{"id":2442,"date":"2025-09-23T14:51:08","date_gmt":"2025-09-23T14:51:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/2442\/"},"modified":"2025-09-23T14:51:08","modified_gmt":"2025-09-23T14:51:08","slug":"stephan-vanfleteren-wil-het-wezen-van-een-golf-vangen-ik-ga-in-zee-voor-de-schoonheid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/2442\/","title":{"rendered":"Stephan Vanfleteren wil het wezen van een golf vangen: \u2018Ik ga in zee voor de schoonheid\u2019"},"content":{"rendered":"

Mensen die hem tegenkwamen in de duinen of op het strand moet hij de stuipen op het lijf hebben gejaagd. Grote man, slecht geschoren, in een lange jas of zwarte wetsuit, plunjezak en een touw over de schouder. <\/p>\n

Dan zijn ze geschrokken van Stephan Vanfleteren, de Vlaamse fotograaf die in zijn studio indringende portretten en stillevens maakt waarin niets aan het toeval lijkt overgelaten. Maar die voor zijn jongste project de controle doelbewust opgaf door zichzelf en zijn camera uit te leveren aan de zee. Alles op het spel zetten. Bij bedrieglijke windstilte en een onderstroom die je naar zee wil trekken, bij mist die je zintuigen door de war gooit, bij storm, in het pikkedonker.<\/p>\n

Het werd een obsessie die hem vervreemdde van zijn omgeving. \u201eIn zee genoot ik van het isolement\u201d, zegt Vanfleteren (56). \u201eHet ging zo ver dat ik geen zin had om terug te keren. Ik kreeg het idee dat het vasteland op losse schroeven staat en de zee, die altijd beweegt, houvast gaf.\u201d <\/p>\n

Zeker tweemaal kostte zijn obsessie hem bijna het leven. <\/p>\n

Na vijf jaar is er een boek, Transcripts of a Sea, met 136 foto\u2019s waarin hij de zee toont in alle humeuren. Al kun je ook zeggen dat de zee zelf de foto\u2019s heeft gemaakt. Want met een camera achter waterdicht plexiglas in de branding is scherpstellen en zuiver belichten er niet bij. Pas bij thuiskomst kon hij beoordelen wat de zee hem had laten zien.<\/p>\n

En er is een tentoonstelling met dezelfde titel, in het Museum voor Schone Kunsten in Gent, waar zijn foto\u2019s \u2013 van A4-formaat tot een wandvullend zesluik \u2013 een dialoog aangaan met oude en moderne zeegezichten. In goed Vlaams: marines. <\/p>\n

\"\"Foto Stephan Vanfleteren<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Koude groenen<\/p>\n

Acht zalen, \u201eelke zaal met een eigen ziel\u201d, zegt hij in het museum, waar de tentoonstelling twee dagen voor de opening nog werk in uitvoering is. Met werklampen, en karretjes vol klemmen en schroevendraaiers. Enkele zalen zijn ingericht, in andere wachten foto\u2019s en schilderijen tegen de plinten,<\/p>\n

Enkele werken komen uit de MSK-collectie, het merendeel is bruikleen uit musea in Belgi\u00eb en het buitenland. Blauwe latex handschoentjes ontdoen een pastel uit een Berlijnse collectie van bubbelplastic. \u201eVerts froids, tout tr\u00e8s froid\u201d, koude groentinten, alles zeer koud, heeft de schilder er op geschreven. En in rood potlood, linksonder: \u201eDegas\u201d.<\/p>\n

Het schilderij dat Vanfleteren hier het liefst had gezien is \u2018Three Seascapes\u2019, een klein werk uit 1827 van J.M.W. Turner, de Britse schilder die zich eens aan de mast van een schip liet binden omdat hij storm wilde ondergaan. \u201eIk herken dat, willen loslaten, pijn en uitputting voelen\u201d, zegt Vanfleteren, die dit schilderijtje met verweven luchten en zee\u00ebn<\/a> beschouwt als \u201eoerknal van de moderne kunst\u201d. Als je tussen je oogharen kijkt kun je er inderdaad een Rothko in zien. Maar de Londense Tate Gallery viert dat Turner 250 jaar geleden is geboren en wilde het niet uitlenen.<\/p>\n

\u201eAls ik in zee lig, denk ik niet: dit zijn de schipbreukgolven van G\u00e9ricault<\/a>, of dit is een branding van Louis Artan<\/a>, die gezegd heeft dat de zee een model is dat nooit stilzit.\u201d Hun schilderijen hangen nu tussen zijn foto\u2019s. \u201ePas later zie je: zo iemand moet ooit eenzelfde ervaring hebben gehad.\u201d <\/p>\n

Hij wijst op een reusachtig doek van een golf. Het is van Thierry de Cordier<\/a> (1954), die met bitumen (een soort teer) schildert. Rechtsonder: \u201eMer du Nord, 3\u00e8me tentative\u201d. \u201eDat is het mooie\u201d, zegt Vanfleteren, \u201edat het steeds bij een poging blijft. Het geldt ook voor mijn fotografie. Wij fotografen zitten nu eenmaal met dat cyclopen-oog, waardoor je altijd maar een spie, \u00e9\u00e9n uitsnede ziet. En dan heb ik het nog niet over de totale ervaring, het geluid, de beweging, het zand dat je onder je voelt schudden. Hoe kan ik die weidsheid laten zien, obstakels weghalen? Daar heb ik mijn tanden op stukgebeten. De zee fotograferen is een oefening in mislukken.\u201d<\/p>\n

Bizarre gewaarwording: voordat hij op het schilderij van de golf wees, dacht ik dat het een Vanfleteren was. <\/p>\n

Spijkerkrassen<\/p>\n

Hij doet het sinds de coronatijd. Urenlang in een ijskoude zee staan om het wezen van een golf te vangen. Welvingen in een grijze spiegel, als landbouwfolie met de wind eronder. Twee golven die elkaar kruisen. Nijdige golftoppen in de nacht, krijtwit maanlicht als spijkerkrassen. <\/p>\n

\u201eHet lukt me niet na tien foto\u2019s naar huis te gaan. Ik stop pas als mijn batterij plat is. Ik moet de zee toelaten, gulzig zijn. Doorgaan, ook als er vocht in het omhulsel van mijn camera kwam, misschien maakt dat het zelfs mooier.<\/p>\n

\u201eBij mist of deemstering registreert de camera iets anders dan mijn ogen. E\u00e9n keer zag ik het noorderlicht boven zee, als grijs spinrag, maar de camera maakt er neongroen van. Dat moet ik in de nabewerking temperen. Het moet niet te mooi zijn. Marine is een genre dat snel in kitsch kan vervallen. Ik hoop dat ik niet over die rand ben gegaan.<\/p>\n

\u201eIk heb het idee van waarheidsgetrouw laten vallen. Het is geen National Geographic. Scherp is vaak saai, voorspelbaar. Door te blijven zoeken kom ik bij een waarachtigheid die interessanter is. Geen reproducties maar een nieuwe schepping. Daarom staat er bij mijn foto\u2019s geen datum of plaats.\u201d<\/p>\n

\"\"Foto Stephan Vanfleteren<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Mensensmokkelaar<\/p>\n

Zelden was Vanfleteren helemaal alleen. Tussen land en zee ontmoette hij jutters, hengelaars, eenzame surfers, oefenende special forces en verwarde mensen die niet altijd aanspreekbaar waren. \u201eIkzelf trouwens ook niet\u201d, zegt hij. <\/p>\n

Meer dan eens hing er een drone boven hem, werd hij klemgereden door de politie, onder schot gehouden. \u201eZe dachten dat ik een mensensmokkelaar was, of een faciliteur, die rubberbootjes verstopt onder het zand totdat ze nodig zijn voor de overtocht naar Engeland.\u201d Dan vertelde hij beleefd, in het Vlaams of het Frans, dat hij fotograaf is, toonde hij zijn apparatuur en dan lieten ze die vreemde snuiter weer vrij.<\/p>\n

Eenmaal voer een volle migrantenboot vlak langs hem. \u201eZe dachten dat ik ze wilde fotograferen en een man gooide een schoen naar me. Stel je voor, hij was bereid daarvoor met \u00e9\u00e9n schoen in Engeland aan te komen. Ik ben een loner die in zee gaat voor de schoonheid. Z\u00edj kunnen vaak niet eens zwemmen en zijn wanhopig. Die mensen wil ik liever niet fotograferen.\u201d<\/p>\n

\"\"Foto Stephan Vanfleteren<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Volle manen<\/p>\n

Amy heette de eerste herfststorm die vorige week over de kust raasde. Het was ook de eerste storm met een naam die Vanfleteren heeft gemist. \u201eNormaal was ik dan in Boulogne of Duinkerke geweest. Het voelde ok\u00e9 om niet te gaan, maar ik dacht toch even: hoe zou het daar nu zijn?\u201d<\/p>\n

Natacha, zijn vrouw, zei: \u201eBegrijp je nu wat ik zo vaak heb gevoeld als jij op zo\u2019n moment ergens in zee zat en ik wist niet eens waar?\u201d Dat begrijpt hij intussen, zegt hij, nu hij wat afstand heeft genomen. <\/p>\n

\u201eEr was een periode dat ik over de rand dreigde te gaan. Tegen de deadline, het moment dat het boek naar de drukker moest, telde ik manen. Drie volle en drie nieuwe manen is nog zes keer springtij, zes keer bij lage eb over de zandbanken gaan. Ik nam geen opdrachten meer aan, wilde geen vrienden zien. Ik werd steeds bijgeloviger, kreeg dwanggedachten. Altijd eerst je ontbijtbord neerzetten en dan pas de glazen. En als ik het in de verkeerde volgorde zou doen, zou ik gestraft worden. Maar ik moest doorgaan. In blessuretijd m\u00f3\u00e9t je scoren. Ik moest in zee blijven gaan. De vloedlijn werd die deadline.\u201d<\/p>\n

Au secours!<\/p>\n

Maar er zit weinig ruimte tussen ondergaan en onder gaan. Het gebeurde al eens in de mist, toen hij plotseling geen grond meer voelde en geen idee had welke kant hij op moest zwemmen. De tweede keer was in de havenmond van Duinkerke. <\/p>\n

\u201eIk heb altijd gedacht dat ik deze tentoonstelling alleen zou moeten samenstellen met de curator\u201d, zegt zijn vrouw als Stephan even is weggeroepen. En het is bijna uitgekomen, ontdekte ze toen hij haar zijn inleiding bij het fotoboek liet lezen. Ze las: \u201eNa vijf minuten slaat de vermoeidheid toe en besef ik dat ik het strand niet zal halen. De golven duwen me tegen de betonnen zijwand van de strekdam. Ik zie de inkeping waar de ladder hoort te zitten en merk tot mijn ontsteltenis dat die allang weggeroest is. Ik drijf tot aan de kop van de dam en zie vishengels over de muur hangen. \u2018Au secours!\u2019 roep ik zo hard als ik kan. Niemand hoort me.\u201d<\/p>\n

\u201eIk dacht: waarom brengt hij er fictie in?\u201d, zegt Natacha. \u201eMaar hij had het voor mij anderhalf jaar verzwegen. Dit was zijn manier om het me te zeggen.\u201d <\/p>\n

De fotograaf hield zich een uur met steeds meer kramp vast aan een nylon vislijn. De vissers belden 112. De reddingsdienst haalde hem uit het water. Hij is ze allemaal net wezen bedanken.<\/p>\n

Dit project was geen flirt met de dood, zegt Vanfleteren. Hij pauzeert even. \u201eOp de kop van de pier in Boulogne zit een deurtje in het beton. Daar heb je een prachtig laag standpunt bij storm. Maar als je een stap naar voren doet\u2026. Ik heb vaak door dat deurtje gekeken. Juist daardoor weet ik: ik wil leven.\u201d<\/p>\n

Bent u genezen van uw obsessie?<\/p>\n

\u201eIk dacht van wel, maar ik vrees van niet. Ik heb daarjuist al een paar keer naar mijn app gekeken die het getij en de golfhoogte voorspelt.\u201d<\/p>\n

\"\"Foto Stephan Vanfleteren<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Stephan Vanfleteren: Transcripts of a Sea. Photographs. Hannibal Books, 292 blz. \u20ac 79,95. Tentoonstelling: Transcripts of a Sea, Museum voor Schone Kunsten Gent, t\/m 4 januari 2026.<\/p>\n

Geef cadeau<\/p>\n

Deel<\/p>\n

Mail de redactie<\/p>\n

\nNIEUW: Geef dit artikel cadeau
\n\t\t\tAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.\n\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Mensen die hem tegenkwamen in de duinen of op het strand moet hij de stuipen op het lijf…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2443,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[99,142,140,141,143,48,98,146,144,145,46,47,49,45,50],"class_list":{"0":"post-2442","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kunst-en-design","8":"tag-amusement","9":"tag-arts","10":"tag-arts-and-design","11":"tag-artsdesign","12":"tag-design","13":"tag-dutch","14":"tag-entertainment","15":"tag-kunst","16":"tag-kunst-en-design","17":"tag-kunstdesign","18":"tag-nederland","19":"tag-nederlanden","20":"tag-nederlands","21":"tag-netherlands","22":"tag-nl"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2442","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2442"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2442\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2442"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2442"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2442"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}