NieuwsuurPavel Talankin filmt het leven op zijn school in Rusland
Dat het onderwijs op Russische scholen doorspekt is met nationalisme en oorlogspropaganda, is al langer bekend. Maar nu zijn er ook zeldzame beelden van hoe zo’n schooldag eruitziet. In een nieuwe documentaire is te zien dat leerlingen een sterk nationalistische versie van de Russische geschiedenis wordt bijgebracht. Ze leren ook marcheren en zelfs granaatwerpen.
De beelden komen van de Russische leraar Pavel Talankin. Na de Russische inval in Oekraïne filmde hij het leven op zijn school. De opnames moesten worden opgestuurd naar de Russische autoriteiten. Volgens Talankin zodat die konden controleren of leraren zich wel aan het voorgeschreven curriculum hielden. “Ze vroegen me om te filmen hoe de leraren dit toepassen”, zegt Talankin tegen Nieuwsuur. “Een lerares moest het hebben over de ‘demilitarisatie’ en ‘denazificatie’ van Oekraïne, maar ze kon die woorden niet eens goed uitspreken.”
Terwijl hij vastlegt hoe zijn school de opdrachten van de overheid uitvoert, realiseert hij zich dat hij beschikt over unieke beelden. Via-via komt hij in contact met een Amerikaanse regisseur en samen besluiten ze een documentaire te maken: Mr. Nobody Against Putin.
Het voelde alsof wij, leraren, gedwongen werden om deze oorlog ook te voeren.
Pavel Talankin
Ook vóór de grootschalige invasie in Oekraïne volgden Russische scholen al richtlijnen waarin de patriottische boodschap van president Vladimir Poetin centraal stond, maar “alles veranderde op 14 maart 2022”, zegt Talankin. Toen gingen nieuwe bepalingen in over wat leraren aan kinderen moesten vertellen, en hoe. “Elke dag waren er nieuwe verplichte lessen”, zegt de leraar in de documentaire. “Het voelde alsof wij, leraren, gedwongen werden om deze oorlog ook te voeren.”
Annexatie De Krim
In de documentaire is een lerares te zien die haar klas leert dat de Oekraïense regio De Krim zich vrijwillig bij Rusland aansloot in 2014. In werkelijkheid annexeerde Rusland De Krim; Oekraïne ziet dit als het daadwerkelijke begin van de oorlog.
Ook zegt een leraar: “Je moet afwijkende meningen elimineren zodat er geen politieke verdeeldheid komt in dit land. Het is je plicht om van je vaderland te houden zoals je van je moeder houdt.”
Leerlingen krijgen les in marcheren en doen mee met een granaatwerpwedstrijd:
Les in marcheren en granaatwerpen
Terwijl de schooldagen steeds militaristischer worden, gaan de de leerprestaties in de gewone lessen achteruit, zo blijkt tijdens een lerarenoverleg, gefilmd door Talankin. “Kunnen we niet stoppen met al die extra dingen en ons weer richten op het opleiden van de kinderen?”, vraagt een lerares zich af. Een andere lerares antwoordt: “Hoe dan in vredesnaam? Ik zou ontslagen worden.”
Verraden
Talankin vertelt dat sommige leraren wel proberen om tegen het overheidsbeleid in te gaan door op subtiele wijze het echte verhaal over de oorlog te vertellen in de klas. “Maar dat is wel gevaarlijk. In het Russische nieuws hoor je over een kind dat een leraar heeft verraden, of over een leraar die een klacht heeft ingediend tegen een kind. Het loopt altijd slecht af.”
Of Talankin met zijn film de leraren in gevaar brengt? “Nee,” zegt hij beslist. “Er is niemand die openlijk zegt: ik weiger die lessen te geven.” In de film spreekt geen enkele leraar zich op camera uit tegen de oorlog.
Om deze film naar buiten te kunnen brengen, moest Talankin wel vluchten. Nieuwsuur sprak Talankin in Londen. “De producent belde me en zei dat de film alleen kon uitkomen wanneer ik het land zou verlaten. De andere mogelijkheid was: stoppen met filmen, zwijgen en daarmee uit. Maar dat was geen optie.”
De film Mr. Nobody Against Putin is vanaf 15 januari te zien in Nederlandse bioscopen.