![\"Boeren](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/140126BIN_2029286111_landbouw1.jpg\")
<\/p>\nElbert Hennipman, melkveehouder uit Westbroek, staat midden december voor een podium in het provinciehuis van Utrecht en kijkt op naar gedeputeerde Mirjam Sterk (CDA, Transitie landelijk gebied). Hennipman heeft een brief gekregen van de provincie, waarin staat dat hij over een jaar veel minder mest mag uitrijden op zijn land. Net als van een aantal andere boeren in de provincie ligt zijn bedrijf in of vlak naast beschermde natuur. Daar moet minder stikstof op gaan neerkomen.<\/p>\n
\u201dHet is einde verhaal voor mijn bedrijf\u201d, zegt Hennipman in de zaal. Meteen nadat de brief op de mat viel, kwamen op verzoek van de gemeente ook de huisarts en predikant bij hem langs voor morele steun. \u201eDat was het enige dat w\u00e9l fijn was\u201d, zegt Hennipman. Nog vier andere boerenbedrijven in Westbroek, een dorp met nog geen 1.200 inwoners, worden met sluiting bedreigd. <\/p>\n
Hoewel minder mest uitrijden niet direct betekent dat de boerderijen dicht moeten, wordt het inderdaad lastig om op die locatie verder te boeren. De provincie is met de agrari\u00ebrs in gesprek over oplossingen, zoals verhuizing van het bedrijf, maar dat kan het schrikbeeld van Hennipman niet wegnemen: \u201e<\/p>\n
Rond Hennipman staan enkele honderden boeren, de meesten in werkkleding. Vanochtend zijn ze met trekkers naar het provinciehuis gekomen. \u2018De boer verdwijnt, het probleem blijft\u2019, staat op een spandoek. En: \u2018Stop stikstofbedrog!\u2019<\/p>\n
<\/p>\n
Boeren van Farmers Defence Force (FDF) arriveren om te protesteren bij het provinciehuis in Utrecht. <\/p>\n
Foto ROBIN VAN LONKHUIJSEN\/ANP<\/p>\n
Zoom in<\/p>\n
Ze zijn boos over Utrechtse plannen voor het landelijk gebied, die ervoor moeten zorgen dat de natuur verbetert en er weer vergunningen kunnen worden afgegeven voor bouw, energietransitie en boeren. De provincie stelt \u2018stikstofzones\u2019 in van 250 meter rond zes gevoelige natuurgebieden waar minder mest mag worden uitgereden, wil dat boeren het eiwitgehalte in diervoeding verlagen, dat vee vaker buiten komt en dat stallen zo worden aangepast \u2013 bijvoorbeeld door luchtwassers te installeren \u2013 dat minder stikstof wordt uitgestoten.<\/p>\n
Het lukt sommige boeren maar nauwelijks om netjes te blijven in het provinciehuis. \u201eU probeert gewoon boeren de nek om te draaien!\u201d, roept een boer uit Leersum. Een ander, hard: \u201eTriest, triest, triest!\u201d Een boer uit Oudewater: \u201eIk geloof er geen reet van dat de natuur achteruitgaat!\u201d<\/p>\n
<\/p>\n \n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n Snuffelen in de stal<\/p>\n Gedeputeerden die gaan over stikstof, landbouw- en natuurherstelbeleid hebben in bijna alle provincies het gevoel dat ze door het nu demissionaire kabinet-Schoof in een moeilijke positie zijn gebracht of zelfs in de steek zijn gelaten. Dat blijkt uit een rondgang van NRC langs de twaalf provinciehuizen.<\/p>\n Het kabinet-Schoof besloot bij haar aantreden een nationaal programma<\/a> te schrappen, dat was bedoeld om stikstofuitstoot te verminderen, natuur en waterkwaliteit te herstellen en klimaatdoelen te halen. Provincies zouden zorgen voor , met 24,3 miljard euro aan steun.<\/p>\n Rechterlijke uitspraken en Europese regels maakten ingrijpen onvermijdelijk: zonder stikstofreductie bleef Nederland \u2018op slot\u2019. Bouwprojecten vielen stil, de energietransitie stokte, boeren konden hun bedrijven niet vernieuwen of uitbreiden. In de wet is vastgelegd dat driekwart van de stikstofgevoelige natuur in 2035 onder de \u2018kritische depositiewaarde\u2019 moet liggen, een getal dat aangeeft hoeveel stikstof de natuur aankan zonder te verslechteren.<\/p>\n Ambtenaren hadden gewaarschuwd dat het schrappen van de miljarden voor m\u00e9\u00e9r stikstofschade zou zorgen, maar daar trok het nieuwe kabinet zich niets van aan. Minister Femke Wiersma (BBB, Landbouw) wilde boeren vooral zelf de kans geven om oplossingen te bedenken. Ook wilde ze de stikstofgrens versoepelen, wat mislukte, en boeren uitkopen, wat in de praktijk behoorlijk ineffectief<\/a> bleek.<\/p>\n <\/p>\n \n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n De uitkoopregeling voor veehouders had tot drie keer zoveel stikstof kunnen reduceren<\/p>\n Provincies stonden er na het aantreden van het kabinet-Schoof grotendeels alleen voor. Dat leidde, blijkt uit de rondgang van NRC, niet alleen tot veel vertraging en uitstel, maar ook tot m\u00e9\u00e9r onzekerheid voor boeren. Doordat provincies ook \u2018van het slot\u2019 willen, gingen ze verder met eigen idee\u00ebn. Resultaat is dat er in plaats van duidelijk landelijk beleid met een regionale invulling nu twaalf \u2018deelstaatjes\u2019 worden gevormd, met steeds een andere aanpak.<\/p>\n Zo kan het gebeuren dat de ene boer heel anders wordt behandeld dan de andere, die toevallig net over de provinciegrens werkt. Goed voorbeeld is het Binnenveld in de Gelderse Vallei, een gebied dat deels in Utrecht en deels in Gelderland ligt. Utrecht wijst het gebied rond het Binnenveld aan als \u2018stikstofzone\u2019 waar zeer beperkt mest mag worden uitgereden en helemaal geen kunstmest meer mag worden gebruikt. Maar dat geldt niet voor boeren in het Gelderse deel van het gebied, want die provincie heeft \u00e1ndere stikstofzones aangewezen.<\/p>\n Voor boeren is het allemaal lastig te begrijpen. Zij richten hun onbegrip en boosheid op provinciebestuurders. In Utrecht en Noord-Brabant leidde het al tot felle boerenprotesten<\/a>, waarbij in Brabant door boerenactieclub Farmers Defence Force deurwaarders met een intimiderende brief werden afgestuurd op Statenleden.<\/p>\n Het zijn vrijwel allemaal BBB-bestuurders, die dus last hebben van het beleid van hun eigen BBB-bewindslieden <\/p>\n<\/blockquote>\n Gedeputeerde Mirjam Sterk van Utrecht, die over natuur en landbouw gaat, licht telefonisch toe: \u201eIk begrijp dat boeren de overheid wantrouwen. Hun vertrouwen is keer op keer beschaamd. We hadden het dak moeten repareren toen de zon scheen, maar dat hebben we niet gedaan. Nu moeten we ingrijpen. Dat is voor een kleine groep boeren en hun gezinnen heel pijnlijk, maar als we niets doen kan een nog grotere groep ook niet de toekomst in.\u201d<\/p>\n Ze had gehoopt dat het kabinet de leiding zou nemen, maar tijdens de afgelopen kabinetsperiode werd de situatie alleen maar erger. Verschillende plannen van minister Wiersma en een ministeri\u00eble \u2018stikstofcommissie\u2019 kwamen niet van de grond. Het uitkopen van boeren leverde veel minder stikstofwinst op dan gehoopt. En de rechter oordeelde vorig jaar januari<\/a> bovendien dat de staat \u201eonrechtmatig\u201d handelt doordat natuurbescherming uitblijft. In de uitspraak was de rechtbank onder meer kritisch op het schrappen van het nationaal programma voor het landelijk gebied.