{"id":112117,"date":"2026-01-15T08:30:16","date_gmt":"2026-01-15T08:30:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/112117\/"},"modified":"2026-01-15T08:30:16","modified_gmt":"2026-01-15T08:30:16","slug":"interview-klaus-makela-en-de-uitdaging-van-bachs-matthaus-passion","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/112117\/","title":{"rendered":"Interview: Klaus M\u00e4kel\u00e4 en de uitdaging van Bachs Matth\u00e4us-Passion"},"content":{"rendered":"

Sneeuw in Amsterdam. Even is het Museumplein een knooppunt van muziek, musea \u00e9n ijspret. Slee\u00ebn roetsjen van het ezelsorendak van het Stedelijk Museum, op een ijsbaan wordt geschaatst. Maar in het Concertgebouw merk je er niets van. Het Concertgebouworkest zit voltallig op het podium, al zie je nu sneeuwlaarzen in plaats van lakschoenen. Deze ochtend is er voor Schumanns Derde symfonie, ook bedoeld voor een opname. Dirigent Klaus M\u00e4kel\u00e4 (hij wordt 17 januari 30) oogt ontspannen. \u201eIk was twee weken vrij rond Oudjaar\u201d, vertelt hij. \u201eEerst deed ik hier in Amsterdam de Kerstmatinee, daarna werd ik \u2013 zoals vaak wanneer je na een periode van hard werken naar huis gaat \u2013 ziek. Maar ik heb gewoon gestudeerd, omdat ik me per se goed wilde voorbereiden op de hoogtepunten van dit voorjaar: Bachs Matth\u00e4us-Passion en de Achtste symfonie van Bruckner. Ik beleefde er twee meer dan geweldige weken mee. Goede muziek heb ik alt\u00edjd om me heen, maar dit\u2026. zijn wel echte piekervaringen. Mijn God.\u201d<\/p>\n

Het nieuws dat M\u00e4kela dit voorjaar bij het Concertgebouworkest Bachs Matth\u00e4us-Passion gaat dirigeren, veroorzaakte de nodige opwinding. M\u00e4kel\u00e4! Met de Matth\u00e4us! Hoe bijzonder dat hij zich anderhalf jaar voor zijn offici\u00eble start als chef al waagt aan een van de mijlpalen van het repertoire. Van de zeven chef-dirigenten in de 138-jarige geschiedenis van het Concertgebouworkest, gingen slechts vier hem daarin voor. Willem Mengelberg vestigde de (in Rotterdam gestarte) traditie, Eduard van Beinum zette die voort en Bernard Haitink \u2018mocht\u2019 tot zijn frustratie niet; in zijn chefsjaren waren Bachs passies het exclusieve domein van gespecialiseerde barokdirigenten als Nikolaus Harnoncourt. Riccardo Chailly greep eenmalig zijn kans in 1999, Mariss Jansons en Daniele Gatti kwamen er niet toe. En M\u00e4kel\u00e4? \u201eIk zag gewoon geen goede reden om te wachten\u201d, zegt hij. \u201eIk houd enorm van Bach \u00e9n van tradities. Ook de Kerstmatinee vond ik prachtig om te doen. Ik voel natuurlijk wel veel druk om het goed te doen. In geen enkele andere stad kent het publiek de Matth\u00e4us zo tot in detail als in Amsterdam, Leipzig misschien uitgezonderd. Maar dat is misschien wel ju\u00edst een reden het hier te doen. En zo waren alle omstandigheden goed. Het orkest en ik kennen elkaar nu een paar jaar, we hebben genoeg repetitietijd en er komen drie uitvoeringen, twee in Amsterdam en \u00e9\u00e9n in Baden Baden. Ik heb er heel veel zin in.\u201d\u00a0<\/p>\n

<\/p>\n

\n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n

Voor het Concertgebouworkest en zijn internationale reputatie is Klaus M\u00e4kel\u00e4 nu al de ideale chef<\/p>\n

\"Gastdirigent
\n<\/a>
\nU groeide op in een muziekfamilie. Welke rol speelden Bachs passies in uw jeugd?<\/p>\n

\u201eGeen grote rol. Ik zong als kind, heel hoog en best mooi. Maar in het operakoor, niet in de kerk, wat ik nu jammer vind, anders had ik de Matth\u00e4us waarschijnlijk al meer van binnenuit gevoeld en gekend. Nog erger vind ik dat ik, sinds ik de baard in de keel kreeg, helemaal geen connectie meer voel tussen mijn muzikale brein en mijn stem. Als jongenssopraan was die band juist heel vanzelfsprekend. Met mijn vader, die cellist is, ging ik vaak mee naar zijn orkestrepetities. Ik herinner me dat hij speelde in de Johannes-Passion. Zoals ik me ook de elpee herinner van de Matth\u00e4us-Passion die we thuis altijd draaiden, waarop hij ook meespeelde. Maar het zijn geen heel vergaande herinneringen.\u201d<\/p>\n

Twee uur en drie kwartier muziek: hoe bereidt u zich voor?<\/p>\n

\u201eVoor je aan de Mount Everest begint, klim je ook altijd eerst een keer naar zesduizend, daarna naar de zevenduizend meter. Bachs heb ik twee keer gedirigeerd en ik heb ook kilometers gemaakt met veel orkestwerken van Bach, de orkestsuites bijvoorbeeld. Je kunt dan kiezen tussen drie uitvoeringsstijlen: modern symfonisch, historisch ge\u00efnformeerd, of een mix. Ik kies voor de hybride, mijn Bach wordt medium rare. Dat kan ook niet anders nu er zoveel muziekwetenschappelijke kennis is over Bachs tijd, en het Concertgebouworkest is door de vele samenwerkingen met \u2018authentieke\u2019 dirigenten uitstekend ingevoerd is in . Maar dat betekent niet dat ik niet ook kan genieten van de \u2018foute\u2019 groot-symfonische uitvoeringen door dirigenten als Karajan of Furtw\u00e4ngler, of van hoe Willem Mengelberg met zijn enorme hoeveelheid musici t\u00f3ch een heel goed werkende dramatische boog wist te spannen.\u201d<\/p>\n

\n

Voor je aan de Mount Everest begint, klim je ook altijd eerst een keer naar zesduizend, daarna naar de zevenduizend meter<\/p>\n<\/blockquote>\n

Bent u al begonnen?<\/p>\n

\u201eJa, natuurlijk! Ik bedoel\u2026ik moet dit gewoon heel goed doen. Op dit moment lees ik vooral boeken over de inhoud, en over hoe je de passie kunt opdelen in \u2018sc\u00e8nes\u2019. Ik wil er greep op krijgen, een beetje alsof het een opera is. Bij de voorbereiding van elke nieuwe partituur knip ik die op in kleine stukjes, maar bij de Matth\u00e4us gaat dat vanzelf, want die \u00eds in opzet fragmentarisch, met episodes \u2013 aria\u2019s, koren, recitatieven \u2013 van uiteenlopende stijl, lengte en gewicht. Maar wat hoort bij elkaar, welke actes kun je erin zien, wat gebeurt daarin? Of je die indeling straks als luisteraar meekrijgt weet ik niet, maar mij helpt het. Ook bij het vinden van antwoorden op praktische dilemma\u2019s. Welke aria\u2019s laat je direct uit het voorafgaande voortkomen, waar is een korte stilte zin- en betekenisvol? Daar heb je een helder narratief voor nodig.\u201d<\/p>\n

\"Klaus<\/p>\n

Klaus M\u00e4kel\u00e4 dirigeert in maart de \u2018Matth\u00e4us-Passion.<\/p>\n

Foto Merlijn Doomernik<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Zou u uw interpretatie-in-wording al nader in woorden kunnen vangen?<\/p>\n

\u201ePff, kun je dat niet beter aan ChatGPT vragen? Hoewel, nee, die probeert altijd overal de goede kant van te zien. Dan denk ik, kom op, wees eens een beetje meer realistisch en somber, meer Fins. (lacht) Maar om een serieus antwoord te geven: ik probeer nu eerst de taal, het tempo en de context zo goed mogelijk te begrijpen. Vervolgens hoop ik dat mijn visie straks overtuigt, logisch overkomt, mensen vervoert. Want we zouden per definitie alleen moeten streven en ge\u00efnteresseerd moeten zijn in dat wat echt bijzonder is. Ik zeg niet dat mijn uitvoering dat straks is, maar ik hoop natuurlijk van wel. Om er direct bij te zeggen: je bent nooit klaar. Ik wil er nog zestig jaar op doorgaan.\u201d<\/p>\n

Er zijn veel keuzes te maken. Mag ik er een paar uitlichten? Wat definieert voor u het \u2018juiste\u2019 tempo?<\/p>\n

\u201eHet na\u00efeve antwoord is: als je barokke maatsoorten en de baslijn van de partituur goed bekijkt, voel je wat het juiste tempo is. Maar dat is theorie. De praktijk is grilliger \u2013 zeker in het Concertgebouw. De Grote Zaal heeft best wat echo, je hoort dingen soms met vertraging. Laatst beluisterde ik mijn eigen opname van het Requiem van Mozart. Ik dirigeerde al langzamer dan normaal, en op het podium voelde het goed. Maar als luisteraar besefte ik: het had n\u00f3g rustiger gekund. Kortom: veel is aftasten, zeker wanneer je werkt met zangers. Want het \u2018juiste\u2019 tempo van een aria hangt ook aan hun gevoel en adem, en aan de dramatische lading van het moment.\u201d<\/p>\n

<\/p>\n

\n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n

Vijf vragen over de \u2018Matth\u00e4us-Passion\u2019<\/p>\n

\"Matth\u00e4us-Passion
\n<\/a>
\nWat is uw ideale locatie voor een Bach-passie, concertzaal of kerk?<\/p>\n

\u201eHm\u2026.ik denk toch een concertzaal. Ik zou wel graag een keer een Matth\u00e4us in de Thomaskerk in Leipzig horen, om te beleven hoe de opzet met twee orkesten en twee koren werkt in de architectuur waarvoor Bach die heeft bedacht. Maar eerlijk gezegd \u2013 en ik zweer je dat ik er niet voor word betaald dit te zeggen \u2013 denk ik dat het Concertgebouw de perfecte plek is. De akoestiek houdt hier een beetje het midden tussen een kerk een concertzaal: niet te droog, \u00e9n niet overdreven rijk.\u201d<\/p>\n

\n

Eerlijk gezegd \u2013 en ik zweer je dat ik er niet voor word betaald dit te zeggen \u2013 denk ik dat het Concertgebouw de perfecte plek is voor de \u2018Matth\u00e4us-Passion\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n

Keuze drie: vibrato, of geen vibrato?<\/p>\n

\u201eOp zich houd ik erg van de strakke, zuivere klank van strijkers en zangers die zonder vibrato musiceren. Maar ik geloof niet dat helemaal zingen zonder trilling natuurlijk is. Dus streef ik er ook niet naar.\u201d<\/p>\n

Sommige authentieke dirigenten kiezen voor slechts acht zangers in totaal. Bij Willem Mengelberg waren het er een paar honderd. Waar ligt uw voorkeur?<\/p>\n

\u201eWat ik zoek is helderheid in de polyfonie \u00e9n genoeg body in de klank om met de twee orkesten en koren een goed stereo-effect te bereiken. Dat betekent voor mij dat je sowieso de nodige uitvoerenden op het podium hebt, ook als je streeft naar een gulden middenweg tussen minimalistisch en monumentaal.\u201d<\/p>\n

De alt-aria \u2018Erbarme dich\u2019 is de lieveling van velen. Wat hoort u zelf liever: een vrouwelijke of mannelijke zanger?<\/p>\n

\u201eWe weten natuurlijk dat Bach alleen mocht werken met jongens en mannen. Als je \u2018authentiek\u2019 wil zijn, is de keuze dus duidelijk. Maar persoonlijk? Als het maar een echt geweldige zanger is, kan de man\/vrouwvraag me totaal niet schelen.\u201d<\/p>\n

Finland is een overwegend Lutheraans land. Hoe staat u zelf tegenover geloof?<\/p>\n

\u201eIk ben niet religieus, wel nogal spiritueel. En er zijn dingen die mij doen geloven in God. Heb je Yunchan Lim wel eens piano horen spelen? Dat is iets ongelooflijks. Ik vind hem serieus een goddelijk geschenk aan onze wereld. En ik weet niet of dat een smaakkwestie is, en ik dus gewoon heel erg word geraakt door zijn spel, maar als wij samen spelen voelt dat z\u00f3 bijzonder \u2013 dat zijn onaardse ervaringen. En iets soortgelijks verhevens kan me bekruipen als ik stukken bestudeer als de Matth\u00e4us-Passion, of de Achtste van Bruckner. Of als ik werk zie van Michelangelo. Misschien is dat mijn spiritualiteit. Ik kan me door grote kunst opgetild voelen, en dan voel ik me daard\u00f3\u00f3r extra met andere mensen verbonden.\u201d<\/p>\n

Bij welke je aria of passage ervaart u dat specifiek?\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

\u201eHmmm\u2026.dan denk ik dat ik kies voor de sopraanaria \u2018Aus Liebe\u2019, met de fluitsolo en dat paradoxale contrast tussen onaardse muzikale schoonheid, de liefdevolle strekking van de tekst en de schurende pijn die je tegelijkertijd \u00f3\u00f3k voortdurend voelt. Om goed te kunnen verwoorden wat ik daar allemaal bij denk en voel moet ik er langer over nadenken. Maar het is hoe dan ook een aria die je ermee confronteert dat de Matth\u00e4us-Passion \u00f3\u00f3k behoorlijk angstaanjagend kan zijn, door die ongelooflijke kwetsbaarheid en intensiteit. Ook in de schreeuwerige volkskoren kan dat me bekruipen, zo\u2019n \u00e9chte sensatie van ongemak. Koude rillingen. En dat heb ik maar heel zelden. Ik bedoel, de opera\u2019s van Wagner zijn groots en kunnen je heus \u00f3\u00f3k kippenvel geven, maar dat voelt voor mij ergens toch ook altijd ook een beetje cringe, omdat waar die opera\u2019s over gaan, niet direct samenhangt met de echte wereld. Dat is hier anders. Dit is echt, en het is ook echt angstaanjagend.\u201d<\/p>\n

J.S. Bach: Matth\u00e4us-Passion. Koninklijk Concertgebouworkest \/ Nederderlands Kamerkoor \/ Nationaal Kinderkoor o.l.v. Klaus M\u00e4kel\u00e4. 27 en 29 maart \u00a0Concertgebouw Amsterdam; 30 maart Osterfestspiele in Baden-Baden. Info: kco.nl<\/a><\/p>\n

Geef cadeau<\/p>\n

Deel<\/p>\n

Mail de redactie<\/p>\n

<\/p>\n

\tDe journalistieke principes van NRC
\n<\/a> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Sneeuw in Amsterdam. Even is het Museumplein een knooppunt van muziek, musea \u00e9n ijspret. Slee\u00ebn roetsjen van het…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":112118,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[99,48,98,46,47,49,45,50],"class_list":{"0":"post-112117","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-amusement","8":"tag-amusement","9":"tag-dutch","10":"tag-entertainment","11":"tag-nederland","12":"tag-nederlanden","13":"tag-nederlands","14":"tag-netherlands","15":"tag-nl"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/115898182703675233","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112117","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112117"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112117\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/112118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=112117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=112117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}