De wereldorde verschuift van een unipolaire naar een multipolaire structuur. Een ontwikkeling die zich naar verwachting in 2026 zal doorzetten. Machtspolitiek domineert steeds meer, terwijl internationaal recht naar de achtergrond verdwijnt.<\/p>\n
Wat zich momenteel afspeelt in onder meer Venezuela, Iran, rond de Rode Zee en Groenland, zijn geen losstaande incidenten, maar manifestaties van \u00e9\u00e9n overkoepelende machtsstrijd: die tussen de Verenigde Staten en China, met Rusland als secundaire factor. Bondgenoten van de VS, waaronder Europa, worden daarbij steeds nadrukkelijker aangespoord om op eigen benen te staan.<\/p>\n
In Venezuela kwam China volgens Washington te dicht bij de Amerikaanse invloedssfeer. Het land dreigde een Chinese uitvalsbasis te worden in Latijns-Amerika. De reactie van president Donald Trump was hard: het vernietigen van drugsboten, de arrestatie van president (en vermeend drugskartelleider) Nicol\u00e1s Maduro en de confiscatie van Venezolaanse olie als compensatie voor eerder genationaliseerde Amerikaanse oliebelangen. Volgens Trump was dit een noodzakelijke en onvermijdelijke ingreep.<\/p>\n
Meerdere doelen<\/p>\n
Een tweede belangrijke actie was gericht tegen Iran. Door Iran als potenti\u00eble kernmacht uit te schakelen en interne oppositie tegen het ayatollah-regime aan te moedigen, dienden de VS meerdere doelen. Naast de veiligheid van Isra\u00ebl was het doorsnijden van Irans rol als cruciale olie\u00adleverancier van China een kernmotief.<\/p>\n
Controle over de Rode Zee vormt een derde pijler in het afremmen van Chinese hegemoniale ambities. In geval van een handelsconflict of een crisis rond Taiwan kan hier bijna de helft van China\u2019s handel met Europa en het Midden-Oosten worden afgesneden.<\/p>\n
Aan Afrikaanse zijde wordt de toegang \u2018bewaakt\u2019 door Somaliland (op instigatie van de VS afgescheiden van Somali\u00eb) en aan de kant van het Midden-Oosten door het pro-westerse Zuid-Jemen, dat met steun van de Verenigde Arabische Emiraten weerstand biedt tegen de door Iran gesteunde Houthi\u2019s uit Noord-Jemen.<\/p>\n
Het indammen van China\u2019s wereldwijde invloed is een kernonderdeel van Trumps \u2018Make America Great Again\u2019-beleid. Als Trump erin slaagt China op militair, economisch en politiek gebied de pas af te snijden, kan de opmars van het Middenrijk mogelijk worden gestopt<\/a>.<\/p>\n De eerste signalen zijn gunstig voor de VS. De tarievenoorlog, het nieuwe financi\u00eble beleid (de GENIUS Act) en de re-shoring van industrie hebben de Amerikaanse economie een impuls gegeven. Het bbp groeide met 2,8 procent in het tweede kwartaal en zelfs met 4,3 procent in het derde kwartaal. China daarentegen zag de economische groei afvlakken van circa 7 naar 4,6 procent. Interne problemen, zoals een vastgoedbubbel, spelen een rol, maar ook de handelsconflicten met de VS. Voor 2026 wordt een verdere afzwakking naar 3,9 procent verwacht.<\/p>\n Diplomatieke doorbraken<\/p>\n Op diplomatiek vlak boekten de VS opvallende successen. Met Amerikaanse bemiddeling werden meerdere regionale conflicten gesust of be\u00ebindigd:<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Cambodja \u2013 Thailand: wapenstilstand<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 India \u2013 Pakistan: staakt-het-vuren<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Armeni\u00eb \u2013 Azerbeidzjan: vredesakkoord<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Congo \u2013 Rwanda: vredesakkoord<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Egypte \u2013 Ethiopi\u00eb: escalatie rond de Nijl-dam voorkomen<\/p>\n De belangrijkste successen waren het neutraliseren van de nucleaire dreiging vanuit Iran, het 20-puntenplan voor Gaza en de recente \u2018chirurgische ingreep\u2019 in Venezuela. Een duidelijk minpunt blijft Oekra\u00efne. Daar slaagt Washington er niet in een staakt-het-vuren of vredesregeling te bewerkstelligen.<\/p>\n China ziet belangrijke belangen bedreigd. Iran als olieleverancier staat onder druk en Chinese Belt & Road-investeringen in Latijns-Amerika dreigen waardeloos te worden door de introductie van de zogeheten \u2018Donroe-doctrine\u2019 \u2013 een moderne variant op de Monroe-doctrine uit 1823. De doctrine omvat het vrijwaren van het westelijk halfrond van vijandige buitenlandse inmengingen, beveiliging van kritieke toeleveringsketens en de bestrijding van kartels en narcoterrorisme.<\/p>\n De actie in Venezuela geldt als eerste concrete toepassing. China investeerde sinds het aantreden van Hugo Ch\u00e1vez in 1999 circa 50 miljard dollar in Venezuela. Om verliezen te beperken zet Beijing nu advocaten in om via internationale procedures rente en aflossingen af te dwingen.<\/p>\n In Afrika boekt China w\u00e9l grote successen. Door massale investeringen in infrastructuur en handel is de VS ingehaald als het gaat om marktaandeel en populariteit.China bouwde in Afrika onder meer duizenden kilometers wegen en spoorlijnen, duizend bruggen, honderd havens en zo\u2019n 66.000 kilometer aan elektriciteitsnetwerken. Deze projecten vormen 31,4 procent van alle Afrikaanse initiatieven op het terrein van infrastructuur en bieden een aantrekkelijk alternatief voor de trage westerse financiering.<\/p>\n Azi\u00eb: zwaartepunt van de machtsstrijd<\/p>\n In Azi\u00eb is de rivaliteit het scherpst. De VS beschikken daar over formele bondgenoten zoals Japan, Zuid-Korea, de Filipijnen, Thailand en Australi\u00eb. Japan geldt als een van de belangrijkste strategische partners. Met Zuid-Korea werd een verklaring over nucleaire afschrikking ondertekend. De Filipijnen vallen onder het Wederzijds Verdedigingsverdrag, met directe gevolgen bij een aanval in de Zuid-Chinese Zee. In totaal zijn circa 320.000 Amerikaanse militairen gestationeerd bij Aziatische bondgenoten.<\/p>\n Naast bilaterale verdragen spelen multilaterale samenwerkingsverbanden een sleutelrol. Zoals Quad (VS, Japan, India en Australi\u00eb), dat is gericht op een vrije Indo-Pacific, en AUKUS (VS, Groot-Brittanni\u00eb en Australi\u00eb), vooral bedoeld om de westerse militaire aanwezigheid in de Grote Oceaan te versterken.<\/p>\n