{"id":119488,"date":"2026-01-23T14:00:12","date_gmt":"2026-01-23T14:00:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/119488\/"},"modified":"2026-01-23T14:00:12","modified_gmt":"2026-01-23T14:00:12","slug":"aardbevingsmeters-detecteren-de-schokgolf-van-ruimtepuin-dat-terugvalt-in-de-atmosfeer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/119488\/","title":{"rendered":"Aardbevingsmeters detecteren de schokgolf van ruimtepuin dat terugvalt in de atmosfeer"},"content":{"rendered":"

Met een seismograaf kun je behalve aardbevingen ook de bovenkant van de atmosfeer onderzoeken. Dat bewezen twee aardwetenschappers aan de Johns Hopkins universiteit in Maryland. Ze gebruikten 127 gevoelige aardbevingssensoren, verspreid over Californi\u00eb, om de baan van neerstortend ruimtepuin in kaart te brengen. Aan de hand van luchtschokken, zo schrijven de onderzoekers in Science<\/a>, kan afval uit de ruimte sneller worden gelokaliseerd en opgeruimd.<\/p>\n

Dat is niet alleen vernuftig, maar ook hard nodig. Gemiddeld storten er drie uitgerangeerde satellieten per dag de atmosfeer in, en volgens een ESA-rapport over ruimtepuin<\/a> neemt dat alleen maar toe. Tijdens een zogeheten re-entry komen brokstukken met een enorme snelheid in contact met de hoogste lagen van de atmosfeer, waarbij ze zo veel luchtwrijving ondervinden dat ze opbranden: een soort vallende ster.<\/p>\n

Als het materiaal echter groot of stevig genoeg is, kan het de vernietigende tocht door de atmosfeer overleven en op aarde neerstorten. Dat kan gevaarlijk zijn voor mens en natuur, aldus Constantinos Charalambous, co-auteur van het onderzoek. \u201eHet risico dat er een satelliet op iemands hoofd terechtkomt is klein, maar het kan wel het lokale luchtruim platleggen. Daarnaast heeft een klein deel van de satellieten gevaarlijke stoffen aan boord. Vorig jaar vonden onderzoekers nog radioactief plutonium in een Chileense gletsjer: hoogstwaarschijnlijk afkomstig van ruimtepuin.\u201d<\/p>\n

\"Onbemand<\/p>\n

Onbemand ruimteschip Jules Verne brandt op in de atmosfeer. ESA vloog met een gespecialiseerd vliegtuig langszij en verzamelde deze beelden.<\/p>\n

Foto ESA\/NASA<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Supersonisch stuk schroot<\/p>\n

\u201eHet is nogal een opgave om te voorspellen waar zoiets landt\u201d, vertelt Marco Langbroek, docent Lucht- en Ruimtevaart aan de TU Delft. \u201eDe banen van satellieten zijn ontzettend variabel, en worden door het minste of geringste verstoord. Zelfs enkele uren voor een re-entry is het nog ontzettend moeilijk om te voorspellen waar die plaatsvindt. En als een brokstuk eenmaal in de atmosfeer belandt, breekt het ook nog eens in duizend stukjes. Hoe al die fragmenten door de lucht tuimelen is haast onmogelijk te modelleren.\u201d<\/p>\n

Om zo\u2019n supersonisch stuk schroot toch te traceren gebruikten de Amerikaanse onderzoekers 127 seismografen in Californi\u00eb, verspreid tussen Los Angeles en Las Vegas. Die detecteerden in april 2024 meerdere schokgolven hoog in de atmosfeer. De oorzaak bleek de Chinese Shenzhou 15-capsule, die met vijfentwintig maal de geluidssnelheid door de atmosfeer denderde. Door op verschillende plekken te meten wanneer die schokgolven het aardoppervlak bereikten, konden de onderzoekers de baan van het object herleiden \u00e9n bepalen in hoeveel stukken het uiteenviel.<\/p>\n

Langbroek vindt de methode veelbelovend. \u201eVroeger moest je om dit soort puin te bestuderen een vliegtuig met camera\u2019s hoog in de atmosfeer laten vliegen, en daarmee een neerstortende satelliet filmen. ESA heeft dat ook echt gedaan, in 2008<\/a>. Het is mooi om te zien dat de seismische methode deze re-entry nu minstens even goed in kaart brengt.\u201d<\/p>\n

Creatief omgaan met seismografen is Charalambous niet vreemd. Hij deed eerder onderzoek naar bevingen op Mars met slechts \u00e9\u00e9n seismograaf: die had Marslander Insight in 2018 op het oppervlak van de rode planeet afgeleverd. \u201eDaar merkten we op dat meteorietinslagen steevast gevolgd werden door een luchtschok, die dan weer op de seismografen verscheen. Die ervaring heeft ons getraind om heel effici\u00ebnt om te gaan met dit soort data. De Shenzhou-crash was een uitgelezen kans om onze kennis over te dragen.\u201d<\/p>\n

\t\t\t\t\tSchrijf je in voor de nieuwsbrief NRC Wetenschap<\/p>\n

\n\t\t\t\tOp de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorie\u00ebn, onverwachte inzichten en alles daar tussenin\n\t\t\t<\/p>\n

\t\t\tInschrijven<\/p>\n

\t\t\t\t\tIngeschreven<\/p>\n

\t\t\t\t\tAfmelden<\/p>\n

Geef cadeau<\/p>\n

Deel<\/p>\n

Mail de redactie<\/p>\n

<\/p>\n

\tDe journalistieke principes van NRC
\n<\/a> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Met een seismograaf kun je behalve aardbevingen ook de bovenkant van de atmosfeer onderzoeken. Dat bewezen twee aardwetenschappers…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":119489,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[48,46,47,49,45,50,83,85,86,90,84,89,87,88],"class_list":{"0":"post-119488","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-wetenschap-en-technologie","8":"tag-dutch","9":"tag-nederland","10":"tag-nederlanden","11":"tag-nederlands","12":"tag-netherlands","13":"tag-nl","14":"tag-science","15":"tag-science-and-technology","16":"tag-scienceandtechnology","17":"tag-technologie","18":"tag-technology","19":"tag-wetenschap","20":"tag-wetenschap-en-technologie","21":"tag-wetenschaptechnologie"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/115944778863993646","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=119488"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119488\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/119489"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=119488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=119488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=119488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}