zin in het verkiezingsprogramma van de SGP: „Er moet meer aandacht komen voor de toegenomen vraag naar woningen, zoals de impact van migratie en van echtscheidingsproblematiek.” Geen partij die de koppeling tussen echtscheidingen en de woningmarkt zo nadrukkelijk legt als de staatkundig gereformeerden.
Want waar stellen in scheiding tijdens de huizenmarktcrisis vanaf 2008 juist bij elkaar bleven omdat het huis ‘onder water’ stond, is het nu de krapte op de woningmarkt die het al lastige traject van een echtscheiding nog complexer maakt.
Bij de scheidingszaken die voor de rechter komen, zien advocaten familierecht dat wie in een spoedprocedure ‘het uitsluitend gebruik van de woning’ krijgt, bij de rechter geen uitgemaakte zaak meer is. De uitkomst is vaak dat scheidende stellen gedurende de hele scheidingsprocedure bij elkaar in huis moeten blijven, bij gebrek aan vervangende woonruimte.
In 2024 eindigden zo’n 30.000 huwelijken en geregistreerd partnerschappen in een scheiding, zo blijkt uit . Veruit de meeste scheidingen verlopen in goed onderling overleg. Maar als de partijen er niet uitkomen, ook niet via een mediationtraject, wordt door bij de rechtbank een scheidingsverzoek gedaan. Deze bodemprocedure kan wel twee tot drie jaar lopen.
Tijdens die procedure komt het geregeld voor dat een van de partijen een tussenuitspraak aanvraagt bij de kortgedingrechter. Die moet dan uitspraak doen over drie belangrijke zaken: hoe financieel wordt geregeld, welke regeling er gaat gelden om de kinderen te zien, en aansluitend: wie van de twee krijgt het huurrecht van de woning of kan alleen betalen?
Vervangende woonruimte
Vroeger was dat relatief eenvoudig, zo zegt scheidingsadvocaat René van Stralen. „Een van de twee, , verliet het huis en ging tijdelijk ergens anders zitten.” Van Stralen ziet nu vaker dat de rechter die knoop niet doorhakt en het scheidende stel in hetzelfde huis laat wonen omdat er geen vervangende woonruimte is. „Dan zegt de rechter: als meneer geen huis kan vinden, hoe verloopt dan het contact met de kinderen?” Hier speelt ook mee dat er tegenwoordig meer oog is voor de rol van de vader bij de opvoeding.
Terwijl het scheidende stel langer bij elkaar woont, duurt ook onderlinge spanning langer, zegt scheidingsadvocaat Winston de Brouwer: „Mensen in dat huis, zelfs als het huwelijk een zinkend schip is. Je bent het er samen al over eens dat je uit elkaar wilt, maar zit toch elke ochtend samen aan de ontbijttafel.”
Zo maakt de krapte op de woningmarkt de drempel om te scheiden hoger. Want waar moet je na de scheiding heen? In sommige gemeenten kan, als er jonge kinderen zijn, een urgentieverklaring worden aangevraagd voor een sociale huurwoning.
Voor wie niet bij vrienden of familie terecht kan, bieden vakantiewoningen of tijdelijke huurhuizen in de particuliere huursector uitkomst. Deze huurwoningen zijn relatief duur, maar wel flexibel en zonder wachtlijst. Het enige probleem is dat het aantal woningen in de particuliere huursector krimpt. Deze week werd uit duidelijk dat particuliere verhuurders hun huurwoningen in toenemend tempo verkopen, uit onvrede over verhuurregels en hoge belastingdruk.
Daarmee verliest de woningmarkt deels zijn ‘flexibele schil’, met alle gevolgen van dien voor wie niet in aanmerking komt voor een sociale huurwoning of geen dure huur- of koopwoning kan betalen.
Zoom in
Zoom in
Een makelaar laat een woning zien tijdens een bezichtiging
Foto Olivier Middendorp, Foto Ruchama van der Tas
Als kuikens in het nest
Als scheidende partners bij elkaar in huis moeten blijven, zijn er dikwijls ook kinderen in het spel. Er wordt dan een regeling getroffen die voor hen het minst belastend is, bijvoorbeeld een constructie als ‘bird nesting’: de kinderen blijven in het huis wonen terwijl de ouders afwisselend thuis en elders slapen. Als kuikens in het nest, waarbij de ouders om beurten voor hen zorgen.
Als dat niet lukt, halen advocaten alles uit de kast om ervoor te zorgen dat cliënt het gebruik van de woning krijgt toegewezen. „Ik zit voor een zitting dan spreadsheets in te vullen met de keren dat iemand een boterham smeerde voor de kinderen, of ze naar hockey bracht”, verzucht De Brouwer. „Om zo deels te bepalen wie de belangrijkste zorgtaken uitvoerde en daardoor in het huis mag blijven wonen.”
Wat ook niet meehelpt is dat scheidingen bij de rechter meer tijd in beslag nemen. In Rotterdam duurt een bodemprocedure bij de rechtbank gemiddeld , zo weet De Brouwer, van het scheidingsverzoek tot aan zitting en uitspraak. „En in geval van een hoger beroep kan het zomaar oplopen tot zo’n ” In de tussentijd op zoek gaan naar een koopwoning is vaak lastig, omdat hypotheekverstrekkers pas willen praten over een nieuwe financiering als de scheiding helemaal is afgerond.
Die birdnesting-periode kan relatief goed verlopen, zo zeggen de advocaten, maar kan ook zorgen voor problemen. Van Stralen: „Sommigen gedragen zich gewoon netjes. Anderen blijven in hun boosheid hangen en gaan zich misdragen. Dingen doen als de wc niet doortrekken of de kinderkleding bewust niet wassen.” Ook De Brouwer heeft genoeg voorbeelden. „Ik heb wel meegemaakt dat mensen ieder een eigen koelkast hadden omdat ze bang waren dat de ander iets met hun eten zou doen. Mensen vertrouwen elkaar in dat stadium helemaal niet meer.”
Uiteindelijk, zo besluit Van Stralen, heeft de SGP een goed punt door problemen op de woningmarkt aan scheidingen te koppelen. „Al zou ik het willen omdraaien: laat mensen eerst eens op huwelijkscursus gaan gaan trouwen.”
Geef cadeau
Deel
Mail de redactie
NIEUW: Geef dit artikel cadeau
Als NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Waarom je NRC kan vertrouwen