AFPEen containerschip bij de haven van Qingdao

NOS Nieuws•vandaag, 11:14

  • Anoma van der Veere

    correspondent Japan

  • Laura van Megen

    correspondent China

  • Anoma van der Veere

    correspondent Japan

  • Laura van Megen

    correspondent China

China heeft per direct de export naar Japan verboden van Chinese dual-use goederen: producten en technologieën die voor zowel civiele als militaire doeleinden kunnen worden gebruikt. Ook de export naar “elke andere eindgebruiker die bijdraagt aan het versterken van Japanse militaire capaciteiten” valt onder de nieuwe restricties.

De maatregel volgt op oplopende spanningen tussen China en Japan over Taiwan, nadat de Japanse premier Sanae Takaichi zich eerder had uitgesproken over een mogelijke militaire rol bij een Taiwan-conflict. China ziet Taiwan als een inherent onderdeel van China en heeft in reactie op de uitspraken al meerdere maatregelen tegen Japan genomen. Voor Tokio, dat sterk afhankelijk is van Chinese grondstoffen, is het de volgende dreun, bedoeld om politieke druk te verhogen.

“Er is nog veel onduidelijk over de mogelijke impact”, zegt economisch veiligheidsexpert Yoshiaki Takayama van het Japan Institute of International Affairs (JIIA). Voor Chinese dual-use goederen was al een exportvergunning nodig en met de historisch gespannen band tussen de twee landen waren deze al moeilijk te krijgen voor Japanse klanten. “Het ligt aan hoe streng deze nieuwe regels worden toegepast.”

Japan heeft intussen krachtig protest aangetekend. “Deze recente maatregel, die uitsluitend ons land tot doelwit heeft, wijkt sterk af van internationale gebruiken en is volstrekt onaanvaardbaar”, verklaarde de Japanse kabinetschef Minoru Kihara tijdens een persconferentie vandaag.

Meer dan 1250 goederen

China publiceerde eind 2025 een officiële dual-use exportcontrolelijst en inmiddels staan er meer dan 1250 items op. Het gaat bijvoorbeeld om ruimtevaart- en nucleaire technologie en benodigdheden voor chemische en biologische wapens, maar ook bepaalde zeldzame aardmetalen staan erop.

Het Japanse ministerie van Economie, Handel en Industrie zegt nog bezig te zijn met een analyse en kan voorlopig geen concrete uitspraken doen over de mogelijke gevolgen van het verbod.

De Chinese staatsmedia suggereerden ook dat verdere exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen voor Japan eraan kunnen komen. Japan is voor meer dan twee derde van de import van zeldzame aardmetalen afhankelijk van China. Dat was eerder zelfs meer dan 90 procent.

In 2010 gebruikte China die afhankelijkheid al eens als politiek drukmiddel door tijdens een diplomatiek conflict de export tijdelijk stop te zetten. Japan probeerde daarna minder afhankelijk te worden van China, maar slaagde daar maar beperkt in.

Volgens professor Mong Cheung, expert China-Japan-relaties aan de Waseda-universiteit in Tokio, past de maatregel in een bredere politieke strategie van China: “Het is waarschijnlijk dat dit jaar nog meer van zulke maatregelen volgen.”

‘Opzettelijk vaag geformuleerd’

De restricties gelden niet alleen voor leveringen rechtstreeks aan het Japanse leger, maar ook voor “elke andere eindgebruiker die bijdraagt aan het versterken van Japanse militaire capaciteiten.” De regeling schrijft voor dat ook niet-Chinese entiteiten of personen die Chinese dual-use goederen exporteren naar Japan, strafbaar zijn onder Chinees recht. Hier vallen ook Europese bedrijven onder. Peking probeert zo de druk op Japan tot ver buiten de eigen landgrenzen op te rekken.

Volgens Takayama is de Chinese vaagheid opzettelijk: “Door niet openbaar te maken wat en wie precies onder de regeling vallen, behoudt China flexibiliteit in de toepassing ervan.”

China kan deze regeling dus inzetten voor eindproducten waarbij ergens in het productieproces gebruik is gemaakt van Chinese dual-use goederen. Een soortgelijke exportcontrole was eerder al aangekondigd voor zeldzame aardmetalen, maar werd in de koelkast gezet na de ontmoeting van Xi en Trump in Zuid-Korea.

Japanse industrie

Opvallend is dat de impact hiervan zowel de Japanse defensie als de gewone industrie kan raken. Defensieleveranciers zoals Mitsubishi, Kawasaki en Toshiba zijn namelijk vooral grote industrieconcerns die het grootste deel van hun omzet halen uit niet-militaire producten.

Tegelijk leveren zij ook aan het Japanse leger en zijn zij actief in China, met fabrieken en toeleveranciers. Daardoor kunnen de Chinese exportregels voor deze bedrijven onverwachte gevolgen hebben.

Volgens professor Cheung vergroot dat de risico’s voor Japanse bedrijven met activiteiten in China. “Bedrijven die zowel civiele als militaire activiteiten hebben, krijgen te maken met toenemende onzekerheid over hun economische veiligheid.” En die onzekerheid zal volgens Cheung ook niet snel verdwijnen.

In april ontmoeten de Amerikaanse president Donald Trump en de Chinese leider Xi Jinping elkaar, maar “zelfs als zij een grote overeenkomst sluiten, is het onwaarschijnlijk dat de spanningen tussen China en Japan daardoor afnemen”, aldus Cheung.