In 2024 werd vanuit de VPRO de zesdelige hiphopserie Iemand Moet Het Doen aangekondigd, op dat moment was de werktitel nog Hiphop: Made in NL. De introductie ervan schiep verwachtingen, zeker met een leus als ‘hiphop is meer dan muziek’. Het is een krachtige cultuur die generaties gevormd heeft, met eigen codes, een sterke attitude en een ongekende invloed op mode, taal, kunst, activisme en identiteit. De VPRO zond in 1986 de legendarische hiphopdocu Big Fun in the Big Town uit, die uitgroeide tot belangrijk historisch ducument voor de hiphopcultuur. Niet gek dus, dat ze zich nog eens wagen aan een videodocument over hiphop. Maar is ‘50 Jaar Hiphop in Nederland – Iemand Moet Het Doen‘ wat je ervan hoopt?

In Big Fun in the Big Town bezochten Bram van Splunteren en Marcel Vanthilt New York en spraken zij met legendes zoals Grandmaster Flash, Roxanne Shante, LL Cool J, Schoolly D en Biz Markie. De documentaire werd een belangrijk ijkpunt voor de hiphopgeschiedenis in Nederland. Het vormde voor velen de inspiratiebron om te gaan rappen. In 2007 programmeerde dezelfde VPRO een thema-avond om stil te staan bij hiphop in Nederland met YO! VPRO Raps. Aan tafel zaten verschillende generatie rappers uit Nederland zoals LTH, Deams, Def P, Blonnie B, Tim Beumers en Nina. Een belangrijk vertrekpunt van deze avond was Big Fun in the Big Town, waarbij andermaal werd onderstreept hoe groot de impact was geweest op de Nederlandse hiphopscene. In 2012 werd de documentaire herontdekt en riep Complex deze het uit tot een van de beste hiphopdocu’s, achter Style Wars. Dat de VPRO anno 2025 een zesdelige hiphopserie uitbrengt, mag dan ook geen verrassing heten. Aan het roer staan regisseurs Ivan Barbosa en Sacha Vermeulen, die beiden hun sporen binnen de hiphop- en filmwereld ruimschoots hebben verdiend.

Haast onmogelijke opdracht

Laten we voorop stellen dat het een haast onmogelijke opdracht is om de Nederlandse hiphopscene in zes afleveringen van een half uur te vangen. Hiphop is vanuit de underground uitgegroeid tot een dominante cultuur. De vier basiselementen van hiphop zijn de afgelopen twee decennia uitgegroeid tot eigen culturen met daarbinnen weer diverse vertakkingen. Met deze ontwikkeling in het achterhoofd is het interessant welke route de regisseurs bewandelen, en welke afslagen er worden genomen. De boodschap vooraf is duidelijk: hiphop is meer dan muziek.

De afleveringen zijn chronologisch vormgegeven waarbij er als het ware per aflevering een nieuw tijdperk van de Nederlandse hiphopcultuur aanbreekt. Het hete hangijzer binnen hiphop is zonder enige twijfel de beginperiode: de grondleggers. Tot op de dag van vandaag is het nog nooit iemand gelukt om dit verhaal op een goede manier te vertellen en ook deze serie weet er niet in te slagen. Aan de hand van de vier elementen van hiphop is er aandacht voor onder meer Deams, Extince en Blonnie B (rap), Shoe (graffiti), Jeffrey Roberts (breakdance) en All Star Fresh (DJ). Het wordt al snel duidelijk dat de focus ligt op wat er in Amsterdam en Rotterdam is gebeurd, ook al wordt er door zowel Deams als Edson Sabajo benadrukt dat hiphop overal in Nederland groeiende was.

Gebeurtenissen waar je niet omheen kan

De ‘stratenmakers’ buiten Amsterdam en Rotterdam komen er heel karig vanaf met een enkele namedropping (24K) of een kort fragment (Zombi Squad en D.A.M.N.). Het is een klap in het gezicht dat er geen ruimte is voor hiphopartiesten uit de rest van Nederland, want hun bijdragen aan de cultuur zijn minstens zo relevant. Ik kan meerdere namen noemen die hier aan bod hadden moeten komen, maar ik wil in het bijzonder stilstaan bij Rudeboy, die in 1986 de frontman werd van een van Nederlands meest invloedrijke bands ooit: Urban Dance Squad.

Het is onmogelijk om iedereen te benoemen en de regisseurs hebben de artistieke vrijheid om bepaalde afslagen te nemen in de geschiedenis, maar er zijn gebeurtenissen waar je simpelweg niet omheen kan en dat geldt zonder meer voor zowel Rudeboy als de Urban Dance Squad. Een Utrechtse band met een Engelstalige mc voorop, die jarenlang internationaal toerde en diverse Amerikaanse bands inspireerde.

De sfeer die gecreëerd wordt met zowel archiefbeelden van de hoofdrolspelers als het Nederland van de jaren ’70 en ’80 zijn van toegevoegde waarde en tonen op politiek vlak veel gelijkenissen met het Nederland van nu. Ongeacht of je er wel of niet bij was in die periode, je wordt meegenomen door de tijd en waant je op die plek; knap gedaan.

Van Nederhop naar Nederlandstalige hiphop

De mainstream media en hiphop zijn nooit een gelukkig huwelijk gebleken en dat legt deze serie op een overtuigende manier bloot. Als rode draad worden verschillende media-optredens op een pijnlijke manier in beeld gebracht. Het wordt eens te meer duidelijk: hiphop is sinds haar begindagen tot op heden nagenoeg nooit serieus genomen in Hilversum. Een van de weinige positieve mediamomenten die voorbijkomt, is direct een van de belangrijkste voor de Nederlandse hiphopgeschiedenis. Een optreden van Extince in het voorprogramma van Gang Starr, waarna ‘de prins’ in de crowd door Def P wordt uitgedaagd om in het Nederlands te rappen. De uitkomst hiervan is bekend (Turbotaal) en een grote groep rappers voelt zich aangetrokken om óók in het Nederlands te gaan rappen: Nederhop gaat over in Nederlandstalige hiphop.

Waar Extince uitgebreid aan het woord komt en wordt bewierookt, daar is aan de andere kant geen ruimte voor Def P en Osdorp Posse. Een van de meest pijnlijke momenten uit de serie is dan ook wanneer Shoe de OP betitelt als die groep die teksten van NWA letterlijk naar het Nederlands vertaalde. Feitelijk gezien heeft Shoe gelijk als het gaat om de begindagen van de OP, maar het is lachwekkend om een formatie die vele deuren heeft opengetrapt voor hiphop zo weg te zetten.

Hoe Nederhop wordt overgeslagen

Vanaf dit moment in de serie wordt er afgeslagen naar de start en de ontwikkeling van Top Notch, en dat is een dubieuze keuze. Immers richtte Saskia Slegers in 1989 het label Djax Records op, een legendarische maatschappij die een jaar later het debuutalbum van 24K zou uitbrengen. In 1992 bracht Djax het debuutalbum Osdorp Stijl uit, drie jaar eerder dan de klassieker Spraakwater van Extince. Vanaf dat moment werd Djax het onderkomen van veel Nederhop-releases, een scene op zich en die volledig op het conto van Def P is te schrijven. De impact en de successen van de OP zouden een aflevering op zichzelf verdienen binnen deze serie. Dat deze keuze niet gemaakt is is best te begrijpen, maar de OP wegzetten als een formatie die niks heeft betekend is ronduit lachwekkend.

Waar later in de serie wordt stilgestaan bij New Wave, dat de Popprijs wint in 2016, deed Osdorp Posse dit al in 1996. Toen was er ook veel commotie in zowel de zaal als de media. De OP werd in hun succesjaren regelmatig geboycot door de media, maar ook dwarsgezeten door de festivals waar ze met flinke tegenzin door de programmeurs werden geboekt. In 1995 werden ze in een kleine tent geboekt op Lowlands, tot ergernis van de groep zelf. Ze riepen het toegestroomde publiek op dat als ze niks konden zien, dat ze dan de haringen uit de tent moesten trekken. Niet alleen werd daar gehoor aan gegeven, diverse fans beklommen het podium met alle chaos tot gevolg. Twee jaar later werden ze geprogrammeerd door Pinkpop, waar ze uiteindelijk zowel op de zondag als de maandag moesten optreden. De maandag werd altijd live uitgezonden op televisie, wat voor geweldige exposure zorgde maar juist Osdorp Posse werd geprogrammeerd op het journaal van 18:00, waardoor hun show afgekapt zou worden op tv. Zomaar drie iconische gebeurtenissen die niet zouden mogen ontbreken in een tv-serie over de vaderlandse hiphop.

Gemiste internationale succesverhalen

De makers nemen nog een belangrijke artistieke afslag. De serie begint met de vier basiselementen van hiphop, maar vanaf aflevering twee wordt er ingezoomd op rappers en wordt er niet meer stilgestaan bij de andere elementen terwijl daar zeer relevante ontwikkelingen hebben plaatsgevonden. Er wordt de indruk gewekt dat alle andere hiphopelementen stil zijn komen te vallen, wat permanent onjuist is. Wat te denken van diverse Nederlandse graffiti-kunstenaars die wereldwijd actief zijn om te exposeren of om murals te maken, Menno van Gorp en India Sardjoe die meerdere breakdance-wereldtitels winnen en producers als Beat Butcha, Boaz v/d Beatz, Roselilah en Monsif die (tot Grammy-winnende) beats leveren voor Amerikaanse grootheden? Slechts een paar willekeurige voorbeelden om het tegendeel te bewijzen.

De komst van Top Notch zorgde voor een flinke commerciële boost, zeker ook voor de Nederlandstalige rappers. Het verhaal wordt dusdanig verteld alsof het lijkt dat er alleen nog maar in het Nederlands gerapt werd, afgezien van Postmen passeren louter Nederlandstalige rappers de revue. Een gemiste kans om hierbij niet de internationale succesverhalen van bijvoorbeeld Pete Philly & Perquisite en Dope D.O.D. te vertellen.

Geen weg meer terug

Met het inslaan van de Top Notch-era, lijkt er geen weg meer terug voor de makers. Er is aandacht voor rappers buiten Amsterdam en Rotterdam, maar die zijn dan weer gelieerd aan Top Notch waardoor het een te eenzijdig verhaal wordt. De naam van Ali B valt één keer, maar er wordt verder niet stilgestaan bij zijn impact en diens label. SPEC was bijvoorbeeld ook impactvol, maar wordt ook compleet buiten beschouwing gelaten. De reden dat hij niet aan het woord komt laat zich raden, maar waarom is er dan wel ruimte voor Kempi en Lil Kleine?

Een dieptepunt in de serie is zonder meer Kees de Koning die in aflevering 5 met droge ogen beweert, dat het hem alleen maar te doen is om het creatieve proces en dat artiesten alleen nog maar geïnteresseerd zouden zijn in geld. De oprechtheid van Boef en Ronnie Flex zijn een welkome afwisseling. Beide mannen praten vrijuit over groeiende geldstromen en draaien er niet omheen.

Vrouwen en tributes

Het is wachten tot de laatste aflevering tot vrouwen ook een belangrijke stem krijgen in het verhaal. Naast Fatima Elatik (Patta Academy) en Aruna Vermeulen (HipHopHuis) en artiest NOELL3 is er ook ruimte voor de organisaties Concrete Blossom en Palet. Dit in combinatie met rappers Kevin en Rijck zorgt voor een fijne balans waarbij er een blik op de toekomst wordt geworpen. Tegelijkertijd volgt er ook een recap van de serie in zijn geheel, waarbij er ook nog ruimte is om stil te staan bij mensen die niet meer onder ons zijn. Het is eervol om ook mensen die niet meer onder ons zijn hun bloemen te geven, maar de opsomming komt uit het niets. Een gevoelig onderwerp als dit moet zorgvuldig benaderd worden, waarbij je eigenlijk niemand over het hoofd mag zien. Ik moest zelf denken aan 5th Season, Lepricon en Rob van den Aker, maar er zijn ongetwijfeld meer mensen die een vermelding zouden verdienen.

SugaCane gebruikt een prachtige metafoor om het ontstaan van hiphop en de verspreiding ervan te benoemen: “De regen is gevallen in New York South Bronx, maar onder de grond is de regen gaan verspreiden en overal ter wereld op een andere manier naar boven gekomen, in elke stad en in ieder dorp.” Er is geen speld tussen deze beeldende uitspraak te krijgen. Toch is er door de makers bewust gekozen om het verhaal vanuit een Amsterdams/Rotterdams perspectief te vertellen. En om de jongere versie van ‘Cane’ nog één laatste keer te quoten: hiphop is de cultuur. En exact dat is het probleem van deze serie: de hiphopcultuur wordt te minimaal in beeld gebracht. De interviews zijn geweldig, de verfilming ook, maar het focuspunt is te zwaar. De focus ligt teveel op de muziek, waardoor er geen eer gedaan wordt aan hiphop als cultuur. Dat is de grootste gemiste kans.

Geplaatst door bowie op 30 december 2025