Het enige dat Hayrire Yildiz over haar geboorte weet, is dat ze uit Ebiç komt, een klein dorpje ten noorden van de Turkse stad Kayseri in Centraal-Anatolië. Volgens haar Turkse en Nederlandse identiteitsbewijzen is ze geboren op 1 januari 1934, maar haar echte leeftijd is een raadsel. Niemand heeft haar verteld wanneer ze is geboren.
Haar dochters Ayse Yildiz (50) en Fatma Serçe (55) doen hun best om jeugdherinneringen bij hun moeder op te halen, maar meer dan een vage herinnering van lammetjes die buiten in het dorp stonden, heeft moeder Yildiz niet.
De verjaardag van hun moeder vieren de dochters trouw op nieuwjaarsdag. Voor Yildiz hoeft dat niet, zij vierde nooit haar geboortedag, ook niet in de ruim dertig jaar dat zij in Nederland met haar man en gezin. Vorig jaar blies ze voor het eerst een kaarsje op een verjaardagstaart uit. De dochters van Yildiz gieren van het lachen als hun moeder in het Turks vertelt over dat moment: „Dat was de eerste keer dat ik zo iets zag. Van iedereen moest ik blazen, maar wat moet ik met een kaars?”
Hoe vieren zij een niet-bestaande verjaardag?
Zo’n 31.000 Nederlanders zijn jarig op 1 januari, blijkt uit de laatste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (2024). Maar veel Nederlanders met een migratieachtergrond – vooral ouderen – , weten niet of dat ook is wanneer ze geboren werden: hun geboortedatum werd door overheden bepaald. Bij gebrek aan officiële documenten was 1 januari een veelvoorkomende keus. Hoe vieren zij een niet-bestaande verjaardag?
Parfum en pizza’s
„Ik heb elke dag een verjaardag hoor”, grapt Bachir el Mouden via een telefoonverbinding, hij is bij familie in Marokko. Een exact geboortejaar heeft hij niet, een dag of maand is al helemaal te veel detail, zegt hij. „Toen ik naar Nederland kwam in 1973 voor werk, werd ik pas geregistreerd en is 1 januari gekozen. Dat gebeurde bij iedereen die geen officiële geboortedatum had.” Zijn geboortejaar werd vastgesteld op 1949. Vandaag wordt hij daarmee
Bachir el Mouden ging trakteren toen hij collega’s dat zag doen.
Foto familie El Mouden
Zoom in
De jonge El Mouden zag Nederlandse collega’s trakteren met taart, dus begon hij dat ook maar te doen. „En toen werd het traditie”. „Al jaren” viert hij zijn verjaardag op 3 oktober. „Die dag hebben we gewoon met het gezin gekozen.” Met zijn vrouw en kinderen gaat El Mouden die dag uit eten, dit jaar kreeg hij parfum en „een goede tas”.
De Syrische Hani Haj Ali (48) heeft eveneens 1 januari als geboortedatum in zijn paspoort staan, net als zijn vrouw en oudste dochter. Maar een verjaardag wordt op 1 januari niet gevierd: „Dat is niet onze echte geboortedatum”. Haj Ali is geboren in het oosten van Syrië en weet wél wanneer zijn echte verjaardag is. Die vierden ze afgelopen december met cadeaus en eten: zelfgemaakte pizza’s, taart, salade en snoep.
Lachend vertelt hij dat „alles dicht” was toen zijn vader hem wilde registreren bij zijn geboorte in december. Hij moest een paar dagen wachten en kwam op 1 januari bij het kantoor. In Syrië mochten ouders destijds de geboortedatum van hun kind zelf uitkiezen, vertelt Haj Ali. Normaal gaan kinderen daar op hun zesde jaar naar school.„Gelukkig voor mij.” Voor de familie van zijn vrouw was dat ook de reden. Zijn zussen en broers hebben wel hun echte geboortedatum in hun documenten staan.
Nattevingerwerk
Het is niet bekend hoeveel Nederlanders met een migratieachtergrond 1 januari als geboortedatum van een overheid kregen. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) laat NRC weten dat een asielzoeker 1 juli als geboortedatum toegewezen krijgt als hij geen identificatiepapieren heeft of de geboortedatum onbekend is. Of dit vroeger standaard 1 januari was, kan de IND niet . Het huidige proces voor asielzoekers is anders dan dat van arbeidsmigranten in de jaren de jaren zestig en zeventig.
In 2020 berichtte de Duitse krant Die Welt dat in het Duitse Centraal Register van Buitenlanders meer dan 400.000 ‘migranten’ geregistreerd staan met nieuwjaarsdag als geboortedatum. Volgens de krant ging het voornamelijk om „Syriërs, Turken en Afghanen”.
Afgelopen zomer zei de Duitse staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Daniela Ludwig (CSU) dat er op 30 juni 2025 476.560 „buitenlanders die in Duitsland verblijven” geregistreerd stonden met nieuwjaarsdag als geboortedag. Die datum zou volgens Raimond Scheirich, parlementslid namens de radicaal-rechtse AfD, een indicator kunnen zijn van het aantal mensen dat Duitsland binnengekomen zou zijn „zonder geldige identiteitsdocumenten”.
In Nederland kreeg vooral de oudere generatie Turkse- en Marokkaanse Nederlanders, die zo’n zestig jaar geleden arriveerde als gastarbeider, een datum toegewezen. Want waar Nederlanders zich sinds 1811 al bij de burgerlijke stand moeten inschrijven met voornaam, achternaam en geboortedatum, was dat in Turkije pas vanaf 1934 en in Marokko sinds 1956. De eerste generaties (arbeids)migranten hebben daarom veelal administratieve geboortedata.
Hayriye Yildiz, is 91 op papier, maar ze is waarschijnlijk 95.
Foto familie Yildiz
Zoom in
Zelfs het geboortejaar van hun moeder was een gok, vertellen de dochters van de Turkse Yildiz. „Het gaat om het ‘bouwjaar’, dagen en maanden waren niet belangrijk. Bij mijn moeder hebben ze waarschijnlijk gewoon gekozen voor het jaar dat registreren verplicht werd: 1934”, zegt Ayse Yildiz. „Bij jongens werd daar beter op gelet, zij werden sneller geregistreerd. Zij moesten in militaire dienst. Bij meisjes was het minder belangrijk.”
Volgens een familieverhaal zou hun moeder pas trouwen, zegt haar zus Fatma. „die verhalen had mijn moeder geen papieren tot ze ongeveer veertien was, maar voor het huwelijk had ze die nodig. En omdat minderjarigen niet mochten trouwen, zeggen ze dat er vier jaar bij opgeteld is. Ineens was ze en was ze niet meer veertien, maar achttien.” In hoeverre het verhaal klopt, weet de familie niet.
Ook het geboortejaar van El Mouden was nattevingerwerk. „Mijn ouders hoefden niets te doen toen ik werd geboren. Soms noteerden ouders een geboorte zelf in een boekje, als ze dat hadden. Maar wij hadden dat niet.”
Schrijnende gevallen
Tineke Fokkema, onderzoeker bij Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) en bijzonder hoogleraar ‘Ageing, Families and Migration’ aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, weet niet hoe veel mensen met een migratieachtergrond op nieuwjaarsdag jarig zijn, maar herkent de verhalen. In viel het Fokkema wel op dat het geboortejaar van mensen met een migratieachtergrond vaak een rond getal is. „Mensen zeggen dat ze zijn geboren in 1950, 1955, of 1960. Maar het kan ook zo 1952 zijn, of 1958. Dan is er wat losser mee omgegaan.”
Als je vijf jaar gesjoemeld hebt met je geboortejaar, moet je misschien wel vijf jaar langer doorwerken
Tineke Fokkema
onderzoeker en demograaf
Die vrije invulling van geboortedata kan handig zijn op het moment dat papieren nodig zijn, maar kan later negatief uitpakken, stelt Fokkema. Neem het basispensioen (de AOW): „Als je vijf jaar gesjoemeld hebt met je geboortejaar, moet je misschien wel vijf jaar langer doorwerken.” Daar kunnen schrijnende gevallen tussen zitten, denkt de onderzoeker.
Het kan zijn dat de Marokkaanse El Mouden ouder is, of jonger. Want hoe hij op 1949 is uitgekomen, weet hij niet. Maar voor hem is dat „geen probleem”: „Als je maar gezond bent, dat is belangrijk voor mij.”
Voor de Syrische Haj Ali en zijn vrouw was de registratie van zijn oudste op 1 januari geen keuze, vertelt hij. „In Syrië was er oorlog. Mijn vrouw is in 2015 in het ziekenhuis bevallen, maar er was geen overheid.” Later werd haar geboortedatum op 1 januari vastgesteld.
Zijn moeder is óók officieel jarig op 1 januari, weet Haj Ali. En zijn buurvrouw, eveneens een Syrische in Nederland, ook. „De buurvrouw is van een oudere generatie, net als mijn oma. Zij konden niet schrijven of lezen, zij wisten vroeger soms ook niet welke maand het was. Dat was voor oude mensen heel lastig.”
Oudere generatie
Die oudere generatie, waar Hayriye Yildiz ook onder valt, t tijd op een heel andere manier, vertelt dochter Fatma. „De geboortedatum is niet relevant. Hun timelinewanneer hun kinderen zijn geboren, wanneer ze zijn getrouwd of wanneer iemand is gestorven. Niet zozeer in jaren en maanden.” Fatma’s eigen verjaardag en die van haar zussen (niet op 1 januari) vierden ze pas toen ze volwassen werden. „Onze moeder weet niet eens precies wanneer ik geboren ben!”, grapt Fatma, waarop haar zus Ayse in lachen uit barst.
Haar moeder, die tot nu toe vooral haar dochters in het Nederlands het woord liet doen, kan zich toch iets van haar eigen verjaardagen op 1 januari in Nederland herinneren: „Ik zag de buurman altijd bloemen voor zijn vrouw kopen voor haar verjaardag. Ik zei tegen mijn man: ‘jij koopt nooit iets voor mij’. Toen zei hij: ‘jij beheert al ons geld, koop je eigen bloemen!’.”
Met medewerking van Dorine Booij
Lees ook
‘Taal zorgt voor verbinding in een gemeenschap’
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC