkleine wereld waarin ze haar dromen ziet verdampen. „Ik voel me vaak verloren. De toekomst is zo onduidelijk.”
Ze volgde online zo goed als zo kwaad als het ging de val van het bewind van president Assad in Syrië. „Dat geeft me dan toch weer wat hoop voor ons land.”
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC