De ozonlaag fungeert als een natuurlijke zonnebrandcrème: hij filtert schadelijke UV-straling van de zon. Als we die niet hadden, zou je binnen minuten kunnen verbranden.
Onder normale omstandigheden houdt de ozonlaag zichzelf in evenwicht: ozon wordt continu gevormd én weer afgebroken. Die balans raakt verstoord doordat de mens ozonafbrekende stoffen in de atmosfeer brengt.
Het gevolg? Schadelijke UV-straling bereikt op plekken met weinig ozon ongehinderd het aardoppervlak en dit brengt gezondheidsrisico’s met zich mee zoals huidkanker en staar.
Veel bezorgdheid
In de jaren 80 en begin jaren 90 was er veel bezorgdheid over de ozonlaag, vooral omdat wetenschappers ontdekten dat het ozongat boven Antarctica snel groter werd. In de hele wereld was in de media aandacht voor het probleem.
Die paniek leidde tot internationale actie, zoals het Montreal Protocol dat in 1992 in werking trad. Toen zijn afspraken gemaakt om ozonafbrekende stoffen zoals CFC’s uit te faseren. Dit zat toen in producten zoals koelkasten, haarlak en deodorant.
Trend zichtbaar
Het akkoord wordt gezien als een van de succesvolste voorbeelden van wereldwijde milieusamenwerking. Het ozongat was vaker kleiner, maar voor het eerst wordt nu gezegd dat een trend van daling zichtbaar wordt.
De ozongaten zijn nu kleiner dan in het begin van de jaren 2000, zegt Paul Newman, leider van het ozononderzoeksteam van NASA. “Maar het zal nog een tijd duren voordat het ozongat terug is op het niveau van de jaren 80.”
Ondanks het verbod komen sommige van deze stoffen nog steeds vrij, bijvoorbeeld uit oude apparaten en isolatiemateriaal op stortplaatsen. Als het lukt om deze uitstoot terug te dringen dan kan het gat eind jaren 2060 volledig zijn hersteld.
Was het allemaal zwaar overdreven?
Het gat in de ozonlaag en zure regen: het zijn twee milieuproblemen waar de laatste decennia minder over wordt gesproken, maar die in de jaren 90 veel zorgen baarden. Bij sommigen leeft daardoor het idee dat al die aandacht misschien overdreven was.
Wetenschappers noemen dit de preventieparadox. Wanneer maatregelen een dreigend effectief weten te bestrijden, ontstaat bij sommige mensen achteraf twijfel over hoe ernstig het probleem eigenlijk was.
De term raakte bekend tijdens de coronacrisis, maar is net zo goed van toepassing op de ozonafbraak: achteraf lijkt het probleem mee te vallen. Niet omdat er geen gevaar was, maar juist omdat tijdig en effectief is ingegrepen.
Zure regen
Zure regen is een ander veelbesproken milieuprobleem dat deels is opgelost. De uitstoot van zwaveldioxide (SO₂) is sterk teruggedrongen, onder andere door filters op schoorstenen. Daardoor is de verzuring in veel gebieden aanzienlijk afgenomen – zeker in West-Europa. In Oost-Azië, waar de SO₂-uitstoot nog hoog is, blijft verzuring een groot probleem.