Het moet een zegetocht worden voor Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Komend weekend zal zij in de Paraguayaanse hoofdstad Asunción namens de hele EU haar handtekening zetten onder het handelsverdrag tussen Europa en de vier zogenoemde Mercosur-landen (Brazilië, Paraguay, Uruguay en ; Bolivia is aspirant-lid en hoopt uiterlijk in 2028 aan te sluiten). Daarmee komt een voorlopig einde aan ruim een kwart eeuw aan onderhandelingen over een vrijhandelszone tussen beide economische machtsblokken. De 450 miljoen Europeanen krijgen makkelijker en goedkoper toegang tot Mercosur-producten en omgekeerd zullen de 270 miljoen Mercosur-inwoners profiteren van lagere heffingen op Europese producten.
Politiek gezien wordt de deal toegejuicht. Juist in een tijd dat de Verenigde Staten zich met de handelsoorlog van president Trump protectionistischer zijn gaan opstellen, zoeken Europa en Mercosur elkaar om de banden aan te halen. Het versterkt de Europese en Zuid-Amerikaanse autonomie ten opzichte van de VS. En ook economisch kent de deal voor beide machtsblokken grote voordelen, zo laten berekeningen van de Europese Commissie en van het Europese bedrijfsleven zien.
Maar niet iedereen is blij met het akkoord. Met name de Europese landbouwsector verzet zich fel tegen het verdrag en hoopt de komende tijd de stemming in het Europees Parlement (EP) nog te beïnvloeden. Het EP heeft immers formeel de laatste stem in de daadwerkelijke aanvaarding van de Mercosur-deal. Wie zijn de winnaars en wie de verliezers van het Mercosur-akkoord? Vier vragen en antwoorden.
1Hoe ziet de handel tussen Europa en de Mercosur-landen eruit?
Wie de handelscijfers van Europa erbij pakt, zou denken dat Mercosur een dealtje van niks is. Van de totale handel in goederen die Europa met de rest van de wereld bedrijft (grofweg 2.500 miljard euro aan import en eenzelfde bedrag aan export) is Mercosur goed voor 111 miljard euro (), ofwel van het totaal. Opgeteld is Mercosur weliswaar de zesde economie ter wereld, maar de meeste handel vindt er nu nog plaats binnen de eigen regio en met de VS.
Europa exporteert nu vooral geneesmiddelen en farmaceutische producten (voor 6,8 miljard euro), algemene industriële machines en apparatuur (5,4 miljard), wegvoertuigen (4,8 miljard), machines voor specifieke industrieën (3,4 miljard) en elektrische machines, apparaten en toestellen (3,0 miljard) naar de . Vanuit Mercosur zijn het vooral aardolie en aanverwante producten en materialen (12,1 miljard), diervoeder (7,1 miljard), koffie, thee, cacao en specerijen (5,2 miljard), metaalertsen en metaalschroot (4,9 miljard) en oliezaden en oliehoudende vruchten (3,7 miljard) die naar Europa gaan. Europa is de grootste afnemer van Mercosur-landbouwproducten, maar op de totale Europese import bedraagt de landbouwimport vanuit Mercosur maar 3,5 procent.
2Wie profiteren er van de deal?
Grosso modo voor Europese exporteurs een gouden kans: er gaat een markt open van 270 miljoen inwoners en de invoerbarrières die er waren (met name importheffingen tussen de 14 en 55 procent) verdwijnen voor het grootste deel. De sectoren die nu al stevig staan in Zuid-Amerika (machines, farma), zullen hun handel kunnen uitbreiden, en voor bijvoorbeeld de Europese auto-industrie is het wegvallen van een importheffing van 35 procent een mooie kans om de Zuid-Amerikaanse markt op te komen.
De Nederlandse vereniging voor exporterende bedrijven, Evofenedex, is dan ook tevreden met het akkoord, laat beleidsadviseur internationaal weten: „Met alle geopolitieke turbulentie in de wereld is het helaas een feit dat we niet zonder meer op vertrouwde handelspartners als de VS en China kunnen rekenen. De EU zet wat ons betreft terecht in op diversificatie. Het hebben van een brede waaier aan handelspartners om laagdrempelig zaken mee te doen, helpt om de kwetsbaarheid voor verstoringen in ketens te verlagen.” Veel sectoren kunnen profiteren, vooral transportmiddelen en machines en elektrische apparatuur springen eruit, ziet Otten. Ook voor de agrifoodsector, die sterk op de export gericht is, uit.
Ook de Europese werkgeversvereniging Business Europa is verheugd over de deal, schrijven ze in een reactie. „In een tijdperk van grote geopolitieke onzekerheid is het van vitaal belang dat Europa zijn betrokkenheid aan open, op regels gebaseerde handel herbevestigt.” Het kan nieuwe kansen creëren voor het Europese bedrijfsleven. „En voor het overgrote deel van de Europese industrie – van textiel tot keramiek, van de auto-industrie tot de dienstensector – is de handelsovereenkomst tussen de EU en Mercosur essentieel: ”, aldus Business Europe.
