rapport<\/a> van Free Press Unlimited (FPU). \u201eHet heersende beeld is dat het niet in Nederland voorkomt\u201d, zegt Jasmijn de Zeeuw, jurist en onderzoeker voor de ngo. \u201eMaar dat klopt niet. Het speelt w\u00e9l en heeft grote gevolgen.\u201d<\/p>\nJuridische druk<\/p>\n
Volgens FPU neemt het aantal SLAPP-achtige zaken in heel Europa toe. Vooral dossiers rond milieu, vastgoed en bestuurlijke besluitvorming blijken gevoelig. Rond de publicatie van zijn rapport werd FPU benaderd door verschillende advocatenkantoren, omdat hun cli\u00ebnten ervan werden beschuldigd SLAPP-zaken te voeren of journalisten juridisch te intimideren. \u201eDat ze ons ook benaderden, illustreert het probleem wel zo\u2019n beetje\u201d, zegt Ruth Kronenburg, directeur van FPU.<\/p>\n
SLAPP-zaken komen overwaaien uit de Verenigde Staten, waar hoge schadevergoedingen ge\u00ebist kunnen worden en bedrijven sneller naar de rechtbank stappen. \u201eGreenpeace werd onlangs in de VS aangeklaagd voor het tekenen van een petitie\u201d, zegt mediarechtadvocaat Jens van den Brink, die voor media als BNNVARA en NRC werkt. Hij verwijst naar een zaak in april waarin de milieuorganisatie verantwoordelijk werd gehouden voor het steunen van protesten tegen een oliepijpleiding. De boete liep op tot 345 miljoen dollar. Van den Brink: \u201eDat soort extreme zaken, die helemaal nergens over gaan, hebben we hier niet.\u201d\u00a0<\/p>\n
Maar dat betekent niet dat het probleem in Nederland ontbreekt. \u201eRechtszaken zoals die tegen Zembla, met een afschrikkend effect en de technieken van een SLAPP, hebben we wel\u201d, meent Van den Brink. \u201eZe pakten iedereen aan: experts, hoogleraren, bronnen. Dat cre\u00ebert een klimaat waarin mensen zich wel drie keer bedenken voordat ze iets zeggen.\u201d\u00a0<\/p>\n
Zelfcensuur <\/p>\n
Het effect van SLAPP-zaken is volgens De Zeeuw vaak groter dan het vonnis: zelfcensuur, terughoudende bronnen en een verschraling van het publieke debat. \u201eWe hebben tientallen artikels in onze mailbox die jij nooit hebt gelezen, omdat de journalisten ze niet durfden te publiceren, uit angst voor een rechtszaak\u201d, aldus De Zeeuw. \u201eDat raakt de hele samenleving.\u201d\u00a0<\/p>\n
Dat merkte Zembla ook. \u201eWe hebben stukken gehad waarvan onze advocaat zei: het klopt, maar publiceer het nu niet, want dat kan je er niet bij hebben,\u201d zegt Bosma. De rechtszaken hebben volgens hem tonnen gekost. Ook bronnen werden voorzichtig. \u201eDeskundigen dachten wel drie keer na voordat ze met ons praatten, uit angst voor de gevolgen.\u201d Volgens Bosma berichtten zelfs andere journalisten niet meer over het onderwerp. ,,Collega-journalisten vertelden me dat ze wel wilden, maar dat de hoofdredactie ervan afzag. We raakten ge\u00efsoleerd.\u201d\u00a0<\/p>\n
Vanwege de hoge proceskosten zijn vooral freelancers kwetsbaar. \u201eDe kosten van een SLAPP kunnen al snel oplopen tot tienduizenden euro\u2019s,\u201d zegt Thomas Bruning van de Nederlandse Vereniging van Journalisten. \u201eDat is voor veel journalisten simpelweg niet op te brengen.\u201d<\/p>\n
Europese bescherming<\/p>\n
Om deze juridische druk tegen te gaan, nam de Europese Unie in 2024 een anti-SLAPP-richtlijn aan. Die verplicht lidstaten om journalisten en maatschappelijke organisaties beter te beschermen tegen ongegronde en intimiderende rechtszaken. De richtlijn bevat concrete maatregelen. Zo moeten rechters de mogelijkheid krijgen om SLAPP-zaken in een vroeg stadium af te wijzen. Ook kunnen eisers verplicht worden de volledige proceskosten van de gedaagde te vergoeden. <\/p>\n
Nederland moet de richtlijn uiterlijk op 7 mei implementeren, maar de regering kiest ervoor om slechts delen ervan over te nemen. Volgens de Tweede Kamer voldoet de bestaande wetgeving grotendeels al, omdat er een wetsartikel is waarmee rechters vorderingen kunnen afwijzen, als zij oordelen dat er misbruik wordt gemaakt van het procesrecht. Volgens juristen en belangenorganisaties is \u2018misbruik van procesrecht\u2019 echter niet voldoende, omdat het moeilijk te bewijzen is. \u201eNegen van de tien keer past de rechter het niet toe,\u201d zegt De Zeeuw van FPU. <\/p>\n
Ook universitair docent internationaal privaatrecht Birgit van Houtert ziet dat rechters terughoudend zijn. \u201eJuist daarom vraagt de Europese richtlijn om een expliciet mechanisme waarmee een ongegronde intimidatiezaak zo vroeg mogelijk kan worden afgewezen.\u201d Maar Nederland neemt dat niet over, waarmee een belangrijk hulpmiddel voor rechters ontbreekt om dit type procedures te herkennen en effectief aan te pakken. ,,Terwijl je juist ziet dat rechters meer handvatten nodig hebben om een SLAPP-zaak af te wijzen,\u201d zegt advocaat Van den Brink.\u00a0<\/p>\n
Bovendien ligt de bewijslast bij ,,misbruik van procesrecht\u201d bij de partij die wordt aangeklaagd en niet bij de eiser. De Europese richtlijn wil dat omdraaien, maar dat neemt Nederland ook niet over. Daarbij geeft de Europese richtlijn rechters de mogelijkheid om een hele zaak af te wijzen om eindeloze procedures te voorkomen. Dat kan in Nederland nu niet, omdat ,,misbruik van recht\u201d alleen geldt voor \u00e9\u00e9n specifieke vordering. Je kan dan \u00e9\u00e9n eis van de procederende partij afwijzen, maar niet alles, terwijl SLAPP-zaken juist bestaan uit veel verschillende eisen. <\/p>\n
Geen kostenvergoeding<\/p>\n
Een ander belangrijk punt is de proceskostenveroordeling. De Europese richtlijn stelt dat slachtoffers van SLAPP-zaken hun volledige proceskosten vergoed moeten kunnen krijgen als zij winnen. Nederland kiest ervoor om dit onderdeel niet over te nemen, opnieuw omdat de huidige wetgeving zou voldoen. ,,Daar ben ik het absoluut mee oneens\u201d, zegt Van Houtert. \u201eZelfs als je een SLAPP-zaak wint, krijg je je kosten bijna nooit volledig terug. Dat betekent dat het financi\u00eble risico blijft bestaan. Het is juist belangrijk om dit wettelijk vast te leggen, zodat er rechtszekerheid ontstaat en een afschrikkend effect richting eisers.\u201d\u00a0<\/p>\n
De Zeeuw van FPU benadrukt dat ook. ,,Zelfs als je kan bewijzen dat er misbruik wordt gemaakt van het procesrecht, bepaalt de rechter in veel gevallen alsnog dat de eiser de proceskosten niet volledig hoeft te vergoeden.\u201d Zonder die zekerheid blijven vooral kleinere spelers kwetsbaar, benadrukt de organisatie. Journalisten zonder vaste aanstelling, lokale activisten of wetenschappers lopen het risico op hoge kosten, zelfs als zij uiteindelijk in het gelijk worden gesteld.\u00a0<\/p>\n
Alleen internationaal<\/p>\n
Een ander kritiekpunt is dat de Europese richtlijn alleen bescherming biedt tegen grensoverschrijdende zaken, terwijl het merendeel van de SLAPP-zaken juist binnenlands wordt gevoerd. Bij minder dan 9 procent van de Europese SLAPP-zaken zijn volgens FPU verschillende landen betrokken. \u201eDe EU heeft niet de bevoegdheid de lidstaten te verplichten om de richtlijn ook voor nationale SLAPP-zaken in te voeren, maar het wordt wel aangemoedigd. Nu is dat niet gebeurd,\u201d zegt Van Houtert. <\/p>\n
Van Houtert vreest bovendien dat Nederland aantrekkelijk wordt voor partijen die kritische journalisten, activisten of onderzoekers juridisch onder druk willen zetten. Sommige landen, zoals Belgi\u00eb en Spanje, zijn voornemens de Europese anti-SLAPP-richtlijn volgens haar steviger te implementeren. \u201eAls de bescherming in Nederland zwakker is dan elders, kunnen eisers bewust voor de Nederlandse rechter kiezen,\u201d zegt zij. <\/p>\n
Van Houtert sluit dan ook niet uit dat de Europese Commissie Nederland uiteindelijk zal aanspreken op de beperkte invoering van de richtlijn. Lidstaten zijn verplicht Europese regels effectief om te zetten in nationale wetgeving. \u201eAls blijkt dat de bescherming in de praktijk tekortschiet, kan Nederland alsnog worden gedwongen de wet aan te passen.\u201d\u00a0<\/p>\n
Volgens FPU laat Nederland hiermee kansen liggen om het publieke debat beter te beschermen. ,,SLAPP-zaken raken niet alleen individuele journalisten of organisaties, maar ook de samenleving als geheel,\u201d zegt De Zeeuw.<\/p>\n
Eind mei is er een Kamerdebat gepland over de reikwijdte van de richtlijn. Het ministerie van Justitie en Veiligheid kon voor publicatie niet reageren op vragen van NRC.<\/p>\n
Geef cadeau<\/p>\n
Deel<\/p>\n
Mail de redactie<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eDit is het dumpen van afvalstoffen\u201d, zei voormalig officier van justitie in milieuzaken Gustaaf Biezeveld in een uitzending…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":206965,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[39,40,48,43,44,34,35,41,42,46,47,49,45,32,33,50,36,37,38],"class_list":{"0":"post-206964","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nederland","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-dutch","11":"tag-featured-news","12":"tag-featurednews","13":"tag-headlines","14":"tag-hoofdpunten","15":"tag-latest-news","16":"tag-latestnews","17":"tag-nederland","18":"tag-nederlanden","19":"tag-nederlands","20":"tag-netherlands","21":"tag-news","22":"tag-nieuws","23":"tag-nl","24":"tag-top-stories","25":"tag-topstories","26":"tag-voorpaginanieuws"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/116555203601402680","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/206964","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=206964"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/206964\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/206965"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=206964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=206964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=206964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}