Vandaag in de Fototijdreis een heel bijzondere foto, een spoorlijntje op de Guisweg! Deze keer met een bonusfoto waarop te zien is hoe de karretjes met zand, via de Tuinsloot, onder het spoor werden getrokken.<\/p>\n
De tijd staat niet stil. Er wordt gebouwd en gesloopt, straten verdwijnen, nieuwe wijken verrijzen. Winkels gaan weg, bedrijven sluiten, groen maakt plaats voor nieuwbouw. De Zaanstreek is de afgelopen decennia sterk veranderd. De Orkaan brengt dat in beeld. Op \u00e9\u00e9n plek die in het verleden op de foto is gezet, maken we nu opnieuw \u2018dezelfde\u2019 foto. Zoek de verschillen\u2026<\/p>\n
Op de oude foto, gemaakt tussen 1928 en 1931, zien we de locomotief gebouwd door Borsig in 1903. De oude foto is afkomstig uit de beeldbank van het Gemeentearchief Zaanstad. Bert Versteeg maakte de eigentijdse foto.<\/p>\n
Spoorlijntje Guisweg<\/p>\n
Het spoorlijntje was niet bedoelt om Zaandijkers en Kogers\u00a0naar station Koog-Zaandijk te brengen en ook niet om toeristen naar de, nog niet bestaande, Zaanse Schans te brengen.<\/p>\n
Waar was dit smalspoor, dat een spoorbreedte van 750 mm had, dan wel voor?<\/p>\n
Het lijntje werd in 1928\u00a0in gebruik genomen om zand te vervoeren voor het dempen van de Guispadsloot. De sloot werd gedempt om zandtransport mogelijk te maken voor de zandlichamen van de aan te leggen provinciale weg en de Guisweg, tussen de spoorwegovergang en De Gouw.<\/p>\n
Het was verreweg de snelste manier om vrij snel grote hoeveelheden zand op de plaats van bestemming te krijgen.<\/p>\n
Ten noorden van meelmolen De Bleeke Dood waren een aantal woningen gesloopt. Daar werd een steiger van 70 meter aangelegd, waar het zand met behulp van een elevator werd geladen op karretjes met een inhoud van 3 m3. Later zou hier de westelijke oprit van de Julianabrug komen.<\/p>\n
Het dempen van de Guispadsloot was nodig, omdat het Guispad veel te smal was voor de zandtransporten. Daarna werd de Guisweg onderdeel van de weg naar Purmerend.<\/p>\n
De locomotief die we op de foto zien is door Borsig in 1903 gebouwd. Op de rookkastdeur, zeg maar de neus van de locomotief, staat Amsterdamse Ballast Mij Ymuiden 6. Behalve loc 6 had de ABM nog 7 locomotieven: de locs 7, 24, 36, 48, 49, 100 en 133.<\/p>\n
Dit locomotiefje werd in 1931 buiten gebruik gesteld, wat dus betekent dat de oude foto tussen 1928\u00a0en 1931 is genomen.<\/p>\n
In 1925 nam de provincie Noord-Holland het besluit een aantal primaire wegen aan te leggen, zoals de provinciale weg tussen Amsterdam en Limmen, de provinciale weg tussen Haarlem via Westzaan en Zaandijk naar Purmerend en van Westzaan via Krommenie naar West-Graftdijk.<\/p>\n
De in 1877 opgerichte Amsterdamse Ballast Maatschappij (ABM) had als aannemer de aanleg van de aarden banen van diverse wegtrac\u00e9s aangenomen, zoals het deel van de Provincialeweg tussen de Hoornse Lijn en Wormerveer en de huidige N515 tussen de Nauernasche Vaart en de spoorweg bij de Guisweg.<\/p>\n
Andere delen van de nieuwe wegen werden aangelegd door onder andere Wagenaar en Olker, waarbij de ABM het zand leverde.<\/p>\n
De ABM begon in 1928\u00a0met het wegvak tussen de Nauernasche Vaart en de ophaalbrug bij papiermolen De Schoolmeester, dat voor Fl. 257.000, \u2013 was aangenomen. Er was voor dit werk een losplaats bij de Nauernasche Vaart met een elevator ingericht.<\/p>\n
Het wegvak van de Provincialeweg tussen Zaandam en station Koog-Zaandijk werd in 1930 aan de ABM gegund.\u00a0<\/p>\n
Voor dit weggedeelte van zo\u2019n 2 kilometer lengte was ongeveer 160.000 m3 zand nodig. Zand dat de ABM vrij goedkoop kon leveren, daar ze in IJmuiden aannemer waren van de bouw van de Noordersluis en de aanleg van havens voor de Hoogovens.<\/p>\n
Werken waar grote hoeveelheden zand vrij kwam. Dit zand werd in schepen geladen en naar de Zaanstreek gevaren.<\/p>\n
Voor het wegvak van Zaandijk tot de Schoolmeester, dat was aangenomen voor Fl. 360.000, -, kon men ook de losplaats aan de Zaan niet gebruiken. De weg kruiste de Gouw, die in die tijd nog een vrij belangrijke vaarweg was.<\/p>\n
De Gouw mocht ter plaatse om die reden dan ook niet gedempt worden en een brug kon pas gebouwd worden als de grond voldoende gezet was. Daardoor moest dus het zand vanaf Zaandijk worden aangevoerd.<\/p>\n
Hierbij kreeg de ABM te maken met het volgende probleem en dat was dat ook de spoorlijn gekruist moest worden.<\/p>\n
Hiervoor had de aannemer een oplossing bedacht en dat was door gebruik te maken van de spoorbrug over de, een paar honderd meter noordelijker gelegen, Tuinsloot.<\/p>\n
De Tuinsloot werd ter plaatse afgedamd en drooggemalen waarna er palen werden geslagen, waarop de rails voor de zandtreintjes kwamen te liggen.<\/p>\n
Helaas waren de locs iets te hoog, maar ook hier had de ABM een oplossing voor.<\/p>\n
De karretjes met zand werden niet getrokken, maar geduwd zodat deze onder het spoor door konden. Daarna werden de karretjes losgekoppeld, waarna een loc aan de andere kant de karretjes weer oppikte. (zie bonusfoto)<\/p>\n
Nadat de zandlichamen gereed waren en de onderliggende grond was ingeklonken, werden de zandlichamen vanaf 1932 door diverse aannemers verhard en de betonnen bruggen gebouwd.<\/p>\n
Met de aanleg van de Leegwaterweg door de Kalverpolder werd pas in 1935 begonnen, doordat men geen overeenstemming kon bereiken met de grondeigenaren.<\/p>\n
Voor het zandtransport van deze weg werd de steiger naast de Bleeke Dood naar de overkant verplaatst. In 1937 was ook deze weg voltooid.<\/p>\n
De Amsterdamse Ballast Maatschappij fuseerde in 1969 met de N.V. Nederlandse Aannemingsmaatschappij, kortweg Nedam.<\/p>\n
In 1992 nam Ballast Nedam het Zaandamse aannemingsbedrijf Hollebeek & Vens over en in 2011 bouwbedrijf Onrust, eveneens uit Zaandam.<\/p>\n
Op de bonusfoto zien we aan de rechterkant enkele gebouwen, waarvan het meest linkse Guisweg 17 is. Dit pandje dateert van voor 1911 en was oorspronkelijk een smederij.<\/p>\n
In 1911 werd het een kerkgebouw van de Gereformeerden en had het de naam Irene.<\/p>\n
Het bleef een kerkgebouw tot de ingebruikname van de Parklaankerk in 1923. Later werd het ingericht als vergaderruimte en kleuterschool en hielden de Rooms-Katholieken van Koog en Zaandijk er hun diensten.<\/p>\n
In 1932 kregen deze Rooms-Katholieken hun eigen kerkgebouw in de Boschjesstraat in Koog aan de Zaan, de huidige De\u00a0Heilige Martelaren van Gorcumkerk.<\/p>\n
In het pand vestigde zich in 1942 de Zaanse W.A. Afdeling, de militante tak van de N.S.B. Die het als vendelkwartier aanduidde. Na de oorlog kwam hier garagebedrijf Bos, later Cas Kieft.<\/p>\n
Van 2017\u00a0t\/m 2019 zat hier de winkel van Malle Miek, dit was de moderne versie van de Winkel van Sinkel, en sinds 2024 zit hier grillroom Het Zaanse Schansje.<\/p>\n
Naast Guisweg 17 zien we 2 houten pandjes, Guisweg 19 en Guisweg 23. Nummer 19 is gesloopt en vervangen door het huidige stenen pand waar vinotheek Alemanja zit. <\/p>\n
In het voorste houten pandje, Guisweg 23, zit tegenwoordig De Barbershop.<\/p>\n
Het pandje is volgens het Kadaster in 1900 gebouwd en was in 1936 eigendom van C. Stad, die op 20 april van dat jaar een vergunning kreeg voor het vernieuwen van de voorgevel.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zaandijk-treintje-guisweg-Gemeentearchief-Zaanstad-1920-horizontaal.jpg\")
<\/a>Foto uit de beeldbank van het Gemeentearchief Zaanstad, gemaakt tussen 1920 en 1931<\/p>\n<\/a>Bert Versteeg, 2026<\/p>\n<\/p>\n<\/a>Bonusfoto van locomotief met karretjes zand. Foto komt uit de beeldbank van de Historische Vereniging Koog-Zaandijk<\/p>\n