Waarom is dit belangrijk?<\/p>\n
- \n
- Volgens experts gaat de NVWA met het plan voorbij aan het recht op openbaarheid en maakt de inspectie het zo lastiger om de overheid goed te controleren.<\/li>\n<\/ul>\n
Hoe hebben we dit onderzocht?<\/p>\n
- \n
- Tim van Alten, een jurist die Animal Rights bijstaat, vroeg documenten over de procedures van de NVWA op. Die deelde hij met Follow the Money.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n
Lees verder<\/p>\n
Inklappen<\/p>\n
\u2018Dit voorstel vereist wel het nodige Lef\u2019, schreef de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) in de zomer van 2024 in een nota. Het woord \u2018Lef\u2019 lijkt niet zomaar gekozen en met een hoofdletter geschreven; \u2018Hoop, Lef en Trots\u2019<\/a> was de titel van het hoofdlijnenakkoord dat PVV, VVD, NSC en BBB een maand eerder hadden gepubliceerd.<\/p>\n
Blijkbaar vond de NVWA van zichzelf dat het lef had. Het voorstel waar de toezichthouder \u00a0op doelde kwam in de praktijk neer op een forse inperking van de transparante, open overheid. Het plan zet rechters deels buitenspel bij de afhandeling van zogeheten Woo-verzoeken.\u00a0<\/p>\n
Bovendien, zo schreven de eigen juristen in interne documenten in handen van Follow the Money, was het in strijd met minstens twee wetten. Ook werd de Kamer bewust niet ge\u00efnformeerd.<\/p>\n
Toch is het plan inmiddels staand beleid. Het ministerie van Binnenlandse Zaken, verantwoordelijk voor de Woo, is pas sinds kort op de hoogte en is daarover \u2018in gesprek\u2019 met de NVWA.<\/p>\n
Rechter buitenspel<\/p>\n
De NVWA is toezichthouder in de agrarische sector en controleert boeren op mestwetgeving, correct gebruik van pesticiden en dierenwelzijn. Vandaar dat journalisten, maar ook dierenactivisten met enige regelmaat Woo-verzoeken bij de NVWA indienen.<\/p>\n
Zo deed in april 2023 iemand een Woo-verzoek voor informatie over het slachten van hoogzwangere koeien. De NVWA willigde<\/a> dat verzoek in mei 2024 in.<\/p>\n
Het probleem: dit Woo-verzoek had betrekking op informatie van 773 \u2018derden\u2019: het ging bijvoorbeeld om inspectierapporten van of mailwisselingen met slachthuizen en boeren die de hoogzwangere koeien op transport hadden gezet. In de wet staat dat deze derden bezwaar mogen maken en een zogeheten \u2018voorlopige voorziening\u2019 in kunnen dienen bij de rechtbank.<\/p>\n
\n
De LTO bood kant-en-klare voorlopige voorzieningen en bezwaarschriften aan die boeren bij de NVWA konden indienen om publicatie van gegevens te voorkomen<\/p>\n<\/blockquote>\n
Met een voorlopige voorziening vraag je de rechter om een voorlopig oordeel in een lopende zaak. Denk bijvoorbeeld aan een scheiding: de rechter kan dan bepalen welke ouder de voogdij krijgt totdat de (vaak maandenlange) echtscheidingsprocedure is afgewikkeld.<\/p>\n
Bij Woo-verzoeken kan een voorlopige voorziening ertoe leiden dat een \u00a0overheidsorgaan van de rechter geen informatie hoeft te verstrekken \u2013 zolang het bezwaar nog niet is afgehandeld. De rechter kan ook oordelen dat het bezwaar bij voorbaat kansloos is.<\/p>\n
Het is een middel dat boeren vaak inzetten. De LTO, de grootste boerenorganisatie van Nederland, roept de achterban vaak op om naast bezwaarschriften hiervan gebruik te maken (zie kader).<\/p>\n
Voor het Woo-verzoek rondom de hoogzwangere koeien publiceerde<\/a> de LTO een handreiking die stap voor stap uitlegt hoe dit werkt. De organisatie bood zelfs gratis kant-en-klare voorlopige voorzieningen en bezwaarschriften aan die boeren direct bij de NVWA konden indienen om publicatie van gegevens te voorkomen.<\/p>\n
De Woo en de dieraantallen<\/p>\n
Dat deed de LTO een jaar eerder ook al met de Woo-verzoeken van NRC, Omroep Gelderland en FTM. In 2022 vroegen we om de dieraantallen van alle Nederlandse veehouders.<\/p>\n
De overheid had juridisch geen andere keuze<\/a> dan de cijfers vrijgeven, erkende ook toenmalig landbouwminister Piet Adema. Dat komt doordat dieraantallen vallen onder zogeheten \u2018emissiegegevens\u2019, die beschermd zijn in internationale verdragen zoals het Verdrag van Aarhus. In de Woo is vastgelegd dat die gegevens openbaar moeten worden gemaakt als burgers daarom vragen. Zo\u2019n verzoek mag niet worden geweigerd.<\/p>\n
Toch mobiliseerde de LTO de achterban, die massaal zienswijzen, bezwaarschriften en voorlopige voorzieningen indiende. Het zorgde voor een vertraging van bijna een jaar, zie ook onze reconstructie<\/a>.<\/p>\n
Toen de rechtbank de bezwaren in januari 2025 behandelde, belde landbouwminister Femke Wiersma tijdens de zitting in en draaide het oorspronkelijke besluit van Adema terug. Uiteindelijk moesten de Raad van State (de hoogste bestuursrechter) en de civiele rechter eraan te pas komen<\/a> voordat de gegevens afgelopen najaar alsnog werden verstrekt.<\/p>\n
Lees verder<\/p>\n
Inklappen<\/p>\n
In de eerder genoemde nota van 24 juni 2024 schreef de NVWA dat \u2018mede door de oproep van LTO\u2019 maar liefst 123 boeren in bezwaar waren gegaan; vijftig van hen hadden een voorlopige voorziening ingediend. Dat leidde tot \u2018een grote belasting\u2019 van de NVWA. Bovendien moest de rechter die vijftig voorlopige voorzieningen toetsen. Volgens de NVWA leert de praktijk dat de rechter die vanwege \u2018capaciteitsgebrek\u2019 vaak vrijwel automatisch toekent.<\/p>\n
De NVWA wilde \u2018tijd en kosten besparen\u2019 en kwam daarom met het voorstel waarvoor \u2018enig Lef vereist\u2019 was. Voortaan zouden \u2018derden\u2019 (lees: boeren) geen voorlopige voorziening meer hoeven aan te vragen.<\/p>\n
Enkele maanden later liet<\/a> de NVWA aan de LTO weten dat de vijftig voorlopige voorzieningen niet meer nodig waren. De NVWA zou van geen van de 123 boeren die in bezwaar waren gegaan, gegevens openbaar maken.<\/p>\n
\u2018Te billijken afwijking\u2019<\/p>\n
Het plan klinkt als een sympathieke verlichting van de bureaucratische last, maar door de nieuwe werkwijze verdwijnt in feite de onafhankelijke toetsing door de rechter, zegt Cornelis van der Sluis, advocaat en oprichter van het Nederlands Kenniscentrum Open Overheid.<\/p>\n
\u2018In de meeste gevallen geeft de rechter de indiener van zo\u2019n voorlopige voorziening gelijk en wordt die toegewezen,\u2019 zegt Van der Sluis. \u2018Maar er zijn ook gevallen, zoals bij de vele zaken over de gegevens van boeren, waarbij het meteen al duidelijk is dat het bezwaar geen enkele kans van slagen heeft. De voorzieningenrechter kan dan ingrijpen en zeggen: \u201cmaak het meteen openbaar en wacht niet die hele bezwaarprocedure af\u201d.\u2019<\/p>\n
\n
\u00a0\u2018Wat mij betreft is het volledig in strijd met de wet. Die is hier heel duidelijk over.\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n
De werkwijze is in strijd met de Woo \u00e9n de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Dat zag de NVWA zelf ook in, zo blijkt uit de nota: \u2018Hoewel dit niet geheel in overeenstemming is met hetgeen bepaald is in de Awb en de Woo, is het een te billijken afwijking waar (nagenoeg) alle partijen van profiteren.\u2019 Van der Sluis: \u2018Wat mij betreft is het volledig in strijd met de wet. Die is hier heel duidelijk over.\u2019<\/p>\n
Daar sluit Annemarie Drahmann (hoogleraar bestuursrecht aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in de Woo) zich bij aan. Het valt haar op dat vooral de NVWA en bezwaarmakers profiteren van deze nieuwe werkwijze. Drahmann: \u2018Ik snap wel dat de NVWA iets wil doen aan de uitvoeringsproblemen met de Woo, maar in de nota staat niets over het belang van openbaarheid voor de hele samenleving en het controleren van de overheid in een democratische rechtsstaat.\u2019<\/p>\n
Duizenden euro\u2019s kosten<\/p>\n
Indieners van Woo-verzoeken raken bovendien een instrument kwijt om de NVWA tot snelle vrijgave van documenten te dwingen.<\/p>\n
In de acht pagina\u2019s tellende nota besteedt de NVWA precies \u00e9\u00e9n zin aan de nadelen voor indieners van Woo-verzoeken. Het voorstel zou betekenen dat indieners hun stukken \u2018in bepaalde situaties iets later\u2019 zouden krijgen.\u00a0<\/p>\n
Drahmann: \u2018Niet iets later, echt een heel stuk later. Overheden houden zich vaak niet aan de wettelijke termijnen voor het afhandelen van bezwaarschriften, terwijl ze daar tot wel achttien weken<\/a> voor hebben. Door het afschaffen van de voorlopige voorziening, kunnen bezwaarmakers openbaarmaking een stuk makkelijker frustreren.\u2019<\/p>\n
Hoge advocaatkosten<\/p>\n
\u2018In het ergste geval\u2019, schreef de NVWA in de nota, zouden Woo-verzoekers naar de civiele rechter kunnen stappen, die dan zou oordelen dat de werkwijze van de NVWA \u2018niet conform het wettelijk kader is\u2019.<\/p>\n
Iedereen kan bij de bestuursrechter bezwaar maken tegen een besluit op een Woo-verzoek. Maar wie vindt dat de NVWA stukken niet achter mag houden omdat er geen voorlopige voorziening is gevraagd, moet naar de civiele rechter.\u00a0<\/p>\n
Bij civiele zaken ben je verplicht een advocaat in de arm te nemen en dan kunnen de kosten al gauw oplopen tot duizenden of tienduizenden euro\u2019s. Voor kleine ngo\u2019s of individuele burgers is de financi\u00eble barri\u00e8re veelal te hoog.\u00a0<\/p>\n
Van der Sluis: \u2018De NVWA verdedigt de nieuwe werkwijze door te zeggen dat die veel kosten bespaart. Maar daarbij vergeten ze de indiener van Woo-verzoeken. Die is nu gedwongen om naar de civiele rechter te stappen, met alle kosten van dien.\u2019<\/p>\n
Lees verder<\/p>\n
Inklappen<\/p>\n
In 2024 ging de NVWA stilletjes over op de nieuwe werkwijze. Aanvankelijk gold die alleen voor Woo-verzoeken met meer dan vijftig belanghebbenden. Tot 16 mei 2025, toen LTO Nederland zich opnieuw meldde, naar aanleiding van een Woo-verzoek van Animal Rights. De ngo had gevraagd om inspectierapporten over boeren die levende dieren letterlijk door de versnippermachine \u00a0lieten halen. Vier boeren vroegen een voorlopige voorziening aan en kregen die ook van de rechter. Maar van de boeren die dat niet deden, werd de informatie openbaar.\u00a0<\/p>\n
Vandaar de vraag van een LTO-jurist aan de NVWA om voortaan bij alle \u2018lopende en toekomstige\u2019 Woo-verzoeken \u2018standaard\u2019 pas informatie te publiceren n\u00e1 de bezwaarfase.<\/p>\n
Een \u2018co\u00f6rdinerend senior jurist\u2019 van de NVWA hield de rug recht en wees de LTO op de wet: die boeren hadden een voorlopige voorziening in kunnen dienen en zo publicatie kunnen voorkomen.<\/p>\n
De LTO-jurist stuurde nog een mail terug waarin hij wees op het standpunt van landbouwminister Femke Wiersma (BBB) die het publiceren van informatie van boeren \u2018onwenselijk\u2019 vindt.<\/p>\n
Kamer niet informeren<\/p>\n
Twee dagen na de laatste mail van de LTO-jurist werd de Woo op 21 mei tijdens een Kamerdebat<\/a> besproken. Caroline van der Plas (BBB) riep de regering in een motie op om met een wetswijziging de voorlopige voorziening overbodig te maken. Tot die tijd moesten ministeries zelf maar alle openbaarmakingen opschorten bij bezwaren. Het indienen van een voorlopige voorziening zou namelijk een \u2018duur en tijdrovend\u2019 proces zijn.\u00a0<\/p>\n
Tijdens een hoofdelijke stemming werd de motie nipt<\/a> aangenomen.\u00a0<\/p>\n
Het ministerie van BZK \u2013 verantwoordelijk voor de Woo \u2013 ging meteen aan de slag met een juridische analyse. Daar wilde de NVWA niet op wachten. Al op 2 juni stelde een ambtenaar voor om de voorlopige voorziening maar meteen in zijn \u2018geheel\u2019 te schrappen uit de bezwaarprocedure, \u2018dus ook voor kleine besluiten\u2019. Van der Plas riep immers op tot een werkwijze die de NVWA in alle stilte al een jaar eerder had uitgerold.<\/p>\n
Follow the Money staat voor radicaal onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Ons werk is mogelijk dankzij het vertrouwen van onze betalende leden. Nog geen lid? Meld je dan nu aan<\/a><\/p>\n
- Tim van Alten, een jurist die Animal Rights bijstaat, vroeg documenten over de procedures van de NVWA op. Die deelde hij met Follow the Money.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n
![](\"\/uploads\/media_filter\/643d2b8e40c6b\/article_800_nocrop\/FTMP_Shellpapers_Brieven.webp?v=0?v3966\")
<\/p>\n