Het zijn instanties die doorgaans in de schaduw werken. Alleen bij een geslaagde operatie hoor je er iets over. Maar de bizarre schietpartij tussen twee Oekra\u00efense inlichtingen- en veiligheidsdiensten en het kidnappen van een adjunct-commandant plaatst een langdurige concurrentiestrijd tussen de twee diensten in de schijnwerpers. Al blijft veel onduidelijk.<\/p>\n
Het gaat om een conflict tussen de\u00a0militaire inlichtingendienst GOeR \u2013 vallend onder het ministerie van Defensie \u2013 en de veiligheids- en inlichtingendienst SBOe \u2013 vallend onder het ministerie van Binnenlandse Zaken. De gekidnapte commandant is Stepan Kaploenov van het \u2018Vrijwilligerskorps\u2019, een speciale eenheid met etnische Russen die zich uit ideologische afkeer van Poetin en het Russische imperialisme inzetten aan Oekra\u00efense zijde van het front. <\/p>\n
Het Russische Vrijwilligerskorps valt onder bevel van GOeR. Maar op 23 augustus werd Kaploenov, volgens zijn eigen versie van de gebeurtenissen,\u00a0op straat tegen de grond gewerkt en geboeid door \u2013 zo zou zijn gebleken \u2013 agenten van de SBOe. \u201eHet was ontvoering in zijn puurste vorm\u201d, stelt Kaploenov tegenover de Oekra\u00efense radiozender NV. \u201eIk kreeg geen tenlastelegging of aanklacht te horen, werd in een zwarte BMW geduwd en weggereden.\u201d <\/p>\n
SBOe meldt dat zij een terreuraanslag hebben verijdeld tegen \u201ede leiders van de Russische oppositiebeweging\u201d. Maar Kaploenov zegt hier zelf niets over gehoord te hebben tijdens zijn detentie. In plaats daarvan zegt hij intensief ondervraagd te zijn over de speciale eenheid waar hij dient \u201een dan met name om de commandant\u00a0in diskrediet te brengen\u201d. \u201eIk werd beschuldigd van communicatie met FSB\u2019ers\u201d \u2013\u00a0de Russische interne veiligheidsdienst. <\/p>\n
Bekennen<\/p>\n
Een donderdagochtend door de SBOe online gepubliceerde video<\/a> toont Kaploenov binnenskamers, verlicht door een lamp en met een zonnebril op, waarin hij toegeeft dat hij in het belang van de FSB werkt. Bijgevoegd zijn screenshots van WhatsApp waar weinig concreets uit blijkt, maar waarop wordt afgesproken om over te stappen op beveiligde communicatie. Nu stelt Kaploenov zijn verklaring onder \u201epsychologische druk\u201d te hebben gegeven, en dat het gelogen was.\u00a0<\/p>\n Na negen dagen in verschillende cellen zou Kaploenov zijn overgebracht naar zijn eigen appartement\u00a0voor een huiszoeking. In dat appartement bleken mannen van zijn eigen speciale eenheid bij de GROe aanwezig, \u201evoor de veiligheid\u201d. Zijn commandant<\/a> blijft vierkant achter hem staan ondanks de beschuldigingen van samenwerking met de FSB. Ter plaatse volgde een schietpartij tussen de SBOe-agenten en de GOeR-eenheid. <\/p>\n Drie\u00a0mannen van de militaire inlichtingendienst GOeR zouden gewond zijn geraakt, waarvan \u00e9\u00e9n zwaar. Kaploenov zelf zegt alleen via het raam gehoord te hebben dat er geschoten is, en stelde zich \u201egoed beschermd\u201d te hebben gevoeld door de speciale eenheid. Over slachtoffers aan SBOe-zijde is niets bekend. <\/p>\n President Volodymyr Zelensky noemde het voorval \u201evolstrekt schandalig\u201d. \u201eHier in Oekra\u00efne mag men alleen op de Russische bezetters schieten ter verdediging van Oekra\u00efne. Geen enkele andere vuurwisseling zal door onze staat ooit worden beschouwd als iets dat is toegestaan\u201d, stelde Zelensky nadien. <\/p>\n Rivaliteit<\/p>\n De president heeft interne onderzoeken laten instellen naar beide diensten, waarna \u2018beslissingen over personeel\u2019 kunnen worden genomen. Kort daarna heeft Zelensky Oleh Chramov per direct ontslagen. Chramov is bij de\u00a0SBOe verantwoordelijk voor de bescherming van staatsgeheimen. Het presidenti\u00eble kantoor schrijft niet<\/a> of, en zo ja hoe de twee gebeurtenissen met elkaar te maken zouden hebben.<\/p>\n Het wederzijdse dedain tussen de twee machtige geheime diensten van Oekra\u00efne is te herleiden naar de Sovjettijd. Volgens de overlevering<\/a> moesten bijvoorbeeld afgestudeerden in de richting militaire inlichtingen, als vuurdoop voor het ontvangen van hun diploma, ongemerkt een object van enig formaat naar binnen zien te smokkelen in het hoofdgebouw van de veiligheidsdienst, de toenmalige KGB. In dat gebouw huist nu opvolger SBOe. <\/p>\n \u00a0<\/p>\n Ze moeten begrijpen dat dit consequenties heeft, en dat de vijand deze situatie gaat misbruiken<\/p>\n<\/blockquote>\n \t\t\t\t\tMychajlo Samoes<\/p>\n \t\t\t\t\tdirecteur onderzoekscentrum in Kyiv<\/p>\n De SBOe is in het verleden vaak gebruikt als politiek machtsmiddel door Oekra\u00efense presidenten. Bij zijn aantreden heeft Zelensky bijna de gehele top<\/a> van de dienst vervangen en een van zijn zakenvrienden aan het hoofd gezet (die pas werd vervangen na de invasie in 2022). Hij beloofde een \u201eradicale hervorming naar westerse maatstaven\u201d. De EU vraagt voor toetreding een inperking van de SBOe en meer democratische controle. <\/p>\n Maar door de oorlog wordt juist steeds meer van de SBOe gevraagd. De doelen van de twee diensten zijn steeds meer gaan overlappen: de interne veiligheidsdienst begeeft zich ook op het gebied van oorlogsvoering, met onder meer aanvallen op een Russische generaal<\/a> en geparkeerde bommenwerpers<\/a>, en het ontwikkelen van bewapende zeedrones. De militaire inlichtingendienst bemoeit zich voor de verdediging met zaken in eigen land. Precieze aantallen zijn staatsgeheim, maar aan te nemen valt dat de naar Europese maatstaven zwaar bemande diensten door de oorlog alleen maar groter zijn geworden.<\/p>\n\n