![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/web-2009CULlezersmars3.jpg\")
<\/p>\nGeen spandoeken of beschreven borden, maar boeken werden zaterdagmiddag omhooggestoken door de honderden deelnemers aan de Lezersmars in de binnenstad van Utrecht. Welke boeken? Veel dystopie\u00ebn, zoals Margaret Atwoods The Handmaid\u2019s Tale, en de nieuwe roman van Nelleke Noordervliet. Ook veel aanwezig: waarschuwende non-fictie, uit het Interbellum (Stefan Zweigs De wereld van gisteren, Thomas Manns Achtung, Europa!) en van recenter datum (On Tyranny en On Freedom van Timothy Snyder). Maar ook, bij jong en ouder, kinderliteratuur: bijvoorbeeld Pim Lammers\u2019 Het lammetje dat een varken is.<\/p>\n
De opdracht was: neem een boek mee dat \u201ehoop, vrijheid en saamhorigheid symboliseert\u201d, aldus de initiatiefnemers, een samenwerking van PEN Nederland, onderdeel van de wereldwijde organisatie voor vrije expressie, en het ILFU, het Utrechtse literatuurfestival dat dit weekend aftrapt. Want het vrije woord ligt \u201eonder vuur\u201d door \u201eondemocratische bewegingen\u201d die oprukken. De mars luidde ook de Week van het Verboden Boek in, een initiatief van bibliotheken. Volgens de organisatie deden \u201emeer dan duizend\u201d mensen mee aan de gemoedelijke mars van, toch, \u201ebezorgde lezers\u201d. <\/p>\n
Niet meer vanzelfsprekend<\/p>\n
Het verbieden van boeken is niet alleen een buitenlands verhaal, klinkt het bij de organisatoren en veel deelnemers. Angelique Seuren heeft The Color Purple van Alice Walker mee, een roman die steevast op de lijst staat van vaakst aangevallen boeken in Amerikaanse bibliotheken, vanwege expliciete seks en geweld. \u201eIk ben opgegroeid in de jaren zestig en zeventig, en de vrijheid die we toen hadden om te ontdekken wie je bent en wat je wilt, gun ik nieuwe generaties ook\u201d, zegt Seuren. Die is niet meer vanzelfsprekend, merkt ze tijdens haar werk in de bibliotheek. \u201eEr is meer discussie onder jongere collega\u2019s over wat wel en niet kan, bijvoorbeeld als het over gay personages gaat. Er is een tendens om daar voorzichtig en terughoudend mee te zijn.\u201d<\/p>\n
\u201eNiemand mag bepalen wat een ander mag lezen\u201d, vindt Nicolette van der Linden, juf op een basisschool. Ze verwijst naar de terugkerende ophef over de Week van de Lentekriebels, door conservatieve organisaties die actievoeren tegen de \u201eseksualisering\u201d van kinderen. \u201eBoeken over seksuele voorlichting worden geweerd van scholen, omdat de inhoud pornografisch zou zijn. Ten eerste is dat niet zo, maar daarnaast vind ik het schadelijk dat volwassenen dat voor kinderen menen te moeten bepalen. Zo houd je ze dom.\u201d <\/p>\n
<\/p>\n
Zoom in<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/web-2009CULlezersmars2.jpg\")
<\/p>\n
Zoom in<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/web-2009CULlezersmars4.jpg\")
<\/p>\n
Zoom in<\/p>\n
Met omhooggestoken boeken die hoop en vrijheid symboliseerden namen zaterdagmiddag honderden \u201ebezorgde lezers\u201d deel aan de Lezersmars in Utrecht.<\/p>\n
Foto\u2019s Simon Lenskens
\nAgressie of intimidatie<\/p>\n
Acties uit conservatieve hoek leidden in 2023 tot zware bedreigingen<\/a> aan het adres van kinderboekenschrijver Pim Lammers. Hij is niet de enige: twee op de tien schrijvers hebben het afgelopen jaar te maken gehad met agressie of intimidatie, bleek uit recent onderzoek van Ipsos<\/a>. \u201eDe onbevangenheid is weg bij veel schrijvers\u201d, zegt Marcella van der Kruk, bestuurslid van PEN Nederland en uitgever non-fictie bij uitgeverij Atlas Contact. \u201eSteeds vaker vragen ze zich af: moet ik dit wel opschrijven, of betaal ik daarvoor met mijn veiligheid? De vrijheid om te schrijven wat je wilt is geen vanzelfsprekendheid, er is moed voor nodig.\u201d <\/p>\n Die discussies zijn ook een zorg voor David Rozema, vanuit de Nederlandse bibliotheekorganisatie ProBiblio initiatiefnemer van de Week van het Verboden Boek. \u201eNiet alleen in de VS. Er was een burgemeester in Veneti\u00eb die een kinderboek uit de bibliotheek wilde verwijderen omdat er een niet-traditionele gezinsvorm in voorkwam. Zo\u2019n verwijdering mag niet, want de onafhankelijkheid van bibliotheken is internationaal vastgelegd, maar het is voor een bibliotheek wel een lastig gesprek, want de overheid is ook je financier.\u201d <\/p>\n In Nederland botst het regelmatig rond schoolbibliotheken, als openbare bibliotheken de boekencollectie verzorgen voor bijzonder onderwijs. \u201eWe begrijpen de afweging dat streng religieuze scholen liever geen Harry Potter willen vanwege de hekserij, maar ze weigeren soms ook een kinderboek als Bob Popcorn, waar een gezin met twee vaders in voorkomt. Die realiteit wil je als openbare bibliotheek niet ontkennen. En een school op de biblebelt die Het Achterhuis van Anne Frank weigerde vanwege passages waarin zij over seksuele fantasie\u00ebn schrijft, schiet die niet door?\u201d<\/p>\n Russische boeken<\/p>\n Seksuele vrijheid is in Utrecht een van de meest genoemde gevoelige thema\u2019s. Sasha Jeremiasse steekt de \u201eheel gewone detective\u201d Love Like Blood van Mark Billingham in de lucht, \u201eomdat ik blij ben dat mijn favoriete schrijver over een queerrelatie schrijft, zonder te worden gecensureerd\u201d. Verder houden de autocratische neigingen van democratisch gekozen machthebbers de deelnemers bezig. Schrijver Ronald Giphart draagt Het verzonkene van Jeroen Brouwers bij zich. \u201eBrouwers schrijft: essentieel aan een democratie is niet alleen dat je machthebbers moet kunnen aanvallen, maar ook dat machthebbers de voorwaarden scheppen waarin zij k\u00fannen worden aangepakt. Daar moest ik aan denken toen ik deze week las over de ontslagen talkshowhost Jimmy Kimmel.\u201d<\/p>\n \u201eWaar ik het hardst van schrok\u201d, vertelt schrijver en ILFU-hoofdredacteur Gijs Wilbrink, \u201ewas wat een Oekra\u00efense cultureel attach\u00e9 me onlangs vertelde: dat als het Russische leger gebied inneemt, ze allereerst de Oekra\u00efense boeken verzamelen en in de fik steken. Ze vervangen ze door Russische boeken. Dat alarmeerde me: laten we ons niet te veel aanpraten dat cultuur een luxe is, die \u2018linkse hobby\u2019? Culturele censuur is dus het eerste waar de vijanden van de vrijheid toe overgaan.\u201d Sinds de Russische invasie is de omzet in de Oekra\u00efense boekenmarkt wel met 37 procent gestegen, weet Wilbrink. \u201eEen volk in nood wordt zich ineens w\u00e9l heel bewust van het belang van literatuur.\u201d<\/p>\n Geef cadeau<\/p>\n Deel<\/p>\n Mail de redactie<\/p>\n \nNIEUW: Geef dit artikel cadeau
\n\t\t\tAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.\n\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Geen spandoeken of beschreven borden, maar boeken werden zaterdagmiddag omhooggestoken door de honderden deelnemers aan de Lezersmars in…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":13717,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[99,132,131,48,98,46,47,49,45,50],"class_list":{"0":"post-13716","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-boeken","8":"tag-amusement","9":"tag-boeken","10":"tag-books","11":"tag-dutch","12":"tag-entertainment","13":"tag-nederland","14":"tag-nederlanden","15":"tag-nederlands","16":"tag-netherlands","17":"tag-nl"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13716"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13716\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13717"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}