{"id":19245,"date":"2025-10-10T13:02:06","date_gmt":"2025-10-10T13:02:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/19245\/"},"modified":"2025-10-10T13:02:06","modified_gmt":"2025-10-10T13:02:06","slug":"waarom-fotograaf-erwin-olaf-vroeger-niet-en-nu-wel-in-het-stedelijk-museum-mag-exposeren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/19245\/","title":{"rendered":"Waarom fotograaf Erwin Olaf vroeger niet, en nu wel in het Stedelijk Museum mag exposeren"},"content":{"rendered":"

Het gesprek is al bijna aan het eind, als ineens het woord valt waar het hier eigenlijk toch om gaat: \u2018Kunstenaar\u2019. Rein Wolfs, sinds 2019 directeur van het Stedelijk Museum, zegt het bijna terloops, alsof het eigenlijk heel gewoon is, alsof er niet een paar decennia aan discussies aan vooraf zijn gegaan: \u201eErwin Olaf\u201d, zegt Wolfs, was een \u201ekunstenaar met fotografie als medium\u201d.<\/p>\n

\u2018Kunstenaar\u2019; het is op deze plek een subtiel andere formulering dan gewoon \u2018fotograaf\u2019 \u2013 maar wel een formulering waar een lange geschiedenis achter zit, een richtingenstrijd in zekere zin zelfs. Althans, dat was het voor de in 2023 overleden Erwin Olaf<\/a>, een van de bekendste fotografen van Nederland. Hij had altijd in het Stedelijk Museum Amsterdam, het belangrijkste museum voor moderne kunst van Nederland, willen exposeren, maar het is er nooit van gekomen. <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Erwin Olaf, \u2018Zelfportret\u2019, 2009.<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Nationale roem kreeg hij wel, internationale erkenning ook. Hij exposeerde in het Groninger Museum, in het Fotomuseum Den Haag; in het Rijksmuseum werd hij gepresenteerd als een nazaat van de Oude Meesters. Hij kreeg prijzen, kwam in de talkshows, maar hij kwam n\u00edet in het Stedelijk. Volgens Olaf zelf was dat een bewuste afwijzing, zo zegt hij meermaals in Mischa Cohens biografie Erwin Olaf Springveld. Hard werken, Hard feesten: wel zijn voorbeeld Robert Mapplethorpe, wel Jeff Koons, met wiens provocaties hij zich destijds wel verwant voelde, en ook fotograaf Rineke Dijkstra, zijn generatiegenoot. Maar hij? Over hem werd gezegd dat zijn werk te commercieel was, en anders dan Koons, \u201egeen gelaagdheid\u201d had, zoals NRC in 2003 schreef<\/a> \u2013 mede waardoor Olaf zijn stijl veranderde en meer beschouwelijk werk ging maken. <\/p>\n

Nu, twee jaar na zijn dood, is er toch een expositie van het werk van Olaf in het Stedelijk Museum: Erwin Olaf \u2013 Freedom. En volgens directeur Wolfs, die hiermee op de vraag van de Studio van Erwin Olaf is ingegaan, is het nu zelfs precies het \u201ejuiste moment\u201d ervoor.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Stedelijk-directeur Rein Wolfs over Erwin Olaf: \u201eWij tonen weinig hoogglans en glamour, we willen liever ook de rafelranden van zijn werk laten zien.\u201d Foto Boudewijn Bollmann<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Denkt u dat het Stedelijk Erwin Olaf vroeger inderdaad \u201enegeerde\u201d, zoals hij dat zelf wel eens zei?<\/p>\n

\u201eErwin Olaf heeft het ontbreken van een solo-expositie altijd als een njet van het \u2018chique Stedelijk\u2019 tegenover zijn werk opgevat. Maar het is niet zo dat hem de deur werd gewezen, er is werk van hem aangekocht, hij had begin jaren 90 een expositie in de Stedelijk-dependance en een fotoproject in het Stedelijk…\u201d<\/p>\n

Hij bedoelde natuurlijk de ontbrekende acceptatie van de \u2018hoge\u2019 kunstwereld, die hem destijds als te commercieel of te plat zou zien. Zou u zijn werk in de jaren 2000 of 2010 hebben ge\u00ebxposeerd?<\/p>\n

\u201eMij is die vraag toen niet gesteld, maar nee, ik denk het niet. Het was een andere tijd, er heerste een andere opvatting van wat kunst zou moeten zijn. Het idee over kunst was nog wat meer vanuit de elite gedacht. Ik ben zelf ook misschien wel eens wat arroganter geweest in mijn mening \u2013 en daar ben ik wel in opgeschoven, ik heb zelf eerder in Bonn ook de fotograaf J\u00fcrgen Teller op het breukvlak van kunst, mode en populaire cultuur ge\u00ebxposeerd. Deze tijd vraagt om herziening van oordelen.\u201d<\/p>\n

<\/p>\n

\n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n

Lees ook Stedelijk Museum kijkt achter de glans van Erwin Olaf, en laat je opnieuw naar zijn werk kijken<\/p>\n

\"Erwin
\n<\/a><\/p>\n

Hoe zou u die herziening omschrijven? <\/p>\n

\u201eToen ik in het Stedelijk kwam werd de kunstwereld geconfronteerd met begrippen als inclusie en diversiteit, en ik heb die begrippen meteen omarmd. Maar ik werd er daarna ook op gewezen dat het begrip inclusie ook weer naar binnen gekeerd kan zijn. Ik gebruik sindsdien daarom liever het woord \u2018verbreding\u2019 voor het beleid van het Stedelijk: wij geloven in vele verhalen naast elkaar, en niet meer in \u00e9\u00e9n lineaire kunstgeschiedenis. Erwin Olaf bestaat in een van die kunstgeschiedenissen en heeft daar ook zijn eigen plek in. Zijn werk past bij de zienswijze van fotografie die we in het Stedelijk hanteren: kunstenaars die fotografie gebruiken als medium om iets over de wereld te vertellen. En bijvoorbeeld Jeff Koons heeft weer een andere plek in een andere kunstgeschiedenis.\u201d <\/p>\n

Hoe vertelt het Stedelijk nu het verhaal van \u2018de fotografische kunstenaar Olaf\u2019? <\/p>\n

\u201eDe meeste mensen zien hem als de fotograaf van de ge\u00ebnsceneerde hoogglans-foto\u2019s. Wij laten weinig hoogglans en glamour zien, weinig vermeende highlights ook; die hangen we alleen aan de buitenmuur van de tentoonstelling. We willen binnen liever ook de rafelranden van zijn werk laten zien, de radicale kanten ervan. <\/p>\n

\u201eTwee jaar na zijn dood, met meer afstand, hebben we een andere manier van kijken op het werk kunnen ontwikkelen. We kunnen zo de vele aspecten en de ontwikkelingsstadia laten zien, van zijn vroege journalistieke werk tot aan de beschouwelijke April fool-serie in de corona-tijd \u2013 en ook de verbanden hiertussen. Daarnaast is er ook de hernieuwde actualiteit van het werk, de emancipatorische kant, de maatschappelijke waarden, zoals zijn activisme voor homorechten.\u201d <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Erwin Olaf, \u2018Chessmen\u2019, 1988.<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Opvallend krijgt het Stedelijk juist daarover nu toch weer kritiek: het museum zou Olaf minder tonen vanwege de esthetische maar vanwege de ethische aspecten. Ook choreograaf en fotograaf Hans van Manen, die vaak met Olaf samenwerkte, stipt dat in de catalogus nog even aan. <\/p>\n

\u201eHet een sluit het ander toch niet uit? In een groot deel van de 20ste eeuw werd de kunst als autonoom gezien, maar we leven nu in een tijdperk dat de ethische aspecten van een kunstwerk niet meer los te koppelen zijn. We doen het dus allebei. Freedom gaat over de ontwikkeling van Olaf als fotograaf\/kunstenaar, maar \u00f3\u00f3k over zijn activisme voor homorechten en queer rights.\u201d<\/p>\n

In de begeleidende catalogus lijkt Erwin Olaf zelfs een nieuwe functie toebedeeld te krijgen: voorvechter van de vrijheid in een maatschappij waarin die vrijheden niet meer vanzelfsprekend zijn. Is de expositie in die zin ook bedoeld als een politiek statement?<\/p>\n

