Eurovisie is de jaarlijkse muzikale stresstest voor Europese verdraagzaamheid. Door niet mee te doen, onttrekt AVROTROS Nederland aan die oefening. Nieuw is het morele theater bij het afhaken, betoogt Songfestival-kenner Tom Mikkers\u00a0in een ingezonden opinie.<\/p>\n
Het offici\u00eble uitgangspunt van het jaarlijkse liedjesfestival is helder: geen openlijke partijpolitiek, geen religieuze propaganda. Dat principe is geworteld in de naoorlogse puinhopen van een continent dat wanhopig zocht naar manieren om in vrede samen te leven.\u00a0United by Music is geen slogan, maar een ambitie: \u00e9\u00e9n avond per jaar oefenen in samenleven.<\/p>\n
Wie terugbladert in de geschiedenis ziet dan ook niet alleen een onschuldig glitterfestijn. In 1961 won Luxemburg met\u00a0Nous les amoureux, een verhulde ode aan liefde tussen mensen van hetzelfde geslacht, in een tijd dat homoseksualiteit in verschillende landen nog strafbaar was.<\/p>\n
Isra\u00ebls Songfestival-debuut als echo van Europese geschiedenis<\/p>\n
Toen Isra\u00ebl in 1973 voor het eerst meedeed, was dat een beladen moment. Een land met als missie een veilige plaats voor Joden, op een liedjesfeest op het continent waar drie decennia daarvoor 6 miljoen Joden waren vermoord. Dat klonk ook door in 1983 bij het festival in M\u00fcnchen \u2013 de stad waar tien jaar eerder Isra\u00eblische sporters waren vermoord \u2013 toen het liedje Chai\u00a0klonk:\u00a0Am Israel chai: Isra\u00ebl leeft.<\/p>\n
In 1998 kwam Isra\u00ebl met nog iets wat het festival voorgoed zou veranderen: Dana International, Isra\u00eblische zangeres en transvrouw, won. Ondanks zwaar protest uit de orthodox-joodse gemeenschap in eigen land, stond ze daar.<\/p>\n
Het Songfestival kwam daarmee uit de kast als podium voor lhbti+-emancipatie. Nederland vond het prachtig. In datzelfde jaar werd de winnende inzending uit Isra\u00ebl het officieuze volkslied van de Gay Games in Amsterdam. De Queers voor Palestine waren nog niet in de verste verten te bekennen.<\/p>\n
Het Songfestival als podium voor pijnlijke geschiedenissen<\/p>\n
Ook in 2016, toen Jamala met\u00a01944\u00a0aandacht vroeg voor het lot van de Krim-Tataren, werd het podium gebruikt om een pijnlijke geschiedenis hoorbaar te maken. Het festival is dus nooit apolitiek geweest. Het was een podium waar we elkaar ondanks alles toch wisten te vinden.<\/p>\n
Tegen die achtergrond is het besluit van AVROTROS om vanwege Isra\u00ebl af te haken riskante symboliek. De Europese geschiedenis van antisemitisme klinkt erin door.<\/p>\n
Eeuwenlang was de onderstroom dezelfde, ook al was de verpakking anders: eerst mochten Joden niet bestaan omdat ze de verkeerde religie hadden, daarna hadden ze het verkeerde \u2018ras\u2019, nu lijken ze het verkeerde land te hebben.<\/p>\n
Wegdrukken van Isra\u00ebl: een terugkerend patroon in Eurovisie<\/p>\n
Steeds gaat het over bestaan of niet-bestaan. Nederland schuift ongemerkt op naar een positie waarin Isra\u00ebl mag worden geghost tot het vanzelf uit beeld verdwijnt, zoals eerder bij Arabische landen die afhaakten vanwege Isra\u00ebl.<\/p>\n
Tunesi\u00eb wilde in 1977 meedoen, maar zette deelname niet door. Marokko verscheen \u00e9\u00e9n keer op het podium, in 1980 in Den Haag \u2013 toen Isra\u00ebl afzag van deelname \u2013 maar loste daarna weer op in het antizionistische niets.<\/p>\n
En Libanon liet in 2005 \u2013 met de keuze voor lied en zangeres al in het vizier \u2013 deelname varen omdat het land niet samen met Isra\u00ebl in beeld wilde verschijnen.<\/p>\n
Hoe geopolitiek steeds nadrukkelijker het Eurovisiepodium binnendrong<\/p>\n
De uitsluiting van Rusland in 2022 bracht het festival dichter bij de geopolitiek. Het rommelde al veel eerder tussen Oekra\u00efne en Rusland op het festival, lang voordat de Russische tanks de grens overstaken.<\/p>\n
In 2007 zong Verka Serduchka voor Oekra\u00efne\u00a0Lasha Tumbai: zogenaamd officieel Mongools voor \u2018slagroom\u2019, door heel Europa gehoord als \u2018Russia goodbye\u2019. Met de kennis van nu is ook een intervalact in Moskou in 2009 veelzeggend: een roze tank, een plastic straaljager en een groot militair koor met popband dat\u00a0You\u2019re Not Gonna Get Us\u00a0brulde.<\/p>\n
Het Songfestival balanceerde altijd op het slappe koord tussen entertainment en bittere werkelijkheid. En precies daarin zat de kracht: aan \u00e9\u00e9n avond televisie kon je zien in hoeverre de Europeanen nog samen door \u00e9\u00e9n deur konden.<\/p>\n
Het Songfestival als jaarlijkse stresstest voor Europese verdraagzaamheid. Door niet mee te doen, onttrekken we ons aan die oefening.<\/p>\n
Eurovisie Songfestival: van pragmatisch wegblijven naar moreel theater<\/p>\n
Nu komt wegblijven in de geschiedenis van het Songfestival vaker voor. Soms om triviale redenen: Denemarken bleef jarenlang weg omdat het songfestival de directeur van de Deense omroep muzikaal niet kon bekoren.<\/p>\n
Nieuw is dus niet het wegblijven. Nieuw is het morele theater. Toen Oostenrijk in 1969 niet naar Spanje ging vanwege Franco, heette het officieel dat er geen geschikt liedje was gevonden. Die terughoudendheid is verdwenen.<\/p>\n
Direct na de EBU-vergadering \u2013 Isra\u00ebl mocht gewoon meedoen \u2013 stond de directeur van AVROTROS voor de camera: Nederland zou niet meedoen, \u2018en met mij nog een aantal andere landen. Dat heeft alles te maken met de waarden waarvoor wij staan en dan kan ik niet anders.\u2019<\/p>\n
De morele omzwaai van AVROTROS<\/p>\n
De AVROTROS-directeur als 21ste-eeuwse Maarten Luther: hier sta ik, ik kan niet anders. Directeur Taco Zimmerman brak hier niet alleen met het Songfestival, hij brak met het kernideaal van zijn eigen omroep: er zijn voor iedereen.<\/p>\n
AVROTROS staat niet langer in de rekkelijke vrijheid, maar in de precieze waarheid, en draagt dat ideaal met verve uit. Taco Zimmerman maakte er een existenti\u00eble getuigenis van: alleen met gelijkgezinden wil hij op een Europees podium staan. Dat is nieuw, en het geeft te denken dat dit activisme pas aan de oppervlakte komt nu het Isra\u00ebl betreft.<\/p>\n
Deelname van dictatuur Wit-Rusland of meedoen aan het Songfestival in autoritair Azerbeidzjan leidde niet tot gewetensnood bij AVROTROS. In 2012 zong Joan Franka met Indianentooi opgewekt in Baku het liedje You and Me naar de onderste regionen van het eindklassement in een Eurovisie Arena waarvoor een hele wijk had moeten wijken en mensen dakloos waren geworden.<\/p>\n
Van Europese gemeenschap naar morele bubbel<\/p>\n
Europa heeft Eurovisie nodig. Het festival is opgericht voor de vrede. Je zou hopen dat de NPO in tijden van oorlog juist de noodzaak ervan inziet. De wereld is namelijk geen zorgvuldig uitgebalanceerde afspeellijst van gelijkgestemden, maar lijkt eerder op een chaotische Spotify-playlist waarin Bach naast techno belandt, Oekra\u00efne naast Rusland, en Isra\u00ebl liefst naast Arabische landen.<\/p>\n
Misschien is dat de vraag waarvoor we nu staan: durven we nog deel uit te maken van een rommelige gemeenschap, of willen we alleen nog moreel keurige bubbels? In andere discussies \u2013 over defensie, klimaat, migratie \u2013 zie je hetzelfde patroon.<\/p>\n
We hunkeren naar overzichtelijke kuddes, naar heldere lijstjes met daders en slachtoffers, goed en kwaad. Het Songfestival is de A12 geworden, dit keer geblokkeerd door AVROTROS \u2013 \u2018de omroep voor ons\u2019 \u2013 dat de betekenis van de A in zijn naam beter kan vervangen: van algemeen in activistisch.<\/p>\n
Het wankele argument van AVROTROS om niet mee te doen<\/p>\n
Het zou de publieke omroep \u2013 als pleitbezorger van diversiteit \u2013 sieren als er een andere omroep naar voren had mogen stappen die het belang van meedoen w\u00e9l had in gezien. Het besluit van AVROTROS wordt in Nederland immers niet gedragen door een Noord-Koreaanse meerderheid.<\/p>\n
Opvallend is ook het argument van de omroep dat het heel ingewikkeld is om een liedje van drie minuten in te zenden. Alsof het gaat om een ruimtereis die jaren studie en voorbereiding vraagt. Bovendien: deelnemen is toch belangrijker dan winnen? Sjalalie sjalala in 2010 was toch ook geen hoogvlieger?<\/p>\n
De neutraliteit van de NOS als doorgeefluik van het Songfestival in 2026 is een noodoplossing die geen recht doet aan de veelkleurigheid van het publieke bestel. Het is ook nog eens onverstandig gezien de bezuinigingen en de politieke vragen over belang en omvang van de publieke omroep.<\/p>\n
Hoe een verbindend volksfeest een morele splijtzwam werd<\/p>\n
Het Eurovisie Songfestival is naast de grote sportevenementen misschien wel het enige programma dat families, appgroepen en buren bij elkaar brengt voor de buis.<\/p>\n
Caf\u00e9s hangen schermen op, pleinen stromen vol en de bejubelde verbinding die de NPO zo graag claimt, speelt zich hier daadwerkelijk af: mensen worden bij elkaar gebracht, ook als ze elkaar kwijt dreigen te raken.<\/p>\n
De NPO en AVROTROS beslissen anders. Dit jaar wordt er niet gezongen door Nederland in Wenen, er hangen geen Nederlandse slingers en wie dit wel had gewild, kan een morele reprimande krijgen.<\/p>\n
Het vergeten Eurovisie-verleden dat Nederland juist zou moeten koesteren<\/p>\n
AVROTROS en NPO kijken weg van het Eurovisie-verleden en dat is buitengewoon verdrietig. De woorden van Duncan Laurence, \u2018This is to music first\u2026 always\u2019 bij de Nederlandse winst in 2019 hebben hun kracht verloren.<\/p>\n
Maar het gaat niet alleen over de Nederlandse winst in 2019, in Isra\u00ebl waar de AVROTROS-delegatie juichend op het podium in Tel Aviv de trofee in ontvangst nam. Het doet ook vooral denken aan het liedje waarmee de geschiedenis van het Songfestival zeventig jaar geleden begon.<\/p>\n
Bij het allereerste Songfestival in 1956 opende Nederland met\u00a0De vogels van Holland, gezongen door Jetty Pearl, Joods, overlevende van de oorlog. Jetty Pearl maakte tijdens de oorlog al furore vanuit Londen als Jetje van Radio Oranje.<\/p>\n
Wat Nederland verliest door niet meer naast elkaar te willen zingen<\/p>\n
Zeventig jaar later zijn de Hollandse vogels gevlogen. De Nederlandse omroep kiest dit jaar voor het intieme huiskamerconcert van het eigen gelijk en denkt zo de vrede te bewaren.<\/p>\n