De oorlog in Iran laat zien hoe afhankelijk de EU is van de import van kunstmeststoffen en fossiele brandstoffen. Voor het voeden van 450 miljoen burgers kan de EU net zomin zonder soja. Voor deze cruciale grondstof is Europa volgens het Wageningse rapport niet zelfvoorzienend. Het is \u00e9\u00e9n van de grootste kwetsbaarheden in de voedselvoorziening. En noodvoorraden zijn er niet.<\/p>\n
De kans dat er ineens geen sojaschepen meer binnenvaren, is klein. Maar grondstoffen zijn niet meer los te zien van geopolitiek. Plotselinge blokkades, zoals nu die van de Straat van Hormuz, laten zien dat een constante aanvoer van cruciale grondstoffen geen vanzelfsprekendheid is. Niet alleen oorlogen en conflicten zijn een risico, ook klimaatverandering bedreigt de voedselzekerheid. Nu al houden beursgenoteerde voedingsbedrijven<\/a> als Ahold Delhaize en FrieslandCampina er in hun winstverwachtingen rekening mee dat onmisbare grondstoffen minder beschikbaar en dus duurder worden. <\/p>\n Dat alles roept de vraag op: hoe afhankelijk is Nederland van soja? Hoe groot zijn de risico\u2019s? En wat is daaraan te doen?<\/p>\n Geen parmaham zonder soja<\/p>\n \u201eSoja zou het volgende product\u00a0kunnen zijn waarmee problemen ontstaan\u201d, zegt Tweede Kamerlid Joris Lohman (CDA), duidend op de huidige prijsstijgingen van olie en kunstmest. Hij schreef eerder het boek Boter, kaas en havermelk<\/a> over voedselketens.\u00a0\u201eStel dat\u00a0Trump\u00a0zegt:\u00a0ik vind Europa\u00a0nu zo\u00a0vervelend, ik blokkeer de export van soja.\u00a0Weliswaar is er dan\u00a0soja uit Zuid-Amerika, maar\u00a0onze eiwitstroom\u00a0wordt wel afgeknepen.\u201d Grofweg een vijfde van de soja die Nederland importeert, komt uit de VS.<\/p>\n Europeanen halen hun eiwit, prote\u00efne, voor het merendeel uit vlees, eieren en zuivel. Van varkens, kippen en koeien. Zonder er telkens bij stil te staan dat ze daarmee indirect ook soja eten. Koeien\u00a0eten vooral gras, maar vaak ook krachtvoer met soja.\u00a0Het\u00a0hoogste aandeel soja zit in het voer voor vleeskuikens, die snel moeten groeien. Zonder soja geen\u00a0boter, kaas en eieren. En ook geen\u00a0kipnuggets\u00a0of parmaham.<\/p>\n Het debat draait om de vraag hoe je de voedselzekerheid in Europa vergroot. Met omvangrijke veehouderij, zoals met name BBB stelt? Of moet je kijken naar de brede eiwitvoorziening: produceren boeren genoeg eiwitrijk voedsel \u2013 dierlijk en plantaardig \u2013 om iedereen te voeden? En kunnen Europeanen misschien wat minder vlees en zuivel eten, zodat er minder land nodig is om alle dieren te voeden? Dat laatste ligt gevoelig, maar zou de afhankelijkheid van soja wel kleiner maken.<\/p>\n Soja in Europa telen is nauwelijks een optie, daarvoor heeft het niet het ideale klimaat. \u201eMet eiwitten van eigen bodem, zoals veldbonen,\u00a0wordt Nederland minder afhankelijk van de import van soja\u201d, zegt Lohman. \u201eNederland moet zelf meer peulvruchten\u00a0gaan\u00a0telen.\u201d\u00a0De Tweede Kamer\u00a0nam\u00a0zijn motie hierover aan\u00a0tijdens een\u00a0landbouwdebat\u00a0in maart.\u00a0Het\u00a0kabinet beloofde\u00a0dit voorjaar\u00a0binnen enkele maanden met de\u00a0Nationale Voedselstrategie<\/a>\u00a0te komen die al\u00a0in 2025 klaar had moeten zijn.\u00a0Dat\u00a0gebeurt\u00a0op initiatief van BBB-Kamerlid Henk Vermeer, die\u00a0bij het\u00a0debat\u00a0zei<\/a>:\u00a0\u201eEuropa\u00a0moet\u00a0zich gaan bezighouden met het weerbaar maken van Europa. Dat begint bij voedselzekerheid.\u201d\u00a0\u00a0<\/p>\n <\/p>\n \n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n Hoe het saaie, stoffige boontje een hip pak aangemeten krijgt<\/p>\n Op papier houden Nederland en de Europese Unie zich hiermee al jaren bezig. Nederland heeft sinds 2020 een Nationale Eiwitstrategie<\/a>, die de teelt van eigen bonen stimuleert als \u201ezelfvoorzienend, duurzaam en gezond\u201d. En ook de EU probeert de voedselvoorziening te wapenen, met name tegen de allergrootste bedreiging: klimaatverandering. Opwarming van de aarde leidt tot verdroging, extreme regenval, watertekorten, misoogsten en minder land dat geschikt is voor landbouw. Dat raakt ook de sojaproductie.<\/p>\n Maar het opstuwen van de\u00a0teelt\u00a0van peulvruchten,\u00a0raapzaad en zonnebloemen\u00a0voor menselijke consumptie\u00a0en veevoer\u00a0schiet nog niet echt op.\u00a0Verzet en scepsis is er ook in de\u00a0agrarische sector; wat doet dit beleid met de kostprijs?\u00a0Nederland\u00a0verdient goed aan de export van\u00a0zuivel, vlees en eieren, mede dankzij soja. Geen enkele andere eiwitbron biedt zo\u2019n gunstige verhouding tussen prijs en goede aminozuren. De sector\u00a0vreest\u00a0voor de concurrentiepositie van Nederlandse boeren op de wereldmarkt wanneer die op minder effici\u00ebnte gewassen zijn aangewezen.\u00a0\u00a0<\/p>\n Het gat van Rotterdam<\/p>\n Hoe kan het dat veevoer dat van zo ver moet komen, zo goedkoop en onmisbaar is? Achter de\u00a0sojaverslaving\u00a0van Europa zit ook een historische verklaring.\u00a0\u00a0<\/p>\n Het begon, zal iedere landbouwexpert vertellen, na de Tweede Wereldoorlog. De voedselproductie moest omhoog. Kunstmest, mechanisatie, betere zaden en gewasbeschermingsmiddelen hielpen daarbij. En vooral ook: beleid. Subsidie voor en protectie van Europese boeren.<\/p>\n Importheffingen\u00a0op graan, om Europese\u00a0boeren\u00a0op de wereldmarkt te beschermen, leidden tot een handelsconflict met de\u00a0VS. Dat werd in 1962 gesust met een\u00a0akkoord:\u00a0Europa\u00a0handhaafde de heffingen op graan uit Amerika. In ruil daarvoor\u00a0moest soja\u00a0onbelemmerd\u00a0naar Europa kunnen.\u00a0<\/p>\n Granen en bonen behoorden tot die tijd tot het standaardmenu voor varkens en kippen. Koeien aten veel minder krachtvoer. Maar\u00a0vanaf de jaren zestig\u00a0overspoelde Amerikaanse soja\u00a0de Rotterdamse haven, een verschijnsel dat\u00a0later\u00a0\u2018het gat van Rotterdam\u2019\u00a0ging heten.\u00a0De\u00a0goedkope, voedzame importsoja verdrong de lokale\u00a0peulvruchten\u00a0en granen uit het veevoer. Op het moment dat ook de vraag groeide: steeds meer Europeanen konden het zich veroorloven dagelijks\u00a0vlees te eten.<\/p>\n Zoom in<\/p>\n Soja maakte het ineens mogelijk veel vee te houden z\u00f3nder land om veevoer te verbouwen. Vooral de varkenshouderij groeide explosief, waardoor Nederland inmiddels driekwart van zijn varkensvlees kan exporteren.<\/p>\n Inmiddels wordt grofweg\u00a0driekwart van het landbouwareaal wereldwijd\u00a0gebruikt voor veeteelt, grotendeels voor\u00a0veevoer. De EU importeert jaarlijks ruim 35 miljoen ton soja.<\/p>\n Mede door de sojateelt is om alle Nederlandse dieren te voeren 1,6 keer de oppervlakte van Nederland nodig, heeft milieuorganisatie Urgenda weleens berekend<\/a>: \u201eOok voor landbouwgrond zijn we dus afhankelijk van de rest van de wereld\u201d, signaleert Lohman.<\/p>\n Geen noodscenario of crisisplan<\/p>\n De structurele afhankelijkheid roept de vraag op: wat als de import van een cruciale grondstof zoals soja ineens stilvalt? Komt dan de voedselzekerheid in Nederland in gevaar?<\/p>\n In een uitzonderlijke crisis, waarin Nederland niets meer zou kunnen importeren, zou het nog steeds genoeg voedsel voor zijn eigen burgers kunnen produceren. Dat is in Wageningen in 2013 al eens uitgezocht<\/a>. Het Nederlandse dieet wordt dan wel karig, zegt Petra Berkhout, landbouweconoom in Wageningen en co-auteur van een WUR-rapport over voedselautonomie in de EU<\/a>. De meeste dieren gaan naar de slacht, omdat er acuut te weinig veevoer is. Ook als het langer duurt, is er te weinig land om de huidige veestapel \u00e9n alle mensen te voeden. Boeren moeten snel overschakelen om het tekort aan peulvruchten aan te vullen. <\/p>\n Het was een denkoefening, een theoretische exercitie. En het leverde geen nationale voedselstrategie op, laat staan een noodplan. De prijsexplosies tijdens de coronapandemie (2020) en de oorlog in Oekra\u00efne (2022) hebben daar nauwelijks verandering in gebracht. Als over noodsituaties wordt nagedacht, gaat het eerder over een grote stroomuitval en de distributie van voedsel. \u2018Geen soja\u2019 zit, voor zover na te gaan, in geen enkel scenario.<\/p>\n In Zwitserland<\/a> is wettelijk vastgelegd dat er voor minstens twee maanden veevoer op voorraad is. Finland heeft speciaal raapzaad<\/a> veredeld, dat zelfs in de koudste zomers als noodgewas kan dienen. Nederland heeft eiwitrijk veevoer voor niet meer dan een paar weken op voorraad \u2013 anderhalve maand als alles meezit, mailt Erwin Wunnekink, directeur van Nevedi, de vereniging van de diervoederindustrie. \u201eEr zijn geen nationale strategische voorraden voor diervoedergrondstoffen zoals soja\u201d, aldus Wunnekink. \u201eEn ook geen draaiboek voor een scenario waarin de soja-import volledig stilvalt.\u201d<\/p>\n De sector heeft ervaring met plotselinge krapte, legt Wunnekink uit.\u00a0Die is\u00a0deels\u00a0op te\u00a0vangen\u00a0met\u00a0alternatieven, zoals\u00a0raapzaad- of zonnebloemschroot, veldbonen en erwten. Maar\u00a0niet onbeperkt: daarvoor is er niet genoeg. Bovendien is\u00a0de samenstelling van aminozuren minder gunstig dan die van soja.\u00a0\u201eOp korte termijn kan dus worden geschoven, maar structurele vervanging zal niet lukken.\u201d<\/p>\n Wunnekink is duidelijk over wat er gebeurt als er niet of nauwelijks soja zou zijn. Stijgende voerprijzen, dalende productie en uiteindelijk: minder dieren, en dus ook minder vlees, zuivel en eieren voor consumenten en hogere prijzen in de supermarkt. De eerste gevolgen zullen binnen een paar weken zichtbaar zijn, zegt Wunnekink. Aan noodgewassen heb je dan weinig. \u201eHet kost jaren om de productie te vergroten.\u201d<\/p>\n Er zijn iets minder krappe voorraden dan v\u00f3\u00f3r corona, zegt Jan Willem Baas van\u00a0Het Comit\u00e9 van Graanhandelaren, dat ook in soja zit.\u00a0Maar de voorraden substantieel vergroten? Dat vindt hij \u201eeen van de slechtste dingen die je kan doen\u201d.\u00a0Voorraden aanleggen\u00a0verstoort de markt, zegt hij, het jaagt de prijs op.\u00a0\u201eEn opslag is duur,\u00a0het is niet zo dat er in Nederland veel loodsen leeg staan.\u201d\u00a0Bovendien:\u00a0het is uitstel van\u00a0executie.\u00a0Op een dag is de soja alsnog op.<\/p>\n Zoom in<\/p>\n Dat er geen crisisplan is, begrijpt Baas wel. \u201eAls je ervan uitgaat dat het er altijd is, vind je veevoer niet \u2018kritiek\u2019.\u201d Soms is er paniek, en dan wordt alles vloeibaar, ziet Baas. Toen de Oekra\u00efne-oorlog uitbrak, werden maistekorten opgelost met aanvoer uit Noord- en Zuid-Amerika. En toen graan niet meer weg kon via Odesa, voeren Nederlandse binnenvaartschepen via de Donau naar een \u2018noodhub\u2019 in Constanta, een Roemeense havenstad aan de Zwarte Zee. \u201eVrienden blijven met onze buurlanden\u201d, is de les die Baas eruit trekt. \u201eAls er wat gebeurt met de havens in Nederland, zijn er nog altijd havens in Frankrijk.\u201d<\/p>\n De aandacht voor soja overschaduwt overigens een andere afhankelijkheid, waarover de veevoerindustrie minstens zo bezorgd is: de aminozuren en vitamines die aan het veevoer worden toegevoegd. Zoals Baas ze noemt: het zout en peper van de veevoeders. Sojastromen zijn groot en zichtbaar. Maar om dieren precies de nutri\u00ebnten te geven die ze nodig hebben, is Europa volstrekt afhankelijk van Azi\u00eb, voornamelijk China \u2013 sinds Europese bedrijven als DSM die niet meer maken. \u201eDie afhankelijkheid\u201d, zegt ook Wunnekink, \u201eis mogelijk sterker dan die van soja zelf.\u201d <\/p>\n Werk samen met middelgrote landen<\/p>\n Of het nu gaat om een acute crisis of onzekerheid op lange termijn, voor beide geldt dat de EU twee wegen moet bewandelen, zeggen de experts. Niet alleen meer zelf produceren, maar vooral ook de internationale aanvoerketens verbreden en versterken. \u201eOpen strategische autonomie\u201d, zoals Berkhout het noemt.<\/p>\n \u201eHet zou goed zijn als de EU minder soja invoert\u201d, zegt ze. \u201eMaar vanuit het perspectief van voedselzekerheid is soja-import niet per se slecht.\u201d In een wereld met vrije handel worden goederen en gewassen geproduceerd waar dit het meest effici\u00ebnt kan. Zo komt ook de helft van de plantaardige olie van buiten de EU, uit palm of zonnebloem. Mondiale ketens bieden variatie (bananen! koffie!) en leveringszekerheid. Als de ene handelsstroom stilvalt, is er altijd wel een ander land dat nog kan leveren.<\/p>\n Onlangs nog sloot de EU handelsakkoorden<\/a> met Zuid-Amerika en India. Zo zijn nog veel meer bondgenoten te vinden, denkt Lohman, ge\u00efnspireerd door het recente pleidooi <\/a>van de Canadese premier Carney. Die riep op, na Trumps dreigementen aan het adres van Groenland, tot meer samenwerking tussen middelgrote landen: \u201eDat kan ook op het gebied van voedsel.\u201d Canada is zelf een voedselgrootmacht en een grote exporteur van onder meer tarwe en koolzaad. Zo\u2019n bondgenootschap kan de voedselzekerheid in Europa vergroten, denkt Lohman. <\/p>\n \u201eEn als de EU echt zelfvoorzienend wil worden\u201d, voegt Berkhout toe, \u201emoet je Oekra\u00efne bij de EU trekken.\u201d Nu al importeert de Unie aanzienlijke hoeveelheden graan en oliehoudende zaden uit Oekra\u00efne. Van de biologische soja komt 16 procent daarvandaan.<\/p>\n En het gat van Rotterdam? \u201eDat zou Europa dan moeten dichten\u201d, vindt Lohman. Waarmee hij bedoelt dat gewassen van Europese bodem op prijs moeten kunnen concurreren met Braziliaanse en Amerikaanse soja. \u201eMaar zolang mensen zoveel vlees en zuivel eten\u201d, zegt het Kamerlid, \u201eis het een illusie om te denken dat we helemaal zonder soja kunnen.\u201d<\/p>\n Voor Ruud Zanders van Kipster leidt de hele sojadiscussie maar tot \u00e9\u00e9n conclusie. \u201eWe hebben te veel dieren.\u201d Als pluimveehouder zit hij daarom met een dilemma. Als hij stopt met zijn bedrijf, zou hij de veestapel een beetje kleiner maken. Maar dan kan hij de wereld niet meer laten zien hoe je dieren kunt houden \u00e9n binnen de grenzen van de planeet kunt blijven.<\/p>\n Voor zichzelf heeft hij wel een keuze gemaakt, nadat hij zich in de intelligentie en het gevoelsleven van kippen had verdiept. De eigenaar van zeventigduizend kippen eet zoveel mogelijk plantaardig. \u201eEn af en toe een eitje.\u201d<\/p>\n Correctie: In een eerdere versie van dit stuk stond dat Trump dreigementen uitte aan het adres van IJsland. Dat moest Groenland zijn en dat is hierboven aangepast. <\/p>\n![\"Een](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1778404476_656_010526ECO_2033046133_bonen8.jpg\")
\n<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/080526DAT_2033107451_Soja2.jpg\")
Illustratie Stijn kuiper en jet Peters<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/080526DAT_2033107451_SojaOnline.jpg\")
Illustratie Stijn kuiper en jet Peters<\/p>\n