Runderkarkassen in een Argentijns slachthuis, Buenos Aires. Europese boeren zijn bang dat de toestroom van vlees uit Mercosur-landen hun concurrentiepositie verzwakt.
Foto Tomas Cuesta/Getty
Zoom in
3Waarom zijn Europese boeren zo boos?
De Europese landbouwsector is mordicus tegen de deal, en laat dat horen ook. Sinds het sluiten van de deal zijn boeren in veel Europese steden (in onder meer Frankrijk, Italië, Ierland en België) de straat op gegaan en komende week, als het Europees Parlement in Straatsburg vergadert, wordt ook daar een grote boerendemonstratie verwacht.
Klaas Johan Osinga, beleidsmedewerker internationaal van landbouwlobbyist LTO Nederland, maakt zich grote zorgen over de toekomst van de Nederlandse én Europese boer. „De Europese landbouw is relatief kleinschalig vergeleken bij wat er in Zuid-Amerika gebeurt. Met het akkoord wordt dat concurrentienadeel van Europa alleen maar groter.”
Osinga doelt onder meer op het gebruik van in Europa verboden gewasbeschermingsmiddelen of ziektebestrijders in de landbouw. Brussel zegt wel dat de Europese gezondheidseisen niet onderhandelbaar zijn, maar er komt geen verbod op het gebruik van die middelen in de Mercosur-landen. Instellingen als de NVWA zullen controleren of de gebruikte middelen onder de vooraf afgesproken grenswaarden blijven, maar dat is het dan ook, zegt Osinga. „Wij zijn in principe voor vrijhandel, maar dit wordt voor Europese boeren echt problematisch op het gebied van pluimvee, suiker en rundvlees.”
4Brussel heeft vlak voor het sluiten van de deal nog extra garanties aan de Europese boeren toegezegd. Is dat niet genoeg?
Om de deal over de streep te trekken heeft Brussel inderdaad nog veiligheidsgaranties in het akkoord gebouwd. Zo is er een strikte limiet aan de hoeveelheid kippen- en rundvlees afgesproken dat tegen de lagere importheffingen Europa binnen mag komen. In totaal mogen de Mercosur-landen 99.000 ton rundvlees (1,5 procent van de totale Europese productie), 25.000 ton varkensvlees (0,1 procent) en 180.000 ton kippenvlees (1.3 procent) tegen het verlaagde of afgeschafte importtarief invoeren. Die maxima zijn lager dan wat de Mercosur-landen nu aan vlees naar Europa verschepen. Voor alles daarboven geldt het oude tarief van 10 procent.
Ook kan de Europese importheffing weer worden verhoogd als de prijzen in Europa te veel (meer dan 5 procent) dalen of de instroom van producten te veel toeneemt. Los daarvan schoof de Europese Commissie nog met 45 miljard euro aan landbouwsubsidies uit het Gemeenschappelijk Landbouwbudget: die worden nu eerder ter beschikking gesteld aan Europese boeren om zich te wapenen tegen de nieuwe concurrenten.
Osinga van LTO vindt dat echter niet genoeg. „Die 45 miljard is geld dat al voor de landbouw beschikbaar was, maar in latere jaren. Dat is dus oud geld. En de veiligheidsgaranties lijken stevig, maar ze gaan pas gelden als de markt in Europa te veel verstoord wordt. Het probleem is dat de verstoring dan al heeft plaatsgevonden en de prijzen zijn gedaald. Als er in de landbouw een klein beetje meer aanbod komt, dalen de prijzen voor alle aanbieders van die producten.” Osinga benadrukt dat Mercosur ook niet het enige akkoord is dat Europa heeft gesloten. Eerder werden al handelsdeals met Indonesië en Mexico gesloten. „Het telt op, de effecten voor de Europese landbouw zijn erg groot aan het worden.” Als voorbeeld noemt hij de gedaalde melkprijs: door toegenomen zowel binnen de EU als uit onder meer China en Zuid-Amerika is die omlaaggegaan van 50 naar 40 cent per liter.
LTO en de Europese landbouwlobby Copa-Cogeca hebben hun hoop nu gevestigd op het Europees Parlement. Copa-Cogeca leidt het protest komende week in Straatsburg. LTO-medewerker Osinga heeft goede hoop dat er nog wel iets kan veranderen aan het akkoord. „In Brussel wordt er goed geluisterd naar de Europese landbouw. Ook binnen de fracties in het Europees Parlement is het geen uitgemaakte zaak wie er voor of tegen is.”
Ook in Ierland gingen boeren de straat op om tegen de Mercosur-deal te protesteren. De EU heeft maatregelen geprobeerd in te bouwen die de eigen landbouwsector moeten beschermen.
Foto Clodagh Kilcoyne
Zoom in
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC