NieuwsuurControle van arbeidsmigranten in Rusland
Rusland heeft de aanval geopend op arbeidsmigranten. De autoriteiten voeren de ene na de andere wet in die buitenlandse werknemers het leven zuur maken. Opvallend, want in tijden van oorlog zouden alle helpende handen welkom moeten zijn.
Rusland heeft al verschillende maatregelen genomen tegen migranten. In sommige regio’s zijn bepaalde beroepen voor ze verboden, ook als ze verblijfspapieren hebben. In een stad als Sint-Petersburg mogen buitenlanders niet meer werken als taxichauffeur of bezorger. En arbeidsmigranten moeten een app installeren waarmee de overheid in realtime kan zien waar ze zijn.
Het is tegenstrijdig met economische logica op de lange termijn, zegt Ruslandkenner Gijs Kessler, verbonden aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam. “De arbeidstekorten zijn gigantisch. Niet alleen door de aanpak van migratie, maar ook door de oorlog die geld en mensen weghaalt uit de civiele sector. Dat heeft invloed op de Russische economie.”
Schooltest
De strijd tegen arbeidsmigranten voert Rusland zelfs aan de schoolpoort. Anna Orlova is schoolleider op een avondschool voor buitenlandse kinderen, vlak bij Moskou. “Die kinderen moeten eerst een taaltest doen en die is moeilijk”, zegt ze. “Als parlementsleden de test zouden maken, zouden ze merken dat het niet te doen is.”
Een vraag in de test is bijvoorbeeld: ‘Waaruit bestaat een paraplu?’ Of: ‘Wat mag je niet doen in een bus?’ “Daar kun je verschillend op antwoorden”, zegt Orlova. “En dat is het hem nou juist. Want je moet het antwoord geven dat de maker van de test heeft bedacht.” Wie zakt voor de test, kan vertrekken.
Het is ook een corruptieverhaal, zegt de Russische advocaat Valentina Tsjoepik. Zij komt op voor de rechten van mensen met een migratieachtergrond. “Er kunnen steekpenningen worden geëist van de migranten én van hun werkgevers. Een idiote aanpak, want het schaadt de economie.”
Correspondent Geert Groot Koerkamp:
“Het is lastig het beleid tegen migranten uit Centraal-Azie rationeel te verklaren, want veel sectoren in de Russische economie draaien juist goeddeels op mensen uit de voormalige Sovjetrepublieken. Alles bij elkaar gaat het om miljoenen mensen, zelfs al is hun aantal de laatste jaren vermoedelijk flink geslonken. Als die wegvallen, is onduidelijk wie ze kan vervangen.
Die migranten worden niet alleen weggepest, velen houden het zelf ook voor gezien. De koers van de roebel ten aanzien van de dollar maakt werken in Rusland minder aantrekkelijk, waardoor bijvoorbeeld Kirgiezen of Oezbeken ook steeds vaker omkijken naar andere landen om te werken, bijvoorbeeld Kazachstan of Turkije.”
In Moskou gelden nog geen beroepsverboden, maar de autoriteiten controleren arbeidsmigranten veelvuldig. Dat ondervindt Zjasoer uit Tadzjikistan bijna dagelijks. “Ik heb twee dagen op het politiebureau gezeten omdat ik mijn paspoort was vergeten”, vertelt hij. “Maar wat doe je eraan?”
In een recente, onafhankelijke peiling zegt een meerderheid van de Russen dat buitenlanders de Russische cultuur vernietigen, de misdaad verhogen en banen inpikken. “Negatieve stereotyperingen van arbeidsmigranten uit Centraal-Azië zijn wijdverbreid”, zegt Kessler. “De harde aanpak van migranten stuit waarschijnlijk bij weinig Russen op veel bezwaren.”
“Rusland wil ook meer controle in de nasleep van de Crocus-aanslag van maart 2024″, zegt Kessler. Dat was een van de bloedigste terreuraanslagen in Rusland, gepleegd in naam van Islamitische Staat. Tadzjiekse migranten zijn voor de aanslag opgepakt. “Arbeidsmigranten worden sindsdien steeds harder aangepakt. Met controles, etnisch profileren, strengere regels.”
Verplicht het leger in
Een manier om je als buitenlander nuttig te maken, vindt Rusland, is dienen in het leger. Dat is nu verplicht voor alle buitenlanders die een Russisch paspoort of permanente verblijfspapieren aanvragen. Zjasoer: “Ik had een buurman uit Tadzjikistan die het leger is ingegaan. Hij is afgelopen zomer gesneuveld, maar zijn gezin heeft wel Russische paspoorten en geld gekregen.”
En dan is er voor arbeidsmigranten nóg een probleem: een geheimzinnige zwarte lijst, genaamd ‘het Register van Personen Onder Controle’. Daarop staan de namen van buitenlanders die ooit een overtreding zijn begaan. Advocaat Tsjoepik: “Als eerste wordt je bankrekening geblokkeerd. Daarna trekken ze je rijbewijs in. Vooral voor taxi- en vrachtwagenchauffeurs is dat funest. En dan blokkeren ze je simkaart en krijg je een meldplicht bij de wijkagent.”
De ingrijpende maatregelen verbazen Kessler: “Rusland is sterk afhankelijk van arbeidsmigratie. Het land vergrijst sterk, een deel van de beroepsbevolking neemt de benen en een deel gaat naar het front. Economisch gezien zijn er geen argumenten om arbeidsmigratie aan te pakken.”