<\/p>\n Sterk: \u201eDit kabinet is aan de slag gegaan met een heleboel beloftes, maar we zijn twee jaar verder en er is nog geen oplossing. Doordat het kabinet niet met landelijk beleid is gekomen, vangen we in de provincie alle klappen op.\u201d<\/p>\n Stilstand in het landelijk gebied<\/p>\n Ook bijna al haar collega-gedeputeerden zijn kritisch op het nu demissionaire kabinet, blijkt uit antwoorden op vragen van NRC die alle twaalf provinciebesturen via woordvoerders beantwoordden. Het zijn vrijwel allemaal BBB-bestuurders, die dus last hebben van het beleid dat hun eigen BBB-bewindslieden op het ministerie van Landbouw hebben gevoerd.<\/p>\n Gedeputeerde Maurits von Martels (BBB, Landbouw en Natuur) van Overijssel laat weten dat het \u201eontbreken van duidelijkheid op landelijk niveau zorgt voor onzekerheid, vooral bij ondernemers.\u201d Landelijke maatregelen zijn volgens hem \u201eonmisbaar\u201d. Ans Mol, BBB-gedeputeerde van Gelderland (Versnellingsaanpak stikstof): \u201eWe kunnen het niet alleen en hebben het Rijk wel nodig.\u201d Aad Straathof (BBB, Landbouw en stikstof) van Zuid-Holland vindt dat de provincie \u201esterk afhankelijk\u201d is van het Rijk. Hij schat in dat de provincie de problemen voor 10 procent kan oplossen \u2013 bijvoorbeeld door landbouwgrond op te kopen en er natuur van te maken \u2013 maar dat 90 procent door het Rijk onder handen moet worden genomen. \u201eWe vragen om meer actie\u201d, zegt hij.<\/p>\n We hebben er last van dat het Rijk geen duidelijk plan heeft<\/p>\n Gert-Jan Schuinder Jan Klopman (BBB, Landbouw en landelijk gebied) van Flevoland vindt dat het schrappen van het geld gezorgd heeft voor \u201eonzekerheid en onduidelijkheid\u201d \u2013 \u201ehet heeft vertraging opgeleverd.\u201d\u00a0Gert-Jan Schuinder (BBB, Landbouw en stikstof) van Drenthe: \u201eWe hebben er last van dat het Rijk geen duidelijk plan heeft.\u201d Verschillende betrokken gedeputeerden uit Groningen zien dat boeren nu \u201eminder perspectief\u201d hebben.<\/p>\n Hagar Roijackers (GroenLinks, Aanpak landelijk gebied) uit Noord-Brabant laat weten dat het uitvoeren van beleid \u201eaanzienlijk beter mogelijk\u201d was geweest \u201ebij een helder en toereikend Rijksbeleid met bijbehorende financi\u00eble middelen.\u201d Gedeputeerde Abel Kooistra (BBB, Landbouw en landelijk gebied) uit Friesland is de enige die zonder omhaal de aanpak van het kabinet-Schoof roemt. <\/p>\n Een crisisteam in Zeeland<\/p>\n Gedeputeerde Wilfried Nielen (BBB, Stikstof) vond sommige plannen van het kabinet ook niet slecht, maar vertelt ook over de \u201ehonderden maatregelen\u201d die klaarlagen in zijn provincie Zeeland. Aanleggen van moeras als zoetwaterbassin voor de landbouw, stalsystemen die voor minder stikstofuitstoot zorgen, kruidenrijk grasland aanleggen, de veerdienst in de Westerschelde verduurzamen. De provincie was er klaar voor \u2013 tot het kabinet-Schoof het geld terugtrok. \u201eWe kwamen in z\u2019n achteruit te staan\u201d, zegt Nielen.<\/p>\n Zeeland richtte vorig jaar, toen de rechtbank had bepaald dat het Rijk te weinig doet aan natuurherstel, een eigen \u201ecrisisteam\u201d op. Dat besloot om maatregelen te nemen rond twee gebieden waar de natuur er heel slecht aan toe is: de kop van Schouwen en de Manteling van Walcheren. D\u00e1\u00e1r wil Zeeland zorgen voor gezond en voldoende zoet water, minder stikstofuitstoot en meer natuur en waterstromen aan elkaar verbinden. Noodgedwongen, want die gebieden werden bij naam genoemd in de uitspraak van de rechtbank.<\/p>\n Het betekende ook, legt Nielen uit, dat in de \u00e1ndere veertien beschermde natuurgebieden in Zeeland bijna niets gedaan kan worden. Over moerassen of de veerdienst staat niets meer in de nieuwe plannen. Nielen: \u201eHeel simpel gezegd: voor de rest hebben we geen geld, en zonder poen kun je niets doen.\u201d<\/p>\n <\/p>\n \n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n \u2018Ik slik deze in en geef uitvoering aan de motie\u2019: Wiersma legt zich neer bij wens Kamer over mestbeleid<\/p>\n Natuurherstel en stikstofaanpak liggen niet helemaal stil. Er zijn nog altijd grote plannen, zoals in Utrecht, Noord-Holland, Zuid-Holland en Gelderland, waar de provinciebesturen zones willen aanleggen van 250 of 500 meter rond beschermde natuurgebieden. Daar zouden boeren dan nauwelijks nog mest mogen uitrijden of kunstmest kunnen gebruiken \u2013 een maatregel die veel pijn doet bij boeren.<\/p>\n Bijna alle provincies zijn ook druk met het aankopen van agrarische grond om daar \u2018nieuwe natuur\u2019 aan te leggen, zodat bijvoorbeeld de waterkwaliteit kan worden verbeterd. Het gaat om grote lappen grond. Noord-Holland kocht in de afgelopen vijf jaar bijvoorbeeld 400 hectare landbouwgrond aan voor natuurherstel, zo\u2019n 560 voetbalvelden. Zeeland kocht 231 hectare agrarische grond op.<\/p>\n Kleinere plannen zijn er ook. Groningen werkt met boeren in het Westerkwartier aan het hergebruiken van mest, waardoor groen gas gemaakt zou kunnen worden en uitstoot kan worden verminderd. Flevoland wil de bloembollensector verduurzamen. Limburg hoopt dat meer boeren gebruik zullen maken van stoppersregelingen, wil werken aan schonere stallen en het behouden van graslanden.<\/p>\n Duidelijk is wel dat het allemaal veel langzamer gaat sinds het kabinet-Schoof aantrad. Alleen in Brabant ligt een plan dat al is aangenomen door de Provinciale Staten, in de meeste provincies wordt nog gewerkt aan plannen of moeten ze nog worden aangenomen. Drenthe, Friesland en Gelderland zijn, schreef het Planbureau voor de Leefomgeving eerder, helemaal gestopt met een aanpak waarin natuurherstel, landelijk beheer en stikstofaanpak samengaan.<\/p>\n Mirjam Sterk hoopt dat het Utrechtse plan, ondanks de protesten, dit jaar wordt aangenomen en dat met boeren zoals melkveehouder Elbert Hennipman afspraken kunnen worden gemaakt, mogelijk over verhuizing van hun bedrijf. Al hoopt ze vooral dat een nieuw kabinet met een landelijke aanpak de stikstofcrisis weet op te lossen. \u201eDat is voor boeren ook veel eerlijker. Ik ben de eerste om ons plan weer aan te passen als er eindelijk landelijk beleid komt.\u201d<\/p>\n![\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/data122582470-8ff248.jpg\"\/)
\n<\/a>
\nIn de steek gelaten<\/p>\n![\"De](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/1768546697_439_130126DAT_2025465582_punt3_Nederweert_actueel-e1768227175246.jpg\"\/)
\n<\/a>
\nTwaalf \u2018deelstaatjes\u2019<\/p>\n\n
\n
\n gedeputeerde van Drenthe (BBB, Landbouw en stikstof) <\/p>\n<\/blockquote>\n![\"Demissionair](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/191225DEN_2027759082_-mest-2.jpg\"\/)
\n<\/a>
\nGrond opkopen en mest hergebruiken<\/p>\n
![\"Koeien](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/data126917260-74dfe0.jpg\"\/)