Van de journalistieke onderzoekssite Follow the Money ben ik fan, maar ik moet altijd wel een drempeltje over voor ik iets aanklik. Als je de koppen langsloopt, kom je terecht in een optocht van corruptie, zelfverrijking en machtsmisbruik. Met kopteksten in vet kapitaal en qua boodschap veelal in de bulderstand. Het is een en al verzwijgen, wegkijken, in eigen zak steken. Maar journalistiek zoekt FTM het altijd netjes uit en inhoudelijk is het veelal plausibel.
Maar hoeveel verontwaardiging over staat en samenleving kan je als lezer aan? Ik sla daarom wel eens een schandaal over. Tegelijk draagt FTM veel aan dat echt besproken moet worden. Dus vis ik er nu één stuk uit, over de politie. Mede omdat een ambtelijk gezelschap waar ik in Den Haag off the record bij zat, er over debatteerde. In de zaal een stuk of twintig deskundigen, vooral van bestuursorganen, toezichthouders of universiteiten.
Oké, wat had FTM nu onthuld? „De vier dubieuze claims waarmee de politie telkens honderden miljoenen lospeutert”, stond erboven. Waarom claimt de politie consequent tekorten, terwijl ze sinds 2013 honderden miljoenen extra heeft gekregen, de aangiftecriminaliteit substantieel is gedaald en de handhaving fors is uitgebreid met tienduizenden particuliere beveiligers, boa’s, bankcontroleurs et cetera? Het kabinet-Rutte IV voegde 500 miljoen euro extra toe, Schoof 280 miljoen en het kabinet-Jetten nog eens 500 miljoen. Waarmee de politie dus één van de meest succesvolle lobby’s in Nederland is. De politie piept, Den Haag trekt automatisch de knip.
De Nationale Politie zélf was, hoewel uitgenodigd, absent bij het debat dat ik bijwoonde. Vermoedelijk omdat ze dít frame onbesproken wilde houden, want té dichtbij. Of was dit een typische ‘ongemakkelijke waarheid’, die maar beter stil kan blijven?
In de ambtelijke meeting werden de FTM-cijfers in perspectief geplaatst. Van 2017 tot 2024 steeg de totale politiebegroting inderdaad van 5,3 naar 8 miljard euro, deels ‘gewoon’ een gevolg van inflatie. Maar lang niet helemaal.
De personeelsformatie steeg van 45.161 mensen in 2016, naar 50.313 in 2026. Tegelijk komt ‘blauw op straat’ zo’n 1.700 man tekort, als gevolg van vergrijzing, mismanagement en onvoldoende opleidingscapaciteit. In de ‘back office’, de ‘niet operationele sterkte’ die agenten ondersteunt, blijkt de politie echter overbezet met zo’n 1.500 man. De grote interne kostenstijgers in de afgelopen vijf jaar zijn, met 80 procent, ‘informatievoorziening’ (IT en dergelijke), reis- en verblijfkosten, gevolgd door recherchekosten met zo’n 75 procent.
De hoeveelheid afgeronde onderzoekdossiers ligt al jaren stabiel rond de 350.000. Voor heel veel extra geld presteert de politie aan onderzoek dus ongeveer hetzelfde.
De bonden schilderen de politie graag af als martelaars. Wankel, onderbetaald, onderbezet
Kortom, welk probleem de politie ook heeft, geld kan het niet zijn. Intussen blijft het publieke sentiment angstig en alarmistisch, ook aangejaagd door de politielobby zelf. De begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer was weer de vertrouwde mix van alarmisme, hobbyisme, pessimisme en culturele strijd over wat er nou erger is: drugsgebruik, huiselijk geweld of deurbommen. Het debat staat al jaren op repeat: graag méér handhaving, méér veiligheid, méér politie ook. Dondert niet waartegen: ‘ondermijning’, eerwraak, coke, jeugd met messen, hackers. Help!
De Nationale Politie klaagt intussen continu over gebrek aan geld, personeel, aan stabiliteit. Er is altijd nood over nieuwe ontwikkelingen, waar de politie ‘niet voor ís’. Maar omdat niemand anders de telefoon aanneemt, is ze toch de aangewezen pineut.
De bonden schilderen de politie graag af als martelaars. Wankel, onderbetaald, onderbezet en niet opgewassen tegen de trends van nu. Gesteund door media die angst en onzekerheid in de samenleving als een gevolg van ‘toenemende’ criminaliteit zien. En consequent slachtoffers op het schild hijsen als bewijs. Ziet, Hoe Erg Alles Is. Dat het clicks oplevert, is meegenomen of gewoon de bedoeling. True crime, de ideale mix van human interest, emotie en ‘nieuws’. Floep, wéér een podcast!
Criminaliteit daalt intussen al jaren naar álle objectieve maatstaven. Op basis van de Veiligheidsmonitor constateerde FTM nog maar eens dat „het aantal vermogens- en openbare ordemisdrijven (zoals vernielingen) is gehalveerd”, en dat er een kwart minder geweldsmisdrijven waren, „al stegen die weer sinds 2021.”
De conclusie lijkt mij dat dat de politie inmiddels overgefinancierd en deels overbezet is. Naarmate er meer geld naar de politietaak gaat, agenten beter worden betaald, materieel, huisvesting en IT duurder worden, groeien intussen de zorgen bij de politie zelf. Wat nogal maf is. Kortom, het ongemak komt elders vandaan. FTM rekende voor dat ‘onze’ politie inmiddels duurder is dan die van Frankrijk, Duitsland, Denemarken en Luxemburg. Maar waarom?
In het ambtelijke zaaltje bleek de kwestie al langer bekend. Dik een jaar geleden verscheen vanuit het ministerie al een artikel over werkdruk in de strafrechtketen met de alleszeggende titel Druk! Maar waarmee? De uitgaven stijgen, het werkaanbod daalt en intussen neemt de werkdruk toch toe. Het wèrd dus al geconstateerd. Niet alleen bij de politie trouwens. Bij de rechtspraak daalde het aandeel strafzaken met 40 procent en stegen de uitgaven met een derde. „Vooralsnog is er weinig reden te veronderstellen dat ‘meer geld’ de oplossing is”, aldus de onderzoeker destijds droogjes. Tijd dus om uit te zoeken wat er aan de hand is – waar gaat het politiegeld naar toe en is dat wat de burger nodig heeft?
Folkert Jensma is juridisch journalist en schrijft tweewekelijks over de rechtsstaat.
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie