In zijn eigen dorp Uitgeest zag de 62-jarige Bas Admiraal het met lede ogen aan. Op veel plekken zijn de straten helemaal wit en lijkt niemand zijn of haar stoep sneeuwvrij te houden. “Zelfs in dorpen lijkt het helemaal weggevaagd. Vroeger was het niets meer dan normaal.” En dus deed hij op Facebook een oproep in een groep voor Uitgeestenaren. 

“Lieve Uitgeesters. Er is een morele verplichting om de stoep voor je woning sneeuwvrij te maken. Daar hebben Uitgeesters de gemeente niet voor nodig!” 

Je helpt er veel mensen mee, zegt hij tegen RTL Nieuws. “Het is belangrijk voor ouderen, kinderen, mensen die mindervalide zijn.” De mensen die op hem reageerden, gaven hem bijna allemaal gelijk. Een enkeling wees naar de gemeente.

Officieel is de gemeente inderdaad verantwoordelijk voor de stoep, omdat die tot de openbare ruimte behoort. Toch zie je in de praktijk dat zij nauwelijks voor een sneeuwvrije stoep zorgen, omdat zij voorrang geven aan het sneeuwvrij maken van wegen en fietspaden. 

Of het daadwerkelijk zo is dat vroeger mensen vaker hun stoep schoonveegden met sneeuwval dan nu, is niet te peilen. Er zijn geen onderzoeken die dat bevestigen of ontkrachten. Maar toch is het mogelijk wel te verklaren, zegt emeritus hoogleraar etnologie Peter Jan Margry. Etnologie is de studie van tradities en gewoontes van volkeren.

Botten breken

“Het is een gebruik dat vroeger wettelijk was vastgelegd. Tegenwoordig is dat niet meer zo. Dan zie je toch bij een jongere generatie dat ze minder snel het gevoel hebben dat ze iets moeten doen als het sneeuwt. En daarnaast, als je jong bent, heb je ook veel minder sneeuw meegemaakt dan je ouders of grootouders. De jongeren die het nog wel doen, hebben het waarschijnlijk meegekregen vanuit hun opvoeding.”

Daarnaast zijn ouderen natuurlijk meer gebaat bij schone stoepen dan jongeren. “Als een oud persoon valt, breekt die veel sneller iets dan iemand van 20, 30 jaar oud. Dan denk je als oud persoon er dus zelf ook al sneller aan om dit te voorkomen, voor zowel anderen als voor jezelf.”

Hoogleraar sociologie Beate Völker, actief aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in sociale netwerken, bevestigt dat. “Het is misschien wel gek, want als iedereen een relatief kleine moeite zou leveren zouden we er met zijn allen een groot voordeel van hebben. Die aandacht voor het collectief is er bij de ouderen vaak wel, terwijl veel jongeren in steden vandaag de dag waarschijnlijk niet eens het gereedschap in huis hebben om de stoep sneeuwvrij te maken.”

In buurland België kan je nog steeds een boete krijgen als je stoep niet sneeuwvrij is. In ons land roepen veel gemeentes hun burgers wel op om zorg te dragen voor de stoep voor hun huis bij sneeuwval, maar de wettelijke verplichting is dus vervallen. Tot 2007 was die er wel, maar dat was in de praktijk niet te handhaven. Wel zien veel mensen het nog steeds als een morele verplichting naar hun buurtbewoners toe. 

Individualisme

“Vandaag de dag is het veel meer een individuele kwestie geworden”, stelt Margry. “Echt vroeger was er meer sociale controle, iedereen hield zich aan bepaalde codes die de burgerlijke samenleving voorschreef. Je keek heel erg naar wat de buren deden om te kijken wat hoort en wat juist niet, daardoor was de discipline groter in algemene zin. Dat geldt wellicht ook dus voor het sneeuwruimen.”

“Tegenwoordig is er in algemene zin toch minder collectiviteitsgevoel”, gaat Margry verder. “In de afgelopen tientallen jaren is de samenleving meer geïndividualiseerd, het is anoniemer geworden.”

Volgens Margry kan de drang van mensen om de stoep sneeuwvrij te maken wellicht ook historisch verklaard worden. “Het zit wellicht ook een beetje in de Nederlandse schoonheidstraditie. In reisverslagen van vroegere buitenlandse reizigers die naar Nederland kwamen, in de 17de eeuw bijvoorbeeld, sprak men al over hoe schoon de Nederlandse huisvrouw de stoep hield. Die praktijk is tot in de 20ste eeuw breed blijven bestaan.”

Ook Margry heeft zijn stoep nog niet van sneeuw ontdaan. “Ik vroeg het me vanochtend wel af, zal ik het doen? Maar hier door de hele straat is niemand die het heeft gedaan. De vijf meter die ik dan schoonmaak kan dan juist zelfs vervelend zijn omdat het ervoor zorgt dat het oppervlak niet meer vlak is. Op die manier zullen wellicht meer mensen redeneren.”

En misschien zou je het niet zeggen na het lezen van dit artikel, toch blijkt uit onderzoek dat het helemaal niet zo slecht staat met de sociale cohesie in Nederland. “Als je ook kijkt naar andere landen ligt dat hier best wel hoog”, zegt Völker. 

Maar, zegt ze ook: “Er zijn wel hele grote verschillen tussen verschillende buurten en bevolkingsgroepen. Dat zie je wellicht ook nu als het over dit onderwerp gaat. En die nemen niet af, maar juist eerder toe. Denk dan aan opleidingsniveau, leeftijd of sociale klasse bijvoorbeeld. Er zijn buurten waar mensen elkaar niet eens groeten als ze elkaar tegenkomen, en er zijn buurten waar regelmatig samen wordt geborreld of andere activiteiten worden ondernomen. Dat helpt natuurlijk erg.”

De sneeuw ziet er prachtig uit op sommige plekken, maar zorgt ook voor flink wat overlast. Bekijk het in deze video: