Literair festival Australië geschrapt na rel om weren Palestijnse auteur

Een van de grootste literaire festivals in Australië, de Adelaide Writers’ Week, is afgelast na ophef over de intrekking van de uitnodiging van een Palestijns-Australische schrijfster.

Randa Abdel-Fattah was uitgenodigd om haar nieuwe roman Discipline te bespreken. Na een felle lobby door leden van de Joodse gemeenschap besloot het bestuur haar uit de programmering te halen, omdat ze zich kritisch zou hebben uitgelaten over Israël en over de oorlog in Gaza.

Abdel-Fattah is een gevestigde schrijver in Australië, met voornamelijk jeugdliteratuur op haar naam. Discipline, haar eerste roman voor volwassenen, gaat over Palestijnen in de diaspora in Australië. 

In een verklaring stelde het bestuur dat het „niet cultureel verantwoord zou zijn om Abdel-Fattah, zo kort na Bondi, op het programma te hebben.” Ook benadrukte het bestuur de rol van het literaire festival in „het bevorderen van maatschappelijke cohesie”.

Het bestuur verwijst naar de terroristische aanslag op de joodse gemeenschap tijdens een chanoekaviering op Bondi Beach in december vorig jaar. Daarbij kwamen vijftien mensen om het leven. De twee schutters, een vader en zoon, waren aanhangers van terreurgroep Islamitische Staat.

„Dit is schaamteloos anti-Palestijns racisme en censuur. Het is schandalig dat ik in verband wordt gebracht met het bloedbad in Bondi”, schrijft Abdel-Fattah op Instagram. „Ik kan niet geloven dat ik, een Palestijn die twee jaar lang live de genocide op mijn volk heb moeten aanzien, publiekelijk moet stellen dat ik niets te maken heb met de gruweldaden in Bondi. Wanneer mogen Palestijnen zich in de openbare ruimte begeven zonder als een bedreiging en als vijand te worden gezien?”

Schrijvers trokken zich terug

Het besluit stuitte op breder verzet. Ruim 180 andere schrijvers en andere genodigden hebben zich de afgelopen dagen teruggetrokken van het evenement, onder wie de Britse auteur Zadie Smith, oud-premier van Nieuw-Zeeland Jacinda Ardern en de beroemde Australische schrijver Helen Garner.

De directeur van het festival heeft ontslag genomen. In een open brief aan de Australische krant Guardian Australia stelt festivaldirecteur Louise Adler: „Het intrekken van de uitnodiging aan de Australisch-Palestijnse auteur Randa Abdel-Fattah ondermijnt de vrijheid van meningsuiting en is een voorbode van een minder vrije samenleving.” Adler stelt „niet mee te kunnen werken aan het monddood maken van schrijvers.”

Adler is zelf Joods, haar ouders overleefden de Holocaust. Ze is betrokken bij de Jewish Council of Australia (JCA), een progressieve belangenorganisatie die zich de afgelopen jaren fel heeft uitgesproken tegen de oorlog van Israël in Gaza. Ze stelt dat ondanks haar felle protest het bestuur dit besluit heeft genomen, „onder druk van pro-Israëlische lobbyisten, bureaucraten en opportunistische politici.” Na haar vertrek is besloten het festival af te gelasten. Het bestuur heeft inmiddels ook ontslag genomen.

Inperking demonstratierecht

In Australië zijn de naschokken na de bloedigste aanslag in de recente geschiedenis van het land nog te voelen. Onlangs kondigde premier Anthony Albanese een diepgravend onderzoek aan naar de aanslag. De zogeheten Royal Commission is het krachtigste instrument dat de overheid heeft om misstanden in de samenleving te onderzoeken.

Daarnaast komt het Australische parlement eerder terug van reces om wetsvoorstellen te behandelen die onder meer het demonstratierecht inperken, en het gemakkelijker moeten maken om mensen die haatzaaiende taal gebruiken te vervolgen. Ook wil de regering de landelijke wapenwetten aanscherpen en vuurwapens op grote schaal opkopen.

Maar er zijn steeds meer zorgen in de samenleving over de vergaande inperking van de vrijheid van meningsuiting. In de deelstaat New South Wales, waar de nieuwe, strenge demonstratiewetten al van kracht zijn, vechten pro-Palestijnse actiegroepen de maatregelen aan bij de rechter. Josh Lees, een van de organisatoren van de pro-Palestijnse demonstraties, stelt dat de regering „de angst in de gemeenschap na de gruwelijke aanslag in Bondi gebruikt om onze democratische rechten te ondermijnen.”

Neonazi’s

In afwachting van de nieuwe wetgeving heeft een beruchte Australische neonazigroep aangekondigd zichzelf per 18 januari op te heffen. „Als deze wetten worden aangenomen, is er geen manier om te voorkomen dat de organisatie wordt verboden,” stelt de National Socialist Network in een verklaring op Telegram. „Deze ontbinding moet voorkomen dat leden van de organisaties worden gearresteerd en vervolgd.” De verklaring is ondertekend door Thomas Sewell, leider van de groep, en andere prominente neonazi’s.

Het Nationaal Socialistisch Netwerk pleit voor een migratiestop. Er waren plannen om een politieke beweging te beginnen die de ‘Wit Australië’-partij zou gaan heten. Ook waren er voorbereidingen voor een grote demonstratie tijdens Australia Day eind deze maand. Die plannen zijn voorlopig in de ijskast gezet.

Toch wordt dit nieuws met grote scepsis ontvangen. De autoriteiten vermoeden dat de organisatie onder de radar door zal gaan met haar activiteiten. De laatste maanden waren neonazi’s steeds zichtbaarder in het Australische straatbeeld. Bij demonstraties tegen ‘massa-immigratie’ in meerdere Australische steden vorig jaar waren neonazi’s prominent aanwezig.

Inmiddels heeft het festivalbestuur excuses aangeboden aan Abdel-Fattah voor de manier waarop het besluit is gecommuniceerd, maar dat heeft de gemoederen niet kunnen bedaren. Ook Adler waarschuwt voor de beperking van de vrijheid van meningsuiting. „We hebben schrijvers harder nodig dan ooit, nu onze politici dagelijks geïntimideerd worden”, schrijft ze in Guardian Australia. „Australian Writers Week is de kanarie in de kolenmijn. Vrienden en collega’s in de kunstwereld; pas op. Ze komen ook achter jullie aan.”

Geef cadeau

Deel

Mail de redactie

De journalistieke principes van NRC