Een kosmisch vergrootglas<\/p>\n
Om iets in kaart te brengen dat je niet kunt zien, moet je creatief zijn. De onderzoekers gebruikten een techniek die \u2018zwakke gravitatielenswerking\u2019 heet. Het principe: massa buigt licht. Wanneer licht van verre sterrenstelsels onderweg naar ons langs een grote massa komt, zoals een klont donkere materie, wordt het pad van dat licht een klein beetje afgebogen.<\/p>\n
Door de vormen van honderdduizenden achtergrondstelsels te meten, kunnen astronomen berekenen hoeveel massa er tussen ons en die stelsels moet zitten. Dat is niet gemakkelijk, want het effect is subtiel: de vervorming bedraagt slechts enkele procenten, ongeveer tien keer kleiner dan de natuurlijke variatie in de vorm van sterrenstelsels.<\/p>\n
Scherper dan ooit<\/p>\n
De ruimtetelescoop James Webb blijkt een uitstekend instrument voor dit soort werk<\/a>. Het team kon de vormen meten van 129 sterrenstelsels per vierkante boogminuut, een minuscuul stukje van de hemel: een boogminuut is slechts een zestigste van een graad. Dat is bijna het dubbele van wat de Hubble-telescoop aankon en vele malen meer dan telescopen op aarde die last hebben van atmosferische vervaging. Waar Hubble acht sterrenstelselclusters kon detecteren in een bepaald stukje hemel, vindt Webb er vijftien.<\/p>\n De verdeling van (donkere) materie. De blauwe vlekken zijn concentraties van massa. Bron: Scognamiglio et al. (2026) De kaart toont niet alleen losse klonters materie, maar ook de verbindingen ertussen. Astronomen vermoedden namelijk al langer dat sterrenstelselclusters met elkaar verbonden zijn via uitgestrekte \u2018filamenten\u2019 van donkere materie. Het is eigenlijk een soort kosmisch web dat het skelet van het heelal vormt. Die filamenten zijn nu voor het eerst direct zichtbaar in de data. Ze bevatten te weinig massa om zelf r\u00f6ntgenstraling uit te zenden of veel sterrenstelsels te herbergen, maar hun zwaartekracht verraadt ze.<\/p>\n Terug in de tijd<\/p>\n Een bijkomend voordeel van Webb: de telescoop kan sterrenstelsels waarnemen die veel verder weg staan dan Hubble kon. Omdat licht tijd nodig heeft om ons te bereiken, kijken astronomen met deze techniek automatisch terug in de tijd.<\/p>\n De nieuwe kaart spoort materiestructuren op tot een roodverschuiving van ongeveer 2. In mensentaal: de telescoop kijkt terug naar een periode toen het heelal nog geen kwart van zijn huidige leeftijd had. Dit was de zogenoemde \u2018kosmische middag\u2019, het tijdperk waarin sterrenstelsels het actiefst nieuwe sterren vormden.<\/p>\n Wat we nog niet weten<\/p>\n De kaart vertelt ons wel waar donkere materie zit, maar niet wat het is. Die vraag blijft een van de grootste open problemen in de natuurkunde. Wat we wel weten: zonder donkere materie zouden sterrenstelsels uit elkaar vliegen en zou het heelal er compleet anders uitzien. De onderzoekers hopen nu dat hun gedetailleerde kaart andere wetenschappers kan helpen om theorie\u00ebn over de aard van donkere materie te testen.<\/p>\n We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook\u00a0Bestaat dit echt? Hubble ziet een \u2018onzichtbaar sterrenstelsel\u2019 van donkere materie<\/a> en Eerste glimp van donkere materie gezien? Japanse astronoom claimt grote ontdekking<\/a>. Of lees dit artikel: Mysterieuze \u2018kleine rode stipjes\u2019 in het verre heelal hebben misschien een verrassende verklaring<\/a>.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/jwst.png\")
<\/p>\n
\nHet kosmische web<\/p>\n