\u201eDit speelt mee. Het werk heeft een nieuwe actualiteit gekregen, door de nieuwe intolerantie die er nu heerst. Als we naar het activistische werk van Erwin Olaf uit de begintijd kijken, dan kijken we wat we daar vandaag van kunnen gebruiken. Maar we bedden het tegelijkertijd in de tijd in waarin het is ontstaan, de jaren 80 of 90. En dat geldt ook voor de partywereld die Olaf fotografeerde, waarin lust en genot ook een belangrijke rol spelen. Als je dat werk met de ogen van nu ziet, kan je het een r\u00fccksichtslose vrije kijk op de dingen noemen \u2013 en dit soort vrijheid benadrukken we ook met de vormgeving van de zalen.\u201d<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Erwin Olaf, \u2018Nederlands danstheater\u2019, 2009. Foto Erwin Olaf<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Olafs naaktfotografie toont misschien wel het best hoe ouder werk een nieuwe betekenis kan krijgen. Veel werk uit de jaren 90 en jaren 2000 paste toen in een liberale context, maar nu?<\/p>\n

\u201eNu wordt in de museale wereld anders naar naakt gekeken. Zo is er nu vaak achterdocht: was er geen verkeerde machtsverhouding tussen de fotograaf en het model? Maar dat was bij Olaf niet het geval. Er hangt een vroege foto waarin Olaf zichzelf naakt fotografeert tussen al zijn muzen, die hierop gekleed zijn. Omdat hij hen voor andere foto\u2019s vroeg naakt te poseren, wilde hij het zelf ook doen. Je ziet hem voortdurend zoeken naar vrijheid, ook naar die van de modellen, en wil ze laten zien wie ze zijn.<\/p>\n

\u201eIn de huidige cultuur is er meer ongemak over naakt. Er komt nu een puriteinse laag bovenop. Deze naaktfoto\u2019s maken ons duidelijk dat vrijheid in een tijd die niet zo lang achter ons ligt, veel gewoner was.\u201d <\/p>\n

Het Rijksmuseum plaatst Olaf in de traditie van de Hollandse Oude Meesters, het Stedelijk maakt hem een verdediger van de vrijheid. Wordt hij zo niet ineens t\u00e9 groot \u2013 is hij als BN\u2019er niet ook gewoon een goede publiekstrekker voor het museum?<\/p>\n

\u201eWij zijn niet meer van \u2018te groot\u2019 hier in het museum; we hebben de iconen afgeschaft<\/a> \u2013 en we gaan Erwin Olaf ook niet tot een icoon maken. Ja, hij was een beroemdheid, maar dat werd van hem gemaakt \u2013 het is niet de intrinsieke waarde van het werk. Het Stedelijk wil die publieke persoonlijkheid kritisch bekijken, om daarmee te kunnen laten zien wat het werkelijke belang van het werk nu eigenlijk is.\u201d<\/p>\n

Erwin Olaf \u2013 Freedom, Stedelijk Museum Amsterdam, 11\/10 t\/m 1\/3\/26. Info: Stedelijk.nl<\/a><\/p>\n

Geef cadeau<\/p>\n

Deel<\/p>\n

Mail de redactie<\/p>\n

\nNIEUW: Geef dit artikel cadeau
\n\t\t\tAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.\n\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Het gesprek is al bijna aan het eind, als ineens het woord valt waar het hier eigenlijk toch…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":19246,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[99,142,140,141,143,48,98,146,144,145,46,47,49,45,50],"class_list":{"0":"post-19245","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kunst-en-design","8":"tag-amusement","9":"tag-arts","10":"tag-arts-and-design","11":"tag-artsdesign","12":"tag-design","13":"tag-dutch","14":"tag-entertainment","15":"tag-kunst","16":"tag-kunst-en-design","17":"tag-kunstdesign","18":"tag-nederland","19":"tag-nederlanden","20":"tag-nederlands","21":"tag-netherlands","22":"tag-nl"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19245","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19245"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19245\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19245"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19245"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19245"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}