\u2018Het geloof dat de rijken te weinig geld hebben en de armen te veel\u2019, zei de Amerikaanse politicus en burgerrechtenactivist Jesse Jackson in 1988 over Reaganomics, zoals het maatschappelijk ontwrichtende neoliberalisme dat gaandeweg terrein won in de westerse wereld toen nog bekend stond.<\/p>\n
Je kunt Jacksons uitspraak ook zien als kenschets van de politieke overtuiging die uit het regeerakkoord van het kabinet-Jetten spreekt. CDA\u2019ers en D66\u2019ers reageren verongelijkt als je dat zegt \u2013 \u2018doe niet zo negatief!\u2019 was een van de reacties \u2013 maar de lastenverdeling die ze aan de formatietafel hebben afgesproken met coalitiepartner VVD komt toch echt daarop neer: mensen met een uitkering krijgen door het kabinetsbeleid een rekening van miljarden euro\u2019s gepresenteerd, vermogenden kunnen ongestoord op hun geld blijven zitten. <\/p>\n
In de onderhandelingen over de Miljoenennota probeerden D66 en CDA dat onderhandelingsresultaat te corrigeren, met een evenwichtiger verdeling van de lasten als inzet, maar dat is een vorm van berouw die na de zonde komt. De onontkoombare conclusie uit het voorgenomen kabinetsbeleid is dat VVD, CDA en D66 ervoor terugschrikken de groeiende ongelijkheid te keren. Zo laten ze een splijtzwam in de samenleving voortwoekeren.<\/p>\n
Uit wat nu is uitgelekt uit de Miljoenennota laat zich zeker nog niet de conclusie trekken dat de antimaatschappelijke teneur in het beleid is gekeerd. Het kabinet is bereid de verhoging van het eigen risico in de zorg en de bezuinigingen op de uitkeringen voor werkloosheid en arbeidsongeschiktheid een jaar uit te stellen, om zo tijd te kopen voor onderhandelingen over een sociaal akkoord met werkgevers en werknemers, maar van afstel is geen sprake. Daarom voelen de vakcentrales FNV en CNV er vooralsnog niets voor om met het kabinet aan tafel te gaan zitten, maakten ze ogenblikkelijk duidelijk: mensen die hun baan verliezen of arbeidsongeschikt raken dreigen nog altijd de rekening voor het kabinetsbeleid gepresenteerd te krijgen. Tegelijkertijd pakt het kabinetsbesluit om de belastinghervorming van box 3 uit te stellen gunstig uit voor de meervermogenden.<\/p>\n
\u2018Het komt erop neer dat de rijken weer hebben gewonnen\u2019, was eerder in Trouw het commentaar van econoom en oud-bestuurder van Robeco Jaap van Duijn op de koers van het kabinet. En in de NRC concludeerde Marike Stellinga in haar wekelijkse beschouwing: \u2018Weet je wat voor mij de afdronk is? Dat de mazzelaars, degenen die al een betere uitgangspositie hebben, via het belastingstelsel nog eens een extra zetje krijgen.\u2019<\/p>\n
Het hyperkapitalisme, met een meer politiek geladen term aangeduid als neoliberalisme, zette de trend in gang om vermogens, bedrijfswinsten, erfenissen allengs lager te belasten, telkens weer met een beroep op \u2018het ondernemingsklimaat\u2019. Partijen die deze trend aanjagen, de VVD met haar niet aflatende inzet voor lastenverlaging voorop, zeggen bij herhaling dat de overheid te groot is en te veel geld uitgeeft. Zo vreemd is het niet als mensen belastingen dan gaan ervaren als een kwistige greep van de overheid in hun portemonnee, en niet meer als een bijdrage die zij als burger verschuldigd zijn aan de publieke diensten.<\/p>\n
De stilzwijgende VVD-boodschap: de wereld kan u onverschillig laten zolang u het goed heeft\n<\/p>\n
Ook het idee van wat sociale zekerheid is wijzigde. Achter de naoorlogse verzorgingsstaat ging een humanitair ideaal schuil: een zo fatsoenlijk mogelijk bestaan voor mensen die buiten hun schuld met tegenslag kampen. In de neoliberale perceptie is het uitkeringsstelsel daarentegen een voorziening die de ondernemersgeest bij mensen in de versukkeling brengt, en bovenal een kostenpost waarop telkens weer moet worden bezuinigd omdat het anders \u2018niet houdbaar\u2019 zou zijn. Of, in de meest radicale optiek, een geldslurper ten bate van mensen die hun kans niet hebben gepakt.<\/p>\n
Publiek intellectueel Kees Schuyt wees op de \u2018polarisatie van levenskansen\u2019 die ontstaat als de neoliberale geest vaardig wordt over het politieke denken en het beleid. Voor mensen met aanwassende vermogens zal de betaalbaarheid van woningen, zorg, onderwijs, kinderopvang, gezonde voeding nooit een probleem zijn, voor mensen met minder geld en relaties daarentegen juist een dagelijkse kopzorg. Het Sociaal en Cultureel Planbureau waarschuwde bij monde van zijn toenmalige directeur Kim Putters al eens voor de maatschappelijk ontwrichtende gevolgen die de toenemende ongelijkheid in levenskansen kan hebben. Zeker als bij de mazzelaars de gedachte postvat dat hun comfortabele leven louter hun eigen verdienste is, en zij van de minder fortuinlijke zeggen: eigen schuld, dikke bult.<\/p>\n
Dit is het antigemeenschappelijke trekje in het neoliberalisme: het normaliseert het denkbeeld dat de samenleving bestaat uit winners en losers. In The New York Times vatte columnist David Brooks de maatschappelijke gevolgen aldus samen: \u2018Een geleidelijk verlies van solidariteit, een geleidelijke toename van vervreemding en vijandigheid tegenover elkaar. Zo voelt het om in een maatschappij te leven die uiteenvalt.\u2019<\/p>\n
Politiek vertaalt dat verlies van solidariteit zich ook in de antistemming die rond ontwikkelingssamenwerking is ontstaan. Ook hier heeft het humanitaire ideaal onder invloed van de protagonisten van het neoliberalisme plaatsgemaakt voor economisch nutsdenken. Zij aan zij met de partijen van \u2018het eigen volk eerst\u2019 doet de VVD ontwikkelingshulp waar Nederland zelf niets aan overhoudt in haar programma af als \u2018deugpolitiek\u2019 \u2013 geen misverstand: dat bedoelt zij negatief.<\/p>\n
De allengs drastischer inperking van de rechten van asielzoekers is een ander voorbeeld van de tanende solidariteit. Brooks\u2019 vrees voor vervreemding en vijandigheid die daarvan het gevolg kunnen zijn is in Nederland bewaarheid met de geweldsexplosies in de dorpen waar de gemeente asielzoekers opvang wilde bieden. De vijandigheid krijgt hier het xenofobische karakter van onberedeneerde haat tegen vreemdelingen, een fenomeen dat politici die een zondebok zoeken voor alles wat hun kiezers dwarszit goed uitkomt. Ook in dit geval ontpopt de VVD zich als een snode factor in de politiek, met haar permanent ge\u00ebtaleerde onwilligheid om de belofte in het regeerakkoord gestand te doen en zich tot de spreidingswet te verplichten. Telkens weer beantwoordt partijleider en minister Dilan Ye\u015filg\u00f6z de vraag of zij de spreidingswet steunt met de dooddoener dat \u2018Nederland meer grip moet krijgen op asiel\u2019.<\/p>\n
Tel uit je winst voor de extreem-rechtse krachten die het voorzien hebben op de \u00adsoli\u00addariteit\n<\/p>\n
Dat het neoliberalisme in de VVD springlevend is, blijkt uit haar ongeschokte geloof in het dogma dat de markt superieur is aan de overheid. \u2018De vrije markt wist het in de geschiedenis altijd beter dan de overheid\u2019, poneert de partij in haar programma. Zij wil de overheid \u2018fundamenteel inkrimpen\u2019, opdat de economie met zo min mogelijk belemmeringen wordt belast. Alle solidariteit die geld kost, zoals de verzorgingsstaat en ontwikkelingssamenwerking, moet daarom bloeden voor de economie, evenals degenen die de VVD niet rekent tot \u2018de hardwerkende Nederlanders\u2019. De stilzwijgende boodschap die de VVD met die keuzes afgeeft is deze: de wereld kan u onverschillig laten zolang u het goed heeft.<\/p>\n
Aan het begin van het nieuwe parlementaire seizoen wees CDA-leider Henri Bontenbal in zijn HJ Schoo-lezing op de \u2018maatschappelijke ontsporingen\u2019 die het gevolg kunnen zijn van beleid dat op het \u2018liberale mensbeeld\u2019 van de zelfredzame burger is gebaseerd. Het is des te raadselachtiger waarom het christelijk-sociale CDA en het sociaal-liberale D66 in het regeerakkoord zijn meegegaan in antimaatschappelijke politieke keuzes. Teken aan de wand was het gezamenlijke initiatief dat beide partijen al tijdens de formatie samen met de VVD namen om hogere bonussen voor personeel van financi\u00eble instellingen toe te staan. Het argument was van vertrouwd neoliberale snit: vanwege het \u2018vestigingsklimaat\u2019 moest worden voorkomen dat banken en verzekeraars medewerkers aan concurrenten in het buitenland kwijtraken. Ook het achterliggende mensbeeld \u2013 het handelen van het individu is louter door economische motieven bepaald \u2013 is hardcore neoliberaal.<\/p>\n
\u2018Jetten heeft het over gemeenschapszin. Met die man moet ik eens praten, dacht ik gelijk\u2019, zei Henri Bontenbal na de verkiezingen in Trouw over de politieke verwantschap die hij met D66-leider Rob Jetten had ontwaard. Met hen beiden als penvoerders schreven D66 en CDA in een gezamenlijke proeve van een regeerakkoord nog beloftevol over hun inzet: \u2018We willen de saamhorigheid en gemeenschapszin in de samenleving versterken, in plaats van deze te ondermijnen. Want verdeeldheid verzwakt een samenleving.\u2019 De politieke keuzes die zij op grond van dit streven maakten behelsden onder meer een \u2018eerlijke verdeling van lasten\u2019 met een \u2018betere balans\u2019 tussen de belastingen op arbeid en die op vermogen. Zij pleitten ook voor een \u2018stapsgewijze\u2019 verhoging van het budget voor ontwikkelingssamenwerking tot de OESO-norm (0,7 procent van het nationaal inkomen). \u200b<\/p>\n
In het regeerakkoord dat Jetten en Bontenbal sloten met de VVD is van deze keuzes weinig terug te vinden. Wat je daarin terugziet van de belofte van meer gemeenschapszin is de oprichting van een \u2018gemeenschapsfonds\u2019 van jaarlijks vijftig miljoen, om buurthuizen, verenigingsgebouwen en dorpswinkels een steuntje in de rug te geven. Een doekje voor het bloeden voor het maatschappelijk ontbindende effect van de polarisatie van levenskansen, de verminderde solidariteit en de hysterie rond asielzoekers.<\/p>\n
Het regeerakkoord belooft ook een \u2018stap in de richting van de internationale OESO-norm\u2019 voor het budget van Ontwikkelingssamenwerking, maar volgens de berekening van hoogleraar Dirk-Jan Koch, lid van de Adviesraad Internationale Vraagstukken, houdt het gekozen tempo in de praktijk in dat het tot 2078 zal duren voor Nederland de norm heeft gehaald. Veel sneller zal dat vooralsnog niet gaan met de extra uitgaven aan internationale hulp die de coalitiepartners in de Miljoenennota voor de komende drie jaar zijn overeengekomen (1,1 miljard euro). Dat is een tijdelijke maatregel, waarvoor geldt: mooi binnengehaald door CDA en D66, maar geen garantie dat Nederland zich weer verplicht tot de internationale norm.<\/p>\n
VVD, CDA en D66 schrikken ervoor terug de groeiende ongelijkheid te keren\n<\/p>\n
Het practice what you preach, essentieel voor behoud van de geloofwaardigheid van politici, is al met al ver te zoeken in de concessies die D66 en CDA bij de vorming van het kabinet aan de VVD hebben gedaan. Het risico van een vertrouwensbreuk met hun kiezers is re\u00ebel, nu beide partijen de neoliberale aanvechtingen van hun coalitiepartner in de Miljoenennota onvoldoende hebben weten te redresseren. Wat is er misgegaan?<\/p>\n
In retrospectief zijn de voor de hand liggende verklaringen voor hun toegeeflijkheid aan de formatietafel niet verrassend: gretigheid bij D66 om met Jetten voor het eerst in haar bestaan de premier te kunnen leveren, en de wil bij het CDA om zich een verantwoordelijke bestuurspartij te tonen door de formatie zo kort mogelijk te laten duren. Mede daardoor lijken beide partijen al te na\u00efef te zijn geweest in het machtsspel. Politieke wilsvorming gaat niet zonder politieke machtsvorming, oftewel de noodzaak om een zo sterk mogelijke onderhandelingspositie te verwerven en die bij het eisen van concessies zo leep mogelijk uit te buiten. Vooral Bontenbal heeft van meet af aan, eigenlijk al in de verkiezingscampagne, in dat machtsspel steken laten vallen, waardoor er een breukpunt ontstond tussen zijn woorden en zijn daden.<\/p>\n
\u200bIn de campagne liet de CDA-leider zich in het AD ontvallen dat hij \u2018met het pistool op de borst\u2019 liever met de VVD dan met Pro (GroenLinks-PvdA) in een regeringscoalitie zou stappen. De partij van Ye\u015filg\u00f6z kon nog steeds een potje breken bij het CDA, zo bleek, ook al had de VVD-leider de keuze om in het kabinet-Schoof samen te werken met de vernielzuchtige krachten van de PVV en de BBB eerder bejubeld, met de meermaals herhaalde uitspraak: \u2018Eindelijk hebben