{"id":120264,"date":"2026-01-24T10:32:12","date_gmt":"2026-01-24T10:32:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/120264\/"},"modified":"2026-01-24T10:32:12","modified_gmt":"2026-01-24T10:32:12","slug":"zwart-gat-ontdekt-dat-materie-opslokt-in-onmogelijk-tempo-groeit-13-keer-sneller-dan-fysica-zou-toestaan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/120264\/","title":{"rendered":"Zwart gat ontdekt dat materie opslokt in ‘onmogelijk’ tempo: groeit 13 keer sneller dan fysica zou toestaan"},"content":{"rendered":"

Astronomen hebben een uitzonderlijk zwart gat ontdekt dat volgens de natuurwetten eigenlijk niet zou mogen bestaan. Het slokt materie extreem snel op en produceert tegelijk intense r\u00f6ntgen- en radiostraling.<\/p>\n

Japanse astronomen hebben een superzwaar zwart gat ontdekt dat z\u00f3 snel groeit dat het bestaande natuurkundige modellen onder druk zet. Het object is een quasar uit het vroege heelal. Het slokt materie op in een tempo dat bijna onmogelijk werd geacht en doet dat terwijl het tegelijkertijd krachtige r\u00f6ntgenstraling \u00e9n radiostraling produceert. Een combinatie die volgens veel theorie\u00ebn eigenlijk niet zou mogen bestaan.<\/p>\n

Hun bevindingen werden gepubliceerd<\/a> in The Astrophysical Journal, en vormen een nieuwe puzzel in ons begrip van hoe het heelal er in zijn jeugd uitzag en functioneerde.<\/p>\n

Vraagstuk uit het vroege heelal<\/p>\n

De ontdekking is gedaan door onderzoekers van Waseda University en Tohoku University met behulp van de Subaru-telescoop<\/a> op Hawa\u00ef. Ze observeerden een extreem verre quasar: een actief voedend superzwaar zwart gat dat bestond toen het heelal minder dan 1,5 miljard jaar oud was \u2014 ruwweg 10 procent van zijn huidige leeftijd.<\/p>\n

Dat alleen al is bijzonder. Superzware zwarte gaten hebben massa\u2019s van miljoenen tot miljarden keer die van de zon, en het is al jaren een open vraag hoe zulke objecten zo snel konden ontstaan na de oerknal. Dit nieuwe object maakt die vraag alleen maar urgenter.<\/p>\n

\"\"Visuele weergave van een superzwaar zwart gat: gas dat naar het zwarte gat valt vormt een hete, heldere corona, terwijl in sommige systemen een krachtige straal (jet) wordt uitgestoten. \u00a9 NASA\/JPL-CaltechTart de natuurwetten<\/p>\n

Zwarte gaten groeien door gas uit hun omgeving aan te trekken. Dat gas vormt een ronddraaiende accretieschijf, waarin wrijving en hitte enorme hoeveelheden energie vrijmaken. Maar er zit een natuurlijke rem op dit proces: de zogeheten Eddington-limiet. Boven die grens wordt de stralingsdruk zo groot dat het invallende gas als het ware wordt teruggeduwd. Het is een zelfregulerend mechanisme \u2014 een soort kosmische snelheidslimiet voor zwarte gat-groei.<\/p>\n

In zeldzame gevallen kan die limiet tijdelijk worden overschreden, via zogeheten super-Eddington-accretie. Dat maakt snelle massagroei mogelijk, maar volgens bestaande modellen heeft dat een prijs: de hete corona die r\u00f6ntgenstraling produceert zou instorten, en krachtige jets \u2014 verantwoordelijk voor radiostraling \u2014 zouden verzwakken of verdwijnen. Precies daar wringt het bij deze ontdekking.<\/p>\n

Dertien keer boven de Eddington-limiet<\/p>\n

Met de nabij-infraroodspectrograaf MOIRCS op Subaru maten de onderzoekers de beweging van gas dicht bij het zwarte gat. Aan de hand van de Mg II-emissielijn konden ze de massa van het object schatten.<\/p>\n

R\u00f6ntgenwaarnemingen lieten vervolgens zien dat het zwarte gat materie opslokt met een snelheid die ongeveer dertien keer boven de Eddington-limiet ligt. Daarmee behoort het tot de snelst groeiende zwarte gaten die we op dit massaniveau kennen.<\/p>\n

\u201cDeze ontdekking kan ons helpen beter te begrijpen hoe superzware zwarte gaten zo snel konden ontstaan in het vroege heelal,\u201d zegt<\/a> Sakiko Obuchi, promovendus aan Waseda University en hoofdauteur van de studie.<\/p>\n

\"\"De metingen tonen hoe het zwarte gat extreem snel groeit, ver boven de limiet die fysica voorspelt. \u00a9 NAOJAlles staat tegelijk \u2018aan\u2019<\/p>\n

Wat het object \u00e9cht uitzonderlijk maakt, is dat het ondanks die extreme groei ook fel schijnt in r\u00f6ntgenstraling \u00e9n sterke radiostraling uitzendt. Dat betekent dat zowel een actieve hete corona als een krachtige jet aanwezig zijn.<\/p>\n

Volgens de meeste theoretische modellen zouden deze structuren juist verdwijnen bij zulke extreme accretiesnelheden. Met andere woorden: dit zwarte gat doet meerdere dingen tegelijk die elkaar volgens de theorie zouden moeten tegenwerken. Dat suggereert dat ons beeld van super-Eddington-accretie onvolledig is \u2014 zeker in de omstandigheden van het jonge heelal, waar gasdichtheden, magnetische velden en turbulentie anders waren dan nu.<\/p>\n

Mogelijke verklaring<\/p>\n

De onderzoekers denken dat ze een kortstondige overgangsfase hebben vastgelegd. Mogelijk is het zwarte gat net voorbij de Eddington-limiet geduwd door een plotselinge toestroom van gas, terwijl de corona en jet nog niet zijn \u2018uitgeschakeld\u2019.<\/p>\n

\u201cHet zou kunnen gaan om een tijdelijk stadium, voordat de r\u00f6ntgen- en radio-emissie wegvallen,\u201d stelt het team in een persverklaring. \u201cWe willen nu onderzoeken wat deze uitzonderlijk sterke straling aandrijft en of vergelijkbare objecten verborgen zitten in bestaande surveydata.\u201d<\/p>\n

Het laatste woord is hier nog lang niet over gezegd<\/p>\n

Deze ontdekking laat zien dat het jonge heelal waarschijnlijk complexer, dynamischer en extremer was dan onze modellen tot nu toe aannamen. Het dwingt astronomen om opnieuw na te denken over hoe zwarte gaten groeien \u2014 en welke natuurkunde daarbij \u00e9cht geldt. Of dit object een zeldzame uitzondering is of het topje van een kosmische ijsberg, moet vervolgonderzoek uitwijzen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Astronomen hebben een uitzonderlijk zwart gat ontdekt dat volgens de natuurwetten eigenlijk niet zou mogen bestaan. Het slokt…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":120265,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[8940,48,46,47,49,45,50,83,85,86,90,84,89,87,88],"class_list":{"0":"post-120264","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-wetenschap-en-technologie","8":"tag-astronomie","9":"tag-dutch","10":"tag-nederland","11":"tag-nederlanden","12":"tag-nederlands","13":"tag-netherlands","14":"tag-nl","15":"tag-science","16":"tag-science-and-technology","17":"tag-scienceandtechnology","18":"tag-technologie","19":"tag-technology","20":"tag-wetenschap","21":"tag-wetenschap-en-technologie","22":"tag-wetenschaptechnologie"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/115949623262518228","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120264","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=120264"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120264\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/120265"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=120264"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=120264"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=120264"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}