Het Iraanse regime begint mogelijk al deze week met het executeren van demonstranten die de afgelopen twee weken deelnamen aan de grootschalige protesten in het land, melden verschillende mensenrechtenorganisaties. Dat zou ook binnen de Iraanse context uitzonderlijk snel zijn.
De berichten passen in het beeld van wijdverspreid en dodelijk geweld waarmee het regime de onrust in het land probeert te beteugelen. Hierbij kwamen al meer dan 2.500 mensen om het leven, aldus de ngo HRANA. Het werkelijk aantal slachtoffers is mogelijk een stuk hoger.
De eerste executie van een demonstrant, de 26-jarige Erfan Soltani, zou woensdag al kunnen plaatsvinden, zegt onder meer mensenrechtenorganisatie Amnesty International, die dat vernam uit „betrouwbare bronnen”. Het hoofd van de Iraanse rechterlijke macht zegt versneld en zonder genade tegen „relschoppers” op te zullen treden.
Door zo snel executies uit te laten voeren probeert het regime de protesten te bedwingen, zegt Amnesty-woordvoerder Elke Kuijper telefonisch tegen NRC. „In Iran wordt de doodstraf gebruikt als een politiek middel, om mensen te onderdrukken,” aldus Kuijper. Volgens haar worden leden van minderheden, zoals Koerden, buitenproportioneel vaak veroordeeld tot de doodstraf.
Op dezelfde manier wilde het regime „de samenleving angst inboezemen” na de vorige grote protestgolf in Iran na de gewelddadige arrestatie en dood van Mahsa Amini in 2022, aldus de ngo Iran Human Rights. In de drie jaar daarna executeerde Iran volgens de organisatie minstens 2.910 mensen. Daarmee is Iran, na China, het land waar de meeste doodstraffen worden uitgevoerd.
Dat aantal strookt met de cijfers van Amnesty International, zegt Kuijper. De mensenrechtenorganisatie telde in de eerste negen maanden van 2025 zo’n duizend executies, het hoogste aantal in minstens vijftien jaar. „In de meeste gevallen voor vermeende druggerelateerde misdrijven,” aldus Kuijper.
Een protest tegen het regime in de stad Abdanan op 6 januari
Zoom in
Een protest tegen het regime in Teheran op 9 januari
Zoom in
Foto AP
Executies soms in in het openbaar
Executies worden vrijwel altijd uitgevoerd door ophanging. Vaak gebeurt dat in de gevangenissen zelf, maar soms vinden ze in het openbaar plaats, zegt Kuijper. „Dan kunnen mensen bijvoorbeeld op een plein naar de executie kijken.”
„Er schort van alles aan de rechtszaken die aan de vonnissen voorafgaan,” zegt Kuijper. Vooral na protesten maakt het regime gebruik van versnelde processen. Die vinden plaats bij de rechtbanken van de Revolutionaire Garde, in plaats van in civiele rechtbanken. „Dat zijn oneerlijke processen, waar mensen geen goede juridische bijstand krijgen en worden gemarteld of onder druk gezet om dingen te bekennen.”
Als het Iraanse regime inderdaad overgaat tot executies, dan is dat mogelijk een aanmoediging voor Donald Trump om militair in te grijpen. De Amerikaanse president zei al herhaaldelijk de demonstranten in Iran te hulp te schieten als het „moorden” niet stopt.
Dinsdagnacht zei hij in een interview met CBS News „zeer krachtige maatregelen” te nemen als het Iraanse regime begint met het executeren van demonstranten. „Als ze ze ophangen, zullen ze wat beleven”, aldus Trump.
Liveblog
Protesten in Iran
‘Iran dreigt Amerikaanse militaire bases in de regio te bombarderen als VS aanvallen’
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC