Find the English version of this Dutch article here.
Het Israëlische leger heeft het afgelopen jaar zijn vijf militaire bases in het zuiden van Libanon versterkt en uitgebreid. De bases zouden tijdelijk zijn, zo verklaarde het leger begin 2025, maar krijgen door de versterkingen een permanenter karakter.
Dat blijkt uit onderzoek door NRC. Rond de vijf bases, door Israël de „Vijf Forten” genoemd, zijn in 2025 versterkte buitenmuren aangelegd, laat een vergelijking van satellietbeelden en foto’s zien. Alle vijf de forten kregen betonnen uitkijkposten, met surveillanceapparatuur en op zeker een locatie is een machinegeweer zichtbaar.
„Als het leger hier twintig jaar wil blijven, dan kan dat. De benodigde basisinfrastructuur is inmiddels aangelegd”, reageert Nicholas Blanford, een Britse veiligheidsanalist en Hezbollah-kenner die sinds drie decennia in Libanon woont. „Israël geeft een signaal aan Libanon: jullie zijn verslagen en wij zijn terug.”
Voormalig commandant der landstrijdkrachten Mart de Kruif ziet in de bevindingen „heel veel dat deze bases permanent van aard zijn”.
Toen Hamas in oktober 2023 Israël aanviel, ontstond er niet alleen een bloedige oorlog in Gaza, maar laaide ook de strijd op tussen Israël en Hezbollah in Libanon. Hezbollah, Libanons grootste sjiitische gewapende groep en politieke partij, vuurde uit solidariteit met Hamas raketten af op Israëlische doelen. Na maanden van wederzijdse aanvallen escaleerde Israël in 2024 met grootschalige luchtaanvallen en viel het leger Zuid-Libanon binnen en begon het een grondoorlog.Sinds oktober 2023 kwamen ongeveer 4.000 Libanezen en 130 Israëliërs om.
Op 26 november 2024 kondigde de toenmalige Amerikaanse president Joe Biden een staakt-het-vuren aan. Onderdeel van de overeenkomst was dat Israël zijn troepen zou terugtrekken en de Libanese strijdkrachten voortaan de veiligheid zouden garanderen in het zuiden van het land.
Vlak vóór de terugtrekking voltooid moest zijn, op 18 februari dit jaar, maakte Israël bekend dat er militairen zouden achterblijven op vijf plaatsen, net over de grens – de zogeheten Blauwe Lijn – in Libanon. Het was „een tijdelijke maatregel”, een legerwoordvoerder, noodzakelijk voor „de bescherming van Israëlische burgers”. De Verenigde Staten hadden het goedgekeurd, aldus de woordvoerder.
Dat gold niet voor Libanon zelf. In een gezamenlijke verklaring van de president, premier en parlementsvoorzitter maakte Libanon duidelijk elke verdere Israëlische aanwezigheid op zijn grondgebied als „bezetting” te beschouwen.
Veel bewoners die het afgelopen jaar zijn teruggekeerd naar het zwaar verwoeste gebied ervaren de situatie inderdaad als een bezetting. Dat komt onder andere door de veelvuldige inzet van Israëlische drones. „Het voelt alsof Israël hier alles controleert”, zegt Ahmad Sbleen (42). Hij drinkt koffie aan een tafel voor zijn huis vlak bij de Israëlische basis in Labbouneh, terwijl een drone boven het huis zoemt. „Als er ook maar iets afwijkt van wat normaal is, komt er een drone op inspectie. De drones zijn hier altijd. Na zonsondergang blijven we binnen.”
Mohammed woont in het dorp Khiam, tegenover de Israëlische basis op de heuvel Hamames. „Er is geen veiligheid. Soms schieten ze vanuit de basis willekeurig op de weg hier beneden die naar het dorp leidt”, zegt de wat oudere, vermoeid ogende man, die om veiligheidsredenen . Zijn familie woont nu elders. „Pas lieten ze een bom vallen bij een groepje mensen dat gewoon wat fruit plukte.”
Nu blijkt dat Israël niet alleen aanwezig is gebleven, maar zijn posities dermate heeft versterkt dat de bases nog jaren meekunnen.
Hesco’s
NRC verzamelde satellietbeelden van de vijf militaire bases, daterend van januari tot en met november 2025, analyseerde foto’s die zijn gemaakt door fotografen in de regio en bezocht, waar mogelijk, de gebieden rondom de forten. Bij alle vijf de bases zijn tekenen van uitbreiding te zien. Deze bevindingen zijn voorgelegd aan defensie-experts.
Op de beelden is te zien dat aarden wallen rond de bases zijn verhoogd en verstevigd met zogeheten hesco’s. Dat zijn stevige zakken met stalen frames, gevuld met zand of stenen, die naast en op elkaar geplaatst kunnen worden om een barrière te vormen. Ook zijn er betonnen observatieposten gebouwd op de hoeken. Elke basis is uitgerust met surveillanceapparatuur zoals camera’s, megafoons, antennes en radarsystemen.
Daarnaast kunnen er meer manschappen worden ondergebracht. Op onderstaande satellietbeelden is te zien dat het terrein is uitgebreid. Direct naast de bases is extra grond afgezet met aarden wallen, waar tanks en andere militaire voertuigen staan opgesteld.
Satellietbeelden Planet labs
Voormalig commandant De Kruif: „Deze veiligheidsmaatregelen zijn structureel van aard, bedoeld om mortieraanvallen en andere gronddreigingen tegen te gaan en om te kunnen schuilen tegen artillerievuur.”
In 2008 en 2009 voerde De Kruif 45.000 NAVO-militairen aan in het zuiden van Afghanistan. „Daar gebruikten we ook tijdelijke vooruitgeschoven posten, maar die bestonden uit zandzakken en tenten. Aarden wallen met hesco’s gebruik je niet voor een tijdelijke basis. Ook de betonnen schietopstellingen die op de beelden staan kunnen jaren mee.”
Analist Blanford wijst daarnaast op mogelijke schuilruimtes in de aarden wallen. Hij merkt op dat het logisch is dat militairen hun onderkomen blijven versterken zolang ze er zitten, ook als de duur van hun verblijf niet zeker is. „Israël doet er zoveel mogelijk aan om slachtoffers aan eigen zijde te voorkomen. Dat ligt heel gevoelig in Israël.”
Zoom in
Zoom in
Zoom in
Foto’s Courtney Bonneau
Schieten op zonnepanelen
Hezbollah na de Israëlische invasie van Libanon in 1982 en groeide met steun van Iran uit tot een van de grootste gewapende groepen in de regio. Vanuit de bergachtige omgeving voerde de beweging een guerrilla tegen Israël. Bij afwezigheid van de Libanese staat vervult Hezbollah in het zuiden ook publieke taken van algemeen belang, zoals onderwijs en gezondheidszorg.
Aan de Israëlische kant van de grens zijn de afgelopen decennia nederzettingen gebouwd en legerposten om die te beschermen. Tijdens de escalatie in 2024 zette Israël de stap om zich ook in Libanon militair te vestigen. Behalve de vijf bases zijn er twee „bufferzones” (door Israël afgezette gebieden) en twee kleine buitenposten vlak tegen de grensmuur, opgetrokken uit slechts wat betonblokken en prikkeldraad. VN-vredesmissie Unifil zag ook dat Israël in de afgelopen weken de grensmuur uitbreidde op Libanees grondgebied.
Begin dit jaar keerden veel bewoners van Zuid-Libanon terug naar huis. Tientallen dorpen in het directe grensgebied zijn echter grotendeels onbewoonbaar. Die schade is niet alleen het gevolg van de gevechten tussen Israël en Hezbollah. Israël is het afgelopen jaar ook doorgegaan met het bombarderen en opblazen van huizen.
Aarden wallen met hesco’s gebruik je niet voor een tijdelijke basis
Mart de Kruif
voormalig commandant der landstrijdkrachten
In het dorp Aitaroun drinken jongens koffie in een café. De eigenaar werd in juni door een Israëlische drone gedood. „Veel mensen hebben geen andere optie dan teruggaan, omdat ze geen geld hebben om elders woonruimte te huren”, zegt , die uit veiligheidsoverwegingen alleen zijn achternaam wil noemen. Hij is psycholoog, werkt in Beiroet en komt in het weekend vaak terug naar zijn geboortedorp. „De mensen hier hebben psychologische problemen, ze zijn angstig en depressief. Mijn zus heeft paniekaanvallen sinds het huis van onze buren is gebombardeerd.”
Het dorp ligt aan de voet van een heuvel. Daar bovenop is de Israëlische basis bij Jal al-Deir gebouwd. Elke ochtend vroeg horen bewoners hoe de zware motoren van de tanks worden aangezet. „Op zaterdagavond klinkt vaak muziek. Dan feesten ze tot diep in de nacht en schieten ze op het dorp, zelfs op zonnepanelen”, vertelt Mansour. „Soms kloppen ze bij mensen aan en eisen ze dat ze hun huizen verlaten omdat ze te dicht bij de basis wonen en een veiligheidsrisico voor de militairen vormen. Zíj voelen zich onveilig. Geloof jij dit nog?”
Satellietbeelden Planet labs
Zoom in
Zoom in
Foto’s Courtney Bonneau
Ondanks het bestand blijft het Israëlische leger nog altijd vrijwel dagelijks aanvallen. Unifil telde het afgelopen jaar ruim 11.000 Israëlische activiteiten in Libanon, waaronder vluchten van drones en gevechtsvliegtuigen, bombardementen en beschietingen. Daarbij kwamen sinds november vorig jaar al meer dan driehonderd mensen om het leven, onder wie zeker 127 burgers. Ook militairen van het Libanese leger en Unifil komen geregeld onder Israëlisch vuur te liggen.
De internationale vredesmacht heeft het Israëlische leger vooral de afgelopen zomermaanden versterkingen zien aanbrengen aan de forten. „We zien geen indicatie dat ze van plan zijn om te vertrekken”, zegt Unifil-woordvoerder Kandice Ardiel.
„Stevige fortificaties”, zo noemt veteraan Bert Kleine Schaars de betonnen observatieposten. „Die zet je er niet voor even neer.” Kleine Schaars diende als onderofficier in de VN-vredesmissie in Libanon en is nu voorzitter van de hulporganisatie Veteranen voor Libanon.
Ook wijst hij op de toegenomen hoeveelheid pantservoertuigen bij de bases. „Reken per voertuig op zo’n vier tot zes mannen en vrouwen. Dan kom je al snel op een peloton van dertig tot veertig militairen per basis.”
Totale ontwapening
Het conflict tussen Israël en Libanon bevindt zich in een patstelling. Volgens het bestand moet Libanon Hezbollah’s achtergelaten wapens opsporen en voorkomen dat de beweging herbewapent. Israël zegt zich pas te zullen terugtrekken als dit voltooid is en dreigt met meer geweld. De Libanese autoriteiten durven de ontwapening echter niet door te zetten uit angst in een gewapend conflict met Hezbollah te belanden.
Hoewel Hezbollah in het zuiden zijn militaire posities heeft verlaten, weigert de beweging zijn wapens in te leveren in de rest van het land. Het zegt zich te beroepen op zelfverdediging en ziet de eis van totale ontwapening als toegeven aan „Israëlische belangen” terwijl Libanon met een zwak leger „machteloos achterblijft”.
Feit is dat Unifil in het zuiden sinds het bestand geen militaire activiteit van Hezbollah meer ziet, zei een woordvoerder eerder tegen NRC. Ook verklaarde Unifil-commandant Diodato Abagnara begin deze maand tegen het Israëlische Channel12 dat hij „geen aanwijzingen ziet dat Hezbollah zich aan het herbewapenen is” in het zuiden.
De aanwezigheid van Israël maakt het juist moeilijk voor het Libanese leger om het gebied volledig onder controle te krijgen, zegt Unifil bij herhaling.
Het Israëlische leger daarentegen vindt zijn aanwezigheid volledig legitiem. „Het IDF opereert uiterst nauwkeurig in overeenstemming met het internationaal recht en de afspraken tussen Israël en Libanon”, zegt een woordvoerder in reactie op de bevindingen van NRC. „De Vijf Forten zijn noodzakelijk om een verdedigingslinie op te trekken” voor de gemeenschappen aan de Israëlische kant van de grens.
Satellietbeelden Planet labs
Zoom in
Zoom in
Zoom in
Foto’s Courtney Bonneau
„In het verleden plande de terroristische organisatie [Hezbollah] in deze gebieden een invasie [van Israël]. Met dank aan het Israëlische leger is dit voorkomen.” Als gevolg van gebrekkige handhaving door Unifil en in het licht van Hezbollah’s toenemende pogingen om te herbewapenen, is het IDF verplicht om op te treden, aldus de woordvoerder. „De aanpassingen aan de forten in het afgelopen jaar zijn bedoeld om de verdediging te verbeteren.”
Marieke de Hoon, universitair hoofddocent internationaal strafrecht aan de Universiteit van Amsterdam, kijkt daar anders tegenaan. Zij ziet wel degelijk aanwijzingen dat Israël met zijn voortdurende militaire aanwezigheid in Libanon het internationaal recht schendt. „Een krijgsmacht mag in beginsel niet zonder toestemming van het betreffende land op het grondgebied van dat land zijn. Een uitzondering is als er een noodzaak is tot zelfverdediging, maar dan moet een gewapende aanval echt ophanden zijn. Het mag niet gaan om een bepaald gevaar dat in de toekomst zou kunnen ontstaan.”
Verder kan Israël zich erop beroepen dat Libanon het bestand niet naleeft en het dus verplicht is om in te grijpen. Maar dan mag Israël niet zelf een situatie creëren waarin Libanon afspraken niet kan uitvoeren. Alle partijen moeten te goeder trouw meewerken.”
Libanon is niet de enige plek waar het Israëlische leger zich ingraaft. Zo publiceerde de Britse onderzoeksorganisatie Forensic Architecture vorige week een analyse van de uitbreidingen in Gaza waar het IDF inmiddels 48 militaire bases heeft gebouwd.
Satellietbeelden Planet labs
Zoom in
Zoom in
Zoom in
Foto’s Courtney Bonneau
Ook in Zuid-Syrië bouwt Israël nieuwe militaire posten. Na de val van het Assad-regime in december 2024 trok het leger de gedemilitariseerde zone in, een gebied ten oosten van de Golan-hoogvlakte die Israël sinds 1967 bezet. Het leger voert geregeld grondinvasies uit in Syrië, doodt inwoners, verjaagt hen uit hun huizen en ontvoert mensen willekeurig, aldus Human Rights Watch.
In alle drie de gevallen is zelfverdediging Israëls rechtvaardiging voor zijn militaire aanwezigheid.
Analist Blanford betwist dat de bases in Libanon noodzakelijk zijn, aangezien Israël het Libanese luchtruim domineert en daardoor al goed zicht heeft op wat er op de grond gebeurt. De forten zijn volgens hem vooral een signaal aan Israëlische burgers dat het leger hen beschermt. Verder denkt hij dat ze dienen als ruilmiddel voor onderhandelingen. „En ze zijn bedoeld om de Libanezen te laten zien dat Israël kan doen en laten wat het .”
Reacties: onderzoek@nrc.nl
Verantwoording Over dit artikel
Voor dit onderzoek vroeg NRC bij het Amerikaanse bedrijf Planet Labs satellietbeelden op van Israëls vijf forten in Libanon in de periode tussen januari en november 2025. Daarnaast zijn foto’s bestudeerd die de in Libanon gevestigde freelance fotograaf Courtney Bonneau gedurende diezelfde periode maakte vanuit de omgeving van de bases. Bonneau legt sinds 2023 het conflict vast voor fotopersbureau Middle East Images en bezoekt de grensregio geregeld. NRC heeft deze beelden geverifieerd en bezocht de bewoners van omliggende dorpen in Libanon. De bevindingen zijn voorgelegd aan deskundigen met kennis van het conflict, defensie en het internationaal recht. Ook is een reactie gevraagd aan het Israëlische leger. Die is verwerkt in het artikel. De volledige namen van de geïnterviewde Libanese bronnen zijn bij de redactie bekend. De Libanese autoriteiten hebben niet gereageerd op vragen van NRC
Met medewerking van Rachel Morón.
Graphics Roland Blokhuizen.
Lees ook
In Zuid-Libanon zijn complete dorpen vernietigd. ‘Ik ga er weer wonen, als het moet in een container’
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC