In het Statenlokaal, het caf\u00e9 van de Tweede Kamer, zit op vrijdagochtend een vrouw met op haar jasje een sticker van de beveiliging: \u2018Bezoeker\u2019. Ze is in haar eentje. Marianne Kraaijeveld, zo heet ze. In 1981 was ze secretaresse geworden in de Tweede Kamer, de laatste jaren ondersteunde ze de commissie met Kamerleden die over de zorg gaan. Ze heeft, zegt ze tegen mij, net haar laptop, telefoon en toegangspas van de Tweede Kamer ingeleverd. \u201eNu ben ik met pensioen.\u201d<\/p>\n
Bij de bar raakt ze aan de praat met Laurens Dassen van Volt, die koffie haalt voor zijn medewerkers. Ze vertelt hoe de Tweede Kamer vroeger was: \u201eIedereen kon zomaar naar binnen lopen.\u201d En zegt dat \u2018haar\u2019 commissie over anderhalve week weer vergadert over de brieven, de werkbezoeken en debatten. Ze gaat het online volgen. \u201eVoor jullie\u201d, zegt Dassen, \u201eis de Tweede Kamer dus net zo verslavend als voor politici.\u201d<\/p>\n
In het dorp Tweede Kamer is het Statenlokaal het dorpsplein. En ook daar kun je de Haagse politiek komen bekijken. In de rij voor de koffie, vorige week donderdag, omhelst een Kamerlid van de VVD een oud-Kamerlid van de VVD, nu lobbyist voor de online gokbranche. De burgemeester van Staphorst zit te wachten tot een Kamerlid van de SGP langskomt. Bij de leestafel staat een CDA\u2019er die altijd alleen lijkt te zijn.<\/p>\n
Van Kamerleden hoor ik dat ze in het caf\u00e9 weleens hun ruzies uitpraten. Een politiek strateeg zegt dat hij in de rij ook wel ziet dat Kamerleden juist proberen om bij elkaar uit de buurt te blijven. Na de verkiezingsoverwinning van de PVV in 2023 kwamen er ineens veel PVV\u2019ers. Hun partij ging meedoen in het kabinet en zij wilden er, zo leek het, ook in het Statenlokaal graag bij horen. Nu zijn de vaste PVV-gasten alleen nog de Kamerleden Elmar Vlottes en Alexander Kops, altijd met z\u2019n twee\u00ebn.<\/p>\n
Er was ook een groepje BBB-medewerkers die een paar keer per dag koffie kwamen drinken. Totdat Mona Keijzer uit de partij stapte en het groepje uit elkaar viel.<\/p>\n
\nOp zijn laatste dag als Tweede Kamerlid had NSC\u2019er Harm Holman cadeautjes voor \u201ede dames van de koffie\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n
In de zomervakantie werden de tafels en stoelen in het caf\u00e9, van licht hout, vervangen door nieuwe tafels en stoelen: rood en groen. Ook de bar en de kozijnen werden rood en groen. Van de Kamerleden die ik ernaar vraag, zegt alleen SGP\u2019er Van Dijk: \u201eMooi hoor, gezellig.\u201d Laura Bromet van Pro kijkt met een strak gezicht om zich heen. \u201eIk hou niet van verandering.\u201d BBB\u2019er Caroline van der Plas zegt: \u201eOh, wat l\u00e9\u00e9\u00e9lijk.\u201d<\/p>\n
Aan de telefoon, vrijdag, is architect Bart Kellerhuis even stil. Lelijk? \u201eDat hoor ik voor het eerst.\u201d Zijn bureau gaat over de inrichting van het tijdelijke Kamergebouw en in het begin, zegt hij, was het niet de bedoeling dat daar veel kleur te zien zou zijn. Er was veel te doen over de kosten van de verbouwing van het Binnenhof, het tijdelijke kantoor moest \u201esober en doelmatig\u201d zijn. En veel kleuren horen bij politieke partijen. \u201eDat lag best gevoelig.\u201d<\/p>\n
Deze zomer niet meer. Er mochten, zegt Kellerhuis, \u201euitgesproken kleuren\u201d worden gebruikt die het Statenlokaal \u201ehuiselijker\u201d zouden maken.<\/p>\n
Harm Holman van NSC vindt dat het er op de foto leuk uitziet, rood en groen. Maar huiselijk was het voor hem al. In de tijd dat hij nog Kamerlid was, tot vorig jaar, zat hij elke ochtend aan het ontbijt in het Statenlokaal. Samen met andere NSC\u2019ers en ja, ook met PVV\u2019ers. \u201eSupergezellig\u201d, zegt hij door de telefoon. \u201eIk mis het nog steeds.\u201d En: \u201eWil je de groeten doen aan de dames van de koffie?\u201d Raffaella en Debbie. Op zijn laatste dag was hij hun een cadeautje komen brengen.<\/p>\n
Hij moet ophangen, hij gaat een stukje van het Pieterpad fietsen. Ook leuk, zegt hij.<\/p>\n
Zo klinkt het niet.<\/p>\n