{"id":267769,"date":"2026-07-22T08:34:18","date_gmt":"2026-07-22T08:34:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/267769\/"},"modified":"2026-07-22T08:34:18","modified_gmt":"2026-07-22T08:34:18","slug":"15-jaar-na-massamoord-op-noors-eiland-is-breivik-nog-steeds-inspiratiebron-bij-aanslagen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/267769\/","title":{"rendered":"15 jaar na massamoord op Noors eiland is Breivik nog steeds inspiratiebron bij aanslagen"},"content":{"rendered":"<ul class=\"Bios-style__List-sc-bbdf8515-2 qLcPQ\">\n<li class=\"Bios-style__ListItem-sc-bbdf8515-0 ceBkcn\">\n<p class=\"NameAndDescription-style__Name-sc-383497cb-1 jsiDwv\">Nina Jansen<\/p>\n<p class=\"NameAndDescription-style__Description-sc-383497cb-2 jHDwxC\">redacteur Nieuwsuur<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul class=\"Carousel-style__SlideContainer-sc-e7989c97-2 jAqYSb\">\n<li class=\"Bios-style__ListItem-sc-bbdf8515-0 ceBkcn\">\n<p class=\"NameAndDescription-style__Name-sc-383497cb-1 jsiDwv\">Nina Jansen<\/p>\n<p class=\"NameAndDescription-style__Description-sc-383497cb-2 jHDwxC\">redacteur Nieuwsuur<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"826068484978377\">Het is vandaag vijftien jaar geleden dat de extreemrechtse terrorist Anders Breivik 77 mensen in Noorwegen vermoordde bij een bomaanslag in Oslo en een schietpartij op het eiland Ut\u00f8ya. Hij publiceerde daarbij een 1500 pagina&#8217;s tellend document waarin hij zijn daden verklaarde. Dat manifest dient nog steeds als inspiratiebron voor nieuwe aanslagplegers, zeggen experts.<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"821694978439672\">In mei dit jaar openden twee jongens (17 en 18 jaar oud) het vuur op een moskee in San Diego, in de Verenigde Staten. Daarbij <a data-tracking=\"elementType=page|elementId=https:\/\/nos.nl\/artikel\/2614924-drie-doden-bij-aanslag-op-moskee-in-san-diego|eventType=navigation|eventName=open\" target=\"_self\" href=\"https:\/\/nos.nl\/artikel\/2614924-drie-doden-bij-aanslag-op-moskee-in-san-diego\" rel=\"nofollow noopener\">doodden ze drie mensen<\/a>. De aanslagplegers lieten beiden een manifest na met een lange lijst van namen van terroristen die hen inspireerden tot hun daad. Onder wie Anders Breivik.<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"946720355888601\">Breivik was niet de eerste aanslagpleger die een manifest schreef. In zijn manifest verwijst Breivik naar Ted <a data-tracking=\"elementType=page|elementId=https:\/\/nos.nl\/artikel\/2478463-beruchte-bombrievenmaker-ted-kaczynski-unabomber-overleden|eventType=navigation|eventName=open\" target=\"_self\" href=\"https:\/\/nos.nl\/artikel\/2478463-beruchte-bombrievenmaker-ted-kaczynski-unabomber-overleden\" rel=\"nofollow noopener\">Kaczynski<\/a>, die tussen 1978 en 1995 tientallen bomaanslagen pleegde in de VS. Kaczynski omschreef het doel van zijn daden in 1995 in een essay dat door The New York Times en Washington Post werd gepubliceerd. Toen Kaczynski&#8217;s broer daarin zijn schrijfstijl herkende, kon de zogenoemde &#8216;Unabomber&#8217; worden opgepakt.<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"755158886933473\">&#8220;Maar het manifest van Breivik was wel de start van een keten aan manifesten&#8221;, zegt Elanie Rodermond, terrorisme-onderzoeker aan de VU. &#8220;Aanslagplegers laten tegenwoordig steeds documenten, oftewel manifesten, na waarin ze teksten uit eerdere manifesten kopi\u00ebren.&#8221;<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"990735388678502\"><a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/interactive\/2019\/04\/03\/world\/white-extremist-terrorism-christchurch.html\" data-tracking=\"elementType=external-link|elementId=https:\/\/www.nytimes.com\/interactive\/2019\/04\/03\/world\/white-extremist-terrorism-christchurch.html|eventType=navigation|eventName=open\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">The New York Times(opent in nieuw venster)<\/a> becijferde in 2019 nog dat een op de drie extreemrechtse aanslagplegers werd ge\u00efnspireerd door een eerdere aanslagpleger, waarbij informatie online aan elkaar wordt doorgegeven.<\/p>\n<p>Het manifest van Breivik<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"764189319260554\">Breivik mailde zijn manifest 90 minuten voor zijn bomaanslag op een overheidsgebouw in Oslo naar 1003 geadresseerden die hij aanschreef met &#8220;westerse Europese patriotten&#8221;. Hij vroeg ze het document te verspreiden. Ook zette hij het document op een extreemrechts online platform.<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"739549117694971\">In de tekst schreef Breivik dat hij zich verzet tegen de &#8220;islamisering van de wereld&#8221; waar hij &#8220;de linkse elite&#8221; voor verantwoordelijk houdt. Zijn aanslag was dan ook gericht op een overheidsgebouw en sociaaldemocratische jongeren. &#8220;Het is een aanval op allerlei soorten minderheden die onze wereld zouden overnemen. Hij noemt dat de Great Replacement&#8221;, aldus Rodermond.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" alt=\"\" class=\"ResponsiveCorgiImage-module-scss-module__3Ingia__image\" fetchpriority=\"auto\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/2x1x2736x1539-1024x576.webp\"\/>epaPolitieonderzoek op het eiland Ut\u00f8ya, waar Breivik in 2011 69 mensen, vooral tieners, doodde<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"773104325617034\">Daarnaast gaf Breivik in het manifest uitgebreid advies aan rechtsextremisten voor de aanschaf van wapens en hoe ze bommen en nucleaire wapens kunnen maken. Ook schreef hij over Nederland als &#8220;een totalitaire samenleving als een direct gevolg van de massa-immigratie en in het bijzonder de instroom van moslims&#8221;. En hij noemde Pim Fortuyn, Geert Wilders en Ayaan Hirsi Ali.<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"981171059903778\">&#8220;Je zag dat het document al heel snel in tientallen talen vertaald werd&#8221;, zegt terrorisme-onderzoeker Liesbeth van der Heide van Universiteit Leiden, die de eerste rechtszaak tegen Breivik bijwoonde. &#8220;<a data-tracking=\"elementType=page|elementId=https:\/\/nos.nl\/artikel\/452344-manifest-breivik-in-het-nederlands|eventType=navigation|eventName=open\" target=\"_self\" href=\"https:\/\/nos.nl\/artikel\/452344-manifest-breivik-in-het-nederlands\" rel=\"nofollow noopener\">De eerste vertaling was in het Nederlands<\/a>, daar was toen nog veel ophef over. Het zegt veel over zijn directe invloed.&#8221;<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"253412901474072\">Breivik schreef in zijn manifest de rechtszaak te willen gebruiken om zijn gedachtegoed verder te verspreiden. Van der Heide: &#8220;En dat deed hij ook. Normaal gesproken beroepen verdachten zich op het feit dat ze ontoerekeningsvatbaar zijn, maar Breivik zei juist dat hij het met zijn volle verstand had gedaan.&#8221; Bij de rechtszaken bracht hij regelmatig de Hitlergroet, en droeg hij verschillende extremistische boodschappen op zijn tas en jasje.<\/p>\n<p>Aanslagplegers die Breivik als inspiratie noemen<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW Textbox-style__StyledText-sc-2c4cc81b-1 xZWvl\">Het bekendste voorbeeld is Brenton Tarrant, die in 2019 51 mensen <a data-tracking=\"elementType=page|elementId=https:\/\/nos.nl\/artikel\/2276220-dit-zijn-de-slachtoffers-van-de-aanslagen-in-christchurch|eventType=navigation|eventName=open\" target=\"_self\" href=\"https:\/\/nos.nl\/artikel\/2276220-dit-zijn-de-slachtoffers-van-de-aanslagen-in-christchurch\" rel=\"nofollow noopener\">doodschoot<\/a> bij twee moskee\u00ebn in Nieuw-Zeeland. Hij liet een document achter waarin hij schreef dat hij de teksten van veel terroristen las, maar de enige echte inspiratie uit Breiviks manifest haalde.<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW Textbox-style__StyledText-sc-2c4cc81b-1 xZWvl\">Sindsdien is Tarrant de meest genoemde terrorist in manifesten van aanslagplegers, zegt Rodermond. Hij was de eerste terrorist die zijn daden online livestreamde, wat inmiddels een veelgebruikte strategie is bij extreemrechtse aanslagplegers. &#8220;Via zijn manifest komen jongeren vaak ook weer in aanraking met Breivik, die uit een tijd stamt dat internet nog minder groot was.&#8221;<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW Textbox-style__StyledText-sc-2c4cc81b-1 xZWvl\">Breivik kwam ook terug in het manifest van de 18-jarige <a data-tracking=\"elementType=page|elementId=https:\/\/nos.nl\/artikel\/2428832-man-schiet-10-mensen-dood-bij-supermarkt-vs-waarschijnlijk-racistisch-motief|eventType=navigation|eventName=open\" target=\"_self\" href=\"https:\/\/nos.nl\/artikel\/2428832-man-schiet-10-mensen-dood-bij-supermarkt-vs-waarschijnlijk-racistisch-motief\" rel=\"nofollow noopener\">Payton Gendron<\/a> die in 2022 tien zwarte Amerikanen doodschoot bij een supermarkt in de stad Buffalo. Hij schreef Breiviks naam en een verwijzing naar zijn manifest op zijn geweren.<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW Textbox-style__StyledText-sc-2c4cc81b-1 xZWvl\">In Europa werd Breivik onder meer genoemd in het manifest van Tobias Rathjen die in 2020 negen mensen met een migratieachtergrond doodschoot in Hanau, Duitsland. En die van neonazi Arda K\u00fc\u00e7\u00fckyetim die in 2024 vijf mensen neerstak in de stad Eskisehir in Turkije.<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW Textbox-style__StyledText-sc-2c4cc81b-1 xZWvl\">Vele andere aanslagplegers refereerden weer naar aanslagplegers die na Breivik kwamen en zich soms op Breivik baseerden.<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"93757880356437\">Het is Breivik gelukt om z&#8217;n gedachtegoed te verspreiden &#8220;in ieder geval onder rechtsextremisten&#8221;, zegt onderzoeker Rodermond. &#8220;Tot op de dag van vandaag circuleren elementen uit zijn manifest op internet. Ze worden breed gedeeld op rechtsextremistische fora.&#8221;<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"253348959106410\">Daarbuiten worden manifesten onder meer besproken in zogeheten <a data-tracking=\"elementType=page|elementId=https:\/\/nos.nl\/nieuwsuur\/artikel\/2621619-het-wordt-steeds-wreder-onderzoeker-ziet-hoe-tieners-elkaar-aanzetten-tot-geweld|eventType=navigation|eventName=open\" target=\"_self\" href=\"https:\/\/nos.nl\/nieuwsuur\/artikel\/2621619-het-wordt-steeds-wreder-onderzoeker-ziet-hoe-tieners-elkaar-aanzetten-tot-geweld\" rel=\"nofollow noopener\">Com-groepen<\/a>, waarin jongeren geweld verheerlijken, ziet Rodermond. &#8220;Ook de aanslag van Brenton Tarrant is daar heel erg vaak genoemd, waarbij zeker het idee van het livestreamen heel erg aansprekend is voor deze groepen.&#8221;<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"155649125116358\">Eerder maakte Nieuwsuur daar deze video over:<\/p>\n<p class=\"Paragraph-style__StyledParagraph-sc-440dfe4e-0 jbKEUW\" id=\"800459450415870\">Ondanks verschillende <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/reg\/2021\/784\/oj?locale=nl\" data-tracking=\"elementType=external-link|elementId=https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/reg\/2021\/784\/oj?localenl|eventType=navigation|eventName=open\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener\">wetten(opent in nieuw venster)<\/a> en <a data-tracking=\"elementType=page|elementId=https:\/\/nos.nl\/artikel\/2601814-extremistische-groepen-omzeilen-online-detectiemethoden-voor-propaganda|eventType=navigation|eventName=open\" target=\"_self\" href=\"https:\/\/nos.nl\/artikel\/2601814-extremistische-groepen-omzeilen-online-detectiemethoden-voor-propaganda\" rel=\"nofollow noopener\">detectiemethoden<\/a> slagen autoriteiten er vooralsnog niet in de verspreiding van manifesten volledig te stoppen. &#8220;In de huidige tijd met internet zijn die natuurlijk overal snel gedownload, dus het blijft steeds terugkomen&#8221;, zegt Rodermond.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Nina Jansen redacteur Nieuwsuur Nina Jansen redacteur Nieuwsuur Het is vandaag vijftien jaar geleden dat de extreemrechtse terrorist&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":267770,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[15],"tags":[47377,39,40,48,43,44,34,35,41,42,46,47,49,45,32,33,854,50,1366,36,37,38,67,64,65,66],"class_list":["post-267769","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-wereld","tag-anders-breivik","tag-breaking-news","tag-breakingnews","tag-dutch","tag-featured-news","tag-featurednews","tag-headlines","tag-hoofdpunten","tag-latest-news","tag-latestnews","tag-nederland","tag-nederlanden","tag-nederlands","tag-netherlands","tag-news","tag-nieuws","tag-nieuwsuur","tag-nl","tag-noorwegen","tag-top-stories","tag-topstories","tag-voorpaginanieuws","tag-wereld","tag-world","tag-world-news","tag-worldnews"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/116962713410702049","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/267769","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=267769"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/267769\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/267770"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=267769"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=267769"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=267769"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}