![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/160126BUI_2029759222_VP.jpg\"\/)
<\/p>\nZijn Amerikaanse collega\u2019s spreekt hij nog maar zelden, vertelt voormalig Commandant der Strijdkrachten (CDS) Dick Berlijn: \u201eJe wilt mensen met jouw moeilijke vragen niet in een lastige positie brengen.\u201d<\/p>\n
Berlijns militaire carri\u00e8re (hij zwaaide af in 2008) was nauw vervlochten met de\u00a0Verenigde Staten \u2013 van de straaljagers waarin hij vloog als vlieger tot de viersterrengeneraals met wie hij samenwerkte binnen de NAVO, en tijdens de Nederlandse missies in Afghanistan en Irak. Maar sinds de herverkiezing van Donald Trump in 2024 zijn de contacten opgedroogd. Amerikaanse topmilitairen, ook buiten dienst, lijken bang om zich uit te spreken over de afbraak van hun democratie. Berlijn: \u201eEen van mijn collega\u2019s kon heel ongenuanceerd zijn over Trump, maar sinds diens tweede termijn hoor je dat geluid niet meer van hem \u2013 terwijl het beleid nog veel extremer is geworden.\u201d<\/p>\n
De oud-luchtmachtgeneraal is gedesillusioneerd over de koers die de grote bondgenoot is ingeslagen. \u201eDe manier waarop de Amerikaanse instituties worden uitgehold vind ik schandalig\u201d, zegt hij in een hotel-restaurant in Twente. \u201eMaar goed, dat is aan de Amerikanen z\u00e9lf. Waar ik me zorgen over maak, is dat wij Europeanen de consequenties nog niet hebben aanvaard.\u201d<\/p>\n
Deze week kwamen de spanningen rond de kwestie-Groenland \u2013 in korte tijd uitgegroeid van een hersenspinsel van Trump tot de grootste crisis in het bestaan van de NAVO \u2013 tot een hoogtepunt. Na diplomatiek topoverleg met de Amerikanen, woensdag, constateerden de Denen dat Trump het arctische eiland \u201enog steeds wil inlijven\u201d. Wat tot voor kort volstrekt ondenkbaar was, gebeurde nog dezelfde dag: op Groenland landden de eerste troepen uit Denemarken en Zweden om het eiland te beschermen tegen de VS. Ook Nederland neemt deel en stuurt alvast twee verkenners. In Europese hoofdsteden wordt de missie vooralsnog gepresenteerd als een oefening in Europees verband tegen Russen en Chinezen.\u00a0<\/p>\n
Berlijn breekt zich er het hoofd over. \u201eMijn omgeving vindt het niet altijd leuk, maar ik probeer al het nieuws te volgen en alles te lezen. Welke opties hebben we nog? Dit is een idiote situatie die we nog nooit hebben meegemaakt.\u201d\u00a0<\/p>\n
Wat is uw analyse?<\/p>\n
<\/p>\n
FOTO Lars van den Brink<\/p>\n
Dick Berlijn CV <\/p>\n
Dick Lodewijk Berlijn (1950) begon zijn militaire carri\u00e8re als vlieger op de NF-5 en vloog daarna met de Starfighter en F-16. In 1977 maakte hij deel uit van het detachement Starfighters dat laag over de gekaapte trein bij de Punt vloog, voor de bestorming en de bevrijding van de passagiers. <\/p>\n
In 1993 was hij commandant van de Nederlandse F-16\u2019s die vanuit het Italiaanse Villafranca deelnamen aan de VN-missie in voormalig Joegoslavi\u00eb. Berlijn werkte op de Defensiestaf en was bevelhebber van der Luchtstrijdkrachten. In 2004 werd hij Chef Defensiestaf (later Commandant der Strijdkrachten) \u2013 Nederlands hoogste militair. <\/p>\n
Na zijn afzwaaien werkte Berlijn voor adviesbureau Deloitte, tegenwoordig adviseert hij het Amerikaanse FGS Global.<\/p>\n
\u201eAls Trump Groenland binnenvalt, is dat de facto het einde van de NAVO. Dat betekent dat\u00a0ook Amerika er alleen voor staat in toekomstige conflicten. Dus ik begrijp het niet.\u201d\u00a0<\/p>\n
Als Commandant der Strijdkrachten stond u bekend als diplomatiek en bedachtzaam. Nu gaat u er op X soms met gestrekt been in.<\/p>\n
\u201eIk ben gewoon een Nederlander met een mening. Ik zie dingen gebeuren waarvan ik denk: hoe kan dit?\u201d<\/p>\n
U haalde de Britse journalist Edward Lucas aan die op X : \u201eOnder Trump zijn de VS een roofdier geworden, geen bondgenoot.\u201d<\/p>\n
\u201eDaar lijkt het inderdaad op. Ze zeggen niet langer: ik heb afspraken gemaakt met mijn vrienden. Of: ik probeer dingen te doen die in overeenstemming zijn met het internationale recht. Nee: ik doe dingen omdat ik dat k\u00e1n. Of het nou Venezuela is, Colombia of Mexico, Canada of Groenland. Dat is het gedrag van een predator, niet van een betrouwbare partner.\u201d<\/p>\n
Hoe ga je daarmee om? Zoete broodjes bakken, zoals NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte doet?<\/p>\n
\u201eIk ben de laatste die iets zal roepen over Rutte. Die probeert de NAVO bij elkaar te houden terwijl het bondgenootschap diep verdeeld is. Maar we hebben gezien dat westerse regeringsleiders \u2013 Keir Starmer, Friedrich Merz \u2013 in het Witte Huis hebben geprobeerd Trump te paaien met geslijm en cadeaus. Als je dat te lang doet, heeft dat een effect op Europa. Het holt dat onze morele principes uit.\u201d<\/p>\n
Hoe moet je dan met Amerika omgaan?\u00a0<\/p>\n
\u201eIk vind dat Europa nadrukkelijker moet laten weten wat wij vinden. Wij vinden het f\u00f3ut als een staatshoofd zulke dreigende taal spreekt over een ander vrij land.\u201d<\/p>\n
Dat gebeurde niet toen Trump zei dat hij Groenland wil \u2018hebben\u2019.<\/p>\n
\u201eToen die discussie begon, hadden alle Europese leiders meteen naar Groenland moeten gaan om onze solidariteit met Denemarken te onderstrepen. Een deel van de Republikeinen is het ook niet eens met alles wat Trump doet, maar als Europa niet af en toe laat merken wat we ervan vinden, veronderstelt men in Amerika dat het geen probleem is.\u201d<\/p>\n
Minister van Buitenlandse Zaken David van Weel zei in de Tweede Kamer dat Denemarken tot een \u2018deal\u2019 moet komen met de Amerikanen. <\/p>\n
\u201eHoezo, een deal? Internationaal recht zegt dat je afblijft van de spullen van een ander. Als je grondstoffen wilt hebben ga je ze kopen. Als je meer militaire aanwezigheid op Groenland wilt, dan zijn die mogelijkheden er. Dus waar gaat dit over? Dit gaat over Trumps grote Amerikaanse droom: Make America Great Again. Ook qua oppervlakte.\u201d<\/p>\n
Er zal moeten worden onderhandeld.<\/p>\n
\u201eDeals maak je als je op gelijke voet staat met je tegenstander, niet als je heel zwak staat. Daarom moeten we Denemarken steunen. Hoezo onderhandelen? Je krijgt gewoon een dictaat voorgeschoteld. Net als Poetin doet bij Oekra\u00efne.\u201d<\/p>\n
Van Weel ondergraaft de Deense positie?<\/p>\n
\u201eIk wil voorzichtig zijn. Van Weel is demissionair minister, hij moet met veel meer meel in de mond praten dan ik. Laat ik het zo verwoorden: ik hoop dat men ook aan die andere optie denkt \u2013 vierkant achter Denemarken gaan staan en duidelijk laten horen dat wij dit verwerpen. Dat het te absurd voor woorden is dat je zomaar een bondgenoot wilt inlijven. Als je dit over je kant laat gaan, cre\u00eber je een onwenselijke realiteit.\u201d<\/p>\n
Als u nog CDS was en u zou gevraagd worden naar de opties die er zijn rond Groenland, wat zou u adviseren?<\/p>\n
\u201eIk denk dat er geen militaire opties zijn. Wel politieke opties.\u201d<\/p>\n
Europese landen, waaronder Nederland, hebben troepen naar Groenland gestuurd.<\/p>\n
\u201eJa,\u00a0nou\u00a0kijk,\u00a0wat\u00a0er\u00a0nu\u00a0gebeurt\u00a0is\u00a0een\u00a0oefening. Daarmee geven de Europese landen een signaal af: het argument dat Amerika gebruikt voor annexatie, namelijk de veiligheid in het Arctische gebied, lossen wij op. In de hoop dat de VS dat argument laten vallen.\u201d<\/p>\n
En als dat niet helpt?<\/p>\n
\u201eAls Amerika heel nadrukkelijk militaire activiteiten gaat ontplooien en Trump zegt: we gaan Groenland nu inlijven, dan zijn er geen militaire opties. We gaan niet met F-35\u2019s of mariniers vechten tegen de Amerikanen, want dat leggen we altijd af.\u201d<\/p>\n
Dus Europa is kansloos.<\/p>\n
\u201eDit wordt niet alleen militair beslist. Je bent pas kansloos als je niet bereid bent om ook andere middelen in te zetten. Politieke middelen, economische middelen. Dat ASML niet meer mag leveren aan Amerikaanse bedrijven, bijvoorbeeld.\u201d\u00a0<\/p>\n
Kunt u een militaire confrontatie uitsluiten?<\/p>\n
\u201eIk hoop nog steeds dat dat verschrikkelijke scenario achterwege blijft. Dat heeft namelijk als consequentie dat de NAVO uit elkaar valt. En dat betekent dat het aan deze kant van de Atlantische Oceaan n\u00f3g onveiliger wordt.\u201d\u00a0<\/p>\n
U heeft uw hele leven met Amerikanen gewerkt, getraind, in Amerikaanse vliegtuigen gevlogen.\u00a0<\/p>\n
\u201eKrankzinnig. Ik heb altijd contact gehad met Amerikanen, gesproken met collega\u2019s in het Militair Comit\u00e9 van de NAVO, met de Supreme Allied Commander. Allemaal waren ze volledig toegewijd aan de NAVO.\u201d<\/p>\n
Het is een duivels dilemma, zegt Berlijn. \u201eWe zijn de Amerikanen aan het verliezen, maar we weten nog niet zeker of het helemaal beyond repair is. Stel nou dat Trump bij de verkiezingen in november w\u00e9l aan handen en voeten gebonden wordt doordat de Democraten een meerderheid krijgen in het Huis van Afgevaardigden. En stel dat een Democraat over drie jaar weer president wordt. Dan hebben we wel heel veel verspeeld.\u201d<\/p>\n
Moet je dan zeggen: we laten Trump maar even zijn gang gaan. Daarna repareren we dat met Groenland wel.\u00a0<\/p>\n
\u201eNee, dat moet je zien te voorkomen. Want [als je Groenland nu laat annexeren] dan is er een werkelijkheid gecre\u00eberd. Dan moeten de VS troepen terugtrekken, en dat betekent gezichtsverlies. Dat doet een Amerikaanse president niet. Dus dat moet je niet over jezelf afroepen.\u201d\u00a0<\/p>\n
Neemt Trump nog wel de telefoon op als Rusland binnenvalt?\u00a0<\/p>\n
\u201eAls je hoort hoe Trump zich uitlaat, dan lijkt het erop dat hij mentaal afscheid heeft genomen van Europa. Ik denk dat Rusland dat uitlegt als: de eenheid van de NAVO verbrokkelt. Poetin zal daar geheid gebruik van gaan maken, bijvoorbeeld in Estland of Moldavi\u00eb. Ik betwijfel of we dan nog kunnen rekenen op sterke taal vanuit Washington tegen Poetin.\u201d<\/p>\n
Hoe gevaarlijk is de situatie?\u00a0<\/p>\n
\u201eDie is gevaarlijk. Niet dat we morgen Russische tanks in Amsterdam hebben staan, maar onze vrijheid van handelen zal worden beperkt. We hebben laten gebeuren dat Rusland en Amerika heel veel middelen hebben om ons onder druk te zetten. Rusland kan , onze netwerken saboteren, een kabel in de Noordzee kapot trekken. Dat betekent dat in deze prachtige samenleving toch zaken gaan haperen. Daar maak ik me zorgen over.\u201d<\/p>\n
Dan krijgen we lege schappen in de winkels?\u00a0<\/p>\n
\u201eHet is niet zo heel moeilijk om onze maatschappij te frustreren, om met drones Schiphol lam te leggen. Voor een hacker is het eenvoudig om ergens een sluis open te zetten. Dat riep ik acht jaar geleden al. We reageren heel langzaam. Europa heeft veel te lang geschuild onder de Amerikaanse paraplu, ook toen er in 2014 al signalen kwamen, onder Obama, dat we meer moesten doen. We zijn lui geweest. En dat heeft zo\u2019n idioot als Trump een hoop munitie gegeven.\u201d<\/p>\n
\nWe zijn lui geweest. En dat heeft zo\u2019n idioot als Trump een hoop munitie gegeven<\/p>\n<\/blockquote>\n
Zouden we, met de wetenschap van nu, destijds hebben gekozen voor de aanschaf van F-35 gevechtsvliegtuigen?<\/p>\n
\u201eAls nu opnieuw de keuze voor een Amerikaans systeem zou voorliggen, ben ik benieuwd wat we zouden doen. Dat wil niet zeggen dat ik de F-35 een slecht vliegtuig vind. Ik ben er absoluut van overtuigd dat het het beste vliegtuig is dat we ons konden permitteren. Maar het argument van afhankelijkheid van Amerika woog destijds helemaal niet mee. Zij waren die trouwe bondgenoot.\u201d\u00a0<\/p>\n
Kan de F-35 tegen ons gaan werken?<\/p>\n
\u201eIk geloof niet dat er een kill switch is [een \u2018knop\u2019 die het vliegtuig van afstand onklaar maakt], maar eerlijk is eerlijk, je weet niet wat je n\u00edet weet. Maar de Amerikanen zouden het gebruik van het vliegtuig ook op een andere manier frustreren door geen wapens meer te sturen. Of geen software-updates.\u201d<\/p>\n
Zijn we nu w\u00e9l op het punt dat we Europese wapens gaan maken?\u00a0<\/p>\n
\u201eIk denk dat we het ons nu wel bewust zijn. Maar een nieuw vliegtuig ontwikkelen kost tien jaar. Ook als je Europese vliegtuigen wilt kopen die al bestaan, de Eurofighter of de Rafale, duurt het jaren voordat je die hebt. Ondertussen zul je toch met die Amerikaanse F-35 moeten vliegen. Het is een vreselijk dilemma.\u201d\u00a0<\/p>\n
Maar realiseren we het ons werkelijk dat we af moeten van die afhankelijkheid? David van Weel zei in de Tweede Kamer dat de VS altijd een van onze belangrijkste bondgenoten zal zijn.\u00a0<\/p>\n
\u201eIk kan me daar wat bij voorstellen, hij wil geen dingen zeggen die het vertrek van Amerika versnellen. Maar ik kan me niet voorstellen dat een Democratische presidentskandidaat de Amerikaanse verkiezingen gaat winnen met de belofte van een terugkeer naar Europa en investeringen in de NAVO met geld dat de Amerikanen ook kunnen besteden aan hun eigen infrastructuur. Dus ook al komt er politieke verandering in Amerika, met Democraten in het Witte Huis en het Congres, dan nog denk ik niet dat de VS snel weer volop in de NAVO zullen investeren.\u201d<\/p>\n
Kunnen wij onszelf dan nog verdedigen tegen Rusland?<\/p>\n
\u201eDat is een goede vraag. Qua terreinwinst is het niet heel spectaculair wat Rusland heeft gedaan in Oekra\u00efne. Ze hebben grote problemen om daar de oorlog te winnen. Het enige wat ze kunnen is van afstand heel veel raketten in Kyiv pompen in de hoop dat de bevolking zegt: nu is het afgelopen. Stel dat Rusland grootschalig Europese hoofdsteden bombardeert, dan kunnen we niet anders dan terugvechten. Maar eigenlijk moet je eerst een stap terug zetten: je wil dat scenario voorkomen door af te schrikken. En afschrikking doe je niet alleen met militaire middelen, maar ook met het tonen van politieke wil om terug te slaan. En daar zit het grote probleem, denk ik.\u201d<\/p>\n
Duitsland weigert al jaren om hun Taurus-kruisvluchtwapens beschikbaar te stellen aan Oekra\u00efne. Dat is een wapen waar ze echt iets aan hebben. Maar uit angst voor Rusland leveren ze niet. Eerst Scholz, nu Merz.\u00a0<\/p>\n
\u201eDaar hebben jullie helemaal gelijk in. Je kunt een state of the art krijgsmacht opbouwen, maar als je niet bereid bent om snel politieke beslissingen te nemen, laat je het initiatief aan de ander. Europa begrijpt nog steeds niet dat als je het verschrikkelijke scenario van een oorlog wilt voorkomen, je bereid moet zijn om die afschrikking op te bouwen. Dat betekent geld, spullen, maar vooral ook Europese eenheid en besluitvaardigheid.\u201d\u00a0<\/p>\n
Moeten we toe naar een Europees leger?<\/p>\n
\u201eHet hangt af van wat je daaronder verstaat. Ik vind dat je de Europese krijgsmachten zodanig moet inrichten dat ze bij een crisis onder \u00e9\u00e9n operationeel commando vallen. Dan moet een Europese Supreme Allied Commander [SACEUR, red] het bevel krijgen over die legers, zodat hij ze meteen kan inzetten. En dan kan het dus niet zo zijn dat een nationaal parlement zegt: daar zijn we het niet mee eens.\u201d<\/p>\n
Dat is een Europees leger.<\/p>\n
\u201eIk ben voorzichtig met die term, omdat anderen daar een andere invulling aan geven. Ik zeg niet dat iedereen hetzelfde uniform moet dragen of dat de legers ook in vredestijd moeten worden samengevoegd.\u201d\u00a0<\/p>\n
Het grootste pijnpunt van de tegenstanders is de nationale zeggenschap. Daar wilt u vanaf. Daarmee cre\u00eber je een Europese structuur naar het model van de NAVO.<\/p>\n
\u201eJa.\u201d\u00a0<\/p>\n
Maar wat mist Europa zonder de Amerikanen?<\/p>\n
\u201eMilitaire inlichtingen, een commandostructuur, strategisch transport. En het heeft alles te maken met de omvang van je missie. Als Europa langs een front van Finland tot Griekenland in de benen moet komen, dan is dat van geen kanten te doen. Als het meer lokaal is, zijn wij tot best wat in staat. Maar er moet een Europese tegenhanger komen van een NAVO-veiligheidsraad, en een Europese SACEUR. En je zult ook toe moeten naar meerderheidsbesluiten in het buitenlandbeleid van de EU.\u201d\u00a0<\/p>\n
Hebben wij in de illusie geleefd dat we een bondgenoot van de VS waren? Of waren we in werkelijkheid een vazal, zoals Ghassan Dahhan en Tim Sweijs onlangs schreven in Trouw<\/a>?\u00a0<\/p>\n
\u201eJa, daar hebben ze een punt. We hebben periodes gehad dat we dat helemaal niet hoefden te denken. Dat we \u00e9\u00e9n vijand zagen, Rusland. En dat we elkaar zouden beschermen. Na 9\/11 heeft ook iedereen gezegd: we gaan Amerika helpen in Irak en Afghanistan. We hebben ons loyaal getoond, nu blijkt dat onze afhankelijkheid ons kwetsbaar maakt. We zijn chantabel geworden.\u201d<\/p>\n
Geef cadeau<\/p>\n
Deel<\/p>\n
Mail de redactie<\/p>\n