Wanneer tijdens de Koude Oorlog een Amerikaanse president de regering van een Latijns-Amerikaans land ten val bracht of aan de macht hielp, dan gebeurde dat bij voorkeur in naam van mensenrechten en democratie. Donald Trump daarentegen heeft zich na de ontvoering van Nicolás Maduro en zijn vrouw onthouden van die praatjes voor de vaak. Hij noemde de woorden mensenrechten en democratie niet eens. Maduro is weg, maar het dictatoriaal regime is gebleven. Trump heeft een nieuwe leider benoemd: hijzelf.
Jan van der Putten is schrijver en journalist. Hij was correspondent in Venezuela en China.
Maduro, zo verkondigde Trump, was leider van een – niet-bestaand – kartel van drugs- en wapensmokkelaars. Bovendien zou Venezuela Amerikaanse sancties hebben ontdoken en zouden de 1,1 miljoen naar de VS gevluchte Venezolanen smokkelaars en misdadigers zijn. Onzin. Na de Amerikaanse raid kwam Trump met een ander argument, dat even onzinnig was: Venezuela zou zijn olie hebben gestolen van de VS, en het was de hoogste tijd die terug te geven.
Die voorgenomen plundering zal echter weinig opleveren. De VS hebben immers geen behoefte aan extra olie, en zeker niet de zware, sterk vervuilende en lastig te raffineren soort uit Venezuela. De olie-installaties zijn zo verloederd dat het opknappen ervan tot wel .
In de trumpiaanse pas lopen
Trump had veel belangrijkere motieven. Allereerst wilde hij een afschrikwekkend voorbeeld stellen aan de Latijns-Amerikaanse landen die nog niet in de trumpiaanse pas lopen. Het gaat om Colombia, Brazilië en Mexico, en de van oorsprong linkse regeringen van Cuba en Nicaragua, staten die net als Venezuela zijn afgegleden naar een dictatuur. Cuba wordt al praktisch vanaf het begin van zijn revolutie in 1959 belaagd door de Amerikanen. De economie ligt aan diggelen. Maduro leverde gratis olie, maar dat is nu voorbij.
Volgens Trump zal Cuba vanzelf imploderen. Het verhaal dat buitenlandminister Marco Rubio dan president van Cuba gaat worden („Klinkt goed”, zei Trump) is bedoeld als grap, maar we kunnen rustig aannemen dat op Rubio’s to-do-lijstje regime change in Cuba bovenaan staat. Drie jaar voordat Fidel Castro aan de macht kwam, emigreerden zijn Cubaanse ouders naar de VS.
Trump zou een multipolaire wereld voorstaan, maar de feiten tonen dat hij zich niet tot zijn eigen continent beperkt
Voor Trump geldt maar één wet: die van de sterkste. Vandaar dat hij de oude Monroe-doctrine – die neerkwam op ‘Latijns-Amerika voor de Verenigde Staten’ – opschaalde tot de koloniale ‘Donroe-doctrine’. Volgens Trumps topadviseur Stephen Miller hebben de VS het volste recht om willekeurig welk land over te nemen. Dat vloekt met het isolationisme dat Trump eerder predikte. Her en der heeft de zelfgeproclameerde vredespresident binnen één jaar ruim zeshonderd luchtaanvallen uitgevoerd. Eerstvolgende mogelijke doelwitten zijn vooral Groenland, Colombia en opnieuw Iran.
Voor het optreden tegen Maduro had Miller een imperialistische rechtvaardiging: „Het dat wij een land in onze eigen achtertuin toestaan om grondstoffen te leveren aan onze tegenstanders en niet aan ons.” Hij bedoelde Rusland, Iran, mogelijk ook Hezbollah, en vooral China. Zij hebben geprofiteerd van de langdurige verwaarlozing van Latijns-Amerika door de VS. China gaf Venezuela politieke en economische steun en leende het land de afgelopen 25 jaar honderd miljard dollar. In ruil ging 80 procent van de Venezolaanse olie-export naar China.
De Volksrepubliek is verreweg de grootste geldschieter van Latijns-Amerika en de grootste handelspartner, behalve van Colombia. De handel is in een kwarteeuw exponentieel gegroeid. China importeert vooral grondstoffen en landbouwproducten, exporteert ongeveer alles en bouwt, vaak in het kader van China’s wereldwijde Belt and Road Initiative, bruggen, wegen, spoorlijnen, mijnen en energiecentrales. De splinternieuwe Chinese megahaven Chancay in Peru zal de handel tussen Latijns-Amerika en China verveelvoudigen.
Exclusief van de VS
En nu wil Trump zijn concurrenten wegjagen. Ook Europa, sinds kort een speciale handelspartner van de Mercosur-landen Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay, moet zich gedeisd houden. En Groenland moet geannexeerd worden voordat China en Rusland het kunnen inpikken. Het hele westelijk halfrond is immers exclusief van de VS. Dat is de belangrijkste boodschap van Trumps blitzkrieg tegen Venezuela.
Vladimir Poetin reageert niet, Xi Jinping wel: China laat zich niet uit Latijns-Amerika verjagen. Xi wil juist profiteren van het mondiale wantrouwen in Trump. China, verkondigt hij, is wél betrouwbaar, het respecteert de wereldorde en houdt zich aan het internationale recht.
Trumps claim op het westelijk halfrond heeft geleid tot de kolossale misvatting dat hij een multipolaire wereld voorstaat, waarin ook China en China’s kleine broertje Rusland elk hun eigen invloedssfeer hebben. De feiten tonen echter dat Trump zich niet tot zijn eigen continent beperkt.
Kijk bijvoorbeeld naar de almaar groeiende Amerikaanse militaire aanwezigheid in de Zuid-Chinese Zee, de wateren bij Taiwan en in het westelijke deel van de Stille Oceaan. Volgens de driemachtsblokkentheorie zou Trump deze gebieden moeten overlaten aan China, maar in de praktijk blijven ze bijzonder omstreden.
De VS bereiden zich zichtbaar voor op een oorlog, China laat uitdagend zijn spierballen zien. Haast dagelijks is er nieuws over de hightechwapenwedloop tussen de beide supermachten.
De onderwerping van het westelijk halfrond is slechts de eerste fase van Trumps mondiale strategie. Het einddoel is de indamming van China. Goedschiks of kwaadschiks.
Lees ook
Trumps nieuwe imperialisme werpt Latijns-Amerika terug naar een duister verleden. ‘Hij denkt dat hij zomaar onze landen kan binnenvallen’
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
De journalistieke principes van NRC