Het is een behoorlijke lijst. Uit 66 internationale organisaties zullen de Verenigde Staten zich terugtrekken, zo maakte de regering-Trump woensdag bekend. De organisaties – waarvan ongeveer de helft onderdeel van de Verenigde Naties – „dienen niet meer de belangen van de VS”, aldus het Witte Huis.
Vorig jaar stapten de Verenigde Staten al uit de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de VN-Mensenrechtenraad en werelderfgoedorganisatie Unesco. Met de nieuwe stap trekt het land zich opnieuw terug uit een breed scala aan internationale organisaties: instituten gericht op samenwerking bij, onder meer, klimaat, veiligheid, handel en mensenrechten.
Maar volgens de Amerikaanse minister Marco Rubio (Buitenlandse Zaken) zijn de organisaties „anti-Amerikaans, nutteloos en verspillend”. De VS gaan geen „globalistische bureaucraten” meer subsidiëren, aldus Rubio op X.
Om welke organisaties gaat het? NRC zet de opvallendste op een rij.
Klimaat: UNFCCC en IPCC
Nooit eerder stapte een land uit het mondiale klimaatverdrag UNFCCC. Met hun vertrek zullen de Verenigde Staten, als een van de grootste uitstoters van broeikasgassen, als enige land ter wereld geen deel uitmaken van de belangrijkste internationale klimaatonderhandelingen.
Het verdrag uit 1992 „biedt de ruimte voor landen om met elkaar in gesprek te gaan over klimaat”, aldus Rosa van Driel, klimaatexpert van ngo CARE Nederland. Dat gebeurt onder meer jaarlijks bij de COP-conferentie en leidde bijvoorbeeld tot het klimaatakkoord van Parijs (2015), waarin landen zich committeren aan het behalen van specifieke klimaatdoelen.
„Hoewel Trump eerder al uit het Parijs-akkoord was gestapt, waren ze nog wel lid van het UNFCCC en mochten ze gewoon aanschuiven bij onderhandelingen”, zegt Van Driel. Nu trekken de VS zich geheel terug. „Dat maakt het heel lastig om adequaat klimaatbeleid te voeren. Het hele punt van het UNFCCC is dat je klimaatverandering alleen gezamenlijk kan aanpakken.”
Raffinaderijen in Freeport, Texas. De regering-Trump, groot voorstander van fossiele brandstoffen, trekt zich terug uit het mondiale klimaatverdrag UNFCCC.
Foto Joel Angel Juarez/REUTERS
Zoom in
Trump heeft ook stappen genomen om de VS uit het IPCC te trekken, het panel van de VN dat onderzoek doet naar de gevolgen van klimaatverandering en maatregelen die overheden daartegen zouden kunnen nemen. Wereldwijd geeft het informatie over wat voor klimaatbeleid precies nodig is.
In februari verbood Trump Amerikaanse wetenschappers al deel te nemen aan vergaderingen van de organisatie. Daarbij is hij gestopt met de financiering van veel belangrijk klimaatonderzoek binnen de VS zelf, zegt Van Driel. „Er is nu minder betrouwbare informatie beschikbaar om goed beleid mee te maken.”
Economie en handel: Unctad
Het Amerikaanse vertrek bij de VN-organisatie voor handel en ontwikkeling (Unctad) springt in het oog. Met onder meer onderzoek en technische bijstand probeert deze tak van de VN ontwikkelingslanden meer van de wereldhandel te laten profiteren. Ook geldt de organisatie bij mondiale discussies over handel en economische ontwikkeling als spreekbuis voor het ‘Mondiale Zuiden’.
Tegelijk vormen de data over handelsstromen en invoerheffingen die de Unctad verzamelt een belangrijke bron voor beleidsmakers en economen. De Amerikaanse terugtrekking eruit illustreert zowel de afkeer van Trumps regering van ontwikkelingshulp – vorig jaar ontmantelde die al noodhulporganisatie USAID – als het Amerikaanse afscheid van de internationale vrijhandelsorde.
Opvallend aan de lijst van 66 door de VS verlaten organisaties is dat de belangrijkste financiële instellingen van de wereld ontbreken: het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Wereldbank en de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Project 2025, het beleidsdocument dat een belangrijke leidraad vormt voor de regering-Trump, bepleit een Amerikaanse exit uit IMF en Wereldbank en „vervanging” van de WTO.
Vooralsnog lijkt het belang van Trump ermee gediend lid te blijven van deze clubs. Het IMF, dat landen met financiële problemen bijstaat, is onder meer een belangrijk vangnet onder de steun die de Amerikanen zelf geven aan de Argentijnse regering van de rechtse president Javier Milei. Zonder IMF-steun zou Argentinië, waaraan Amerikaanse investeerders geld hebben geleend, failliet gaan.
Het Witte Huis ziet de Wereldbank als vehikel om de Chinese invloed in arme landen en ontwikkelingslanden tegen te gaan. De handelsregels van de WTO negeert Trump volledig, maar de handelsorganisatie blijft voor de Amerikanen een plek om kritiek te uiten op het handelsbeleid van China.
Democratie en rechtsstaat: ILC en IDEA
De regering-Biden noemde in 2021 de International Law Commission (ILC), die de VN ondersteunt bij het opstellen van internationale verdragen, nog „van levensbelang”. Daar kijkt haar opvolger anders naar. Het Amerikaanse vertrek uit deze en andere organisaties die zich richten op democratie en rechtsstaat, markeert dat de regering-Trump weinig op heeft met het internationaal bevorderen van deze thema’s.
Ook opmerkelijk op de lijst is het International Institute for Democracy and Electoral Assistance (IDEA). Onder Biden voegden de VS zich nog als waarnemer bij deze organisatie, die sinds 1995 landen ondersteunt bij verkiezingen. „We ondersteunen het hele verkiezingsproces”, zegt Sam van der Staak, directeur Europa bij het IDEA. Dat kan variëren van stemhokjes regelen tot helpen met grondwetten herschrijven. Actueel voorbeeld: Oekraïne heeft het IDEA gevraagd te helpen bij mogelijke verkiezingen in het land.
Het IDEA heeft een groot netwerk. „We staan in contact met politieke partijen en kiesraden over de hele wereld”, zegt Van der Staak. „Hierdoor kunnen we ook goed vergelijkend onderzoek doen. Als een overheid vraagt welke software nodig is voor cybersecurity bij verkiezingen, kunnen wij op basis van wat andere landen doen advies geven.”
Dat de VS uit deze organisatie stappen, is vooral een „symbolisch signaal”, zegt hij. „De VS leverden al geen financiële bijdrage, dus wij overleven het wel.”
Het IDEA houdt met databanken en publicaties ook de staat van democratieën wereldwijd bij. Saillant detail: in 2021 voegde het de Verenigde Staten nog toe aan zijn lijst met „afglijdende” democratieën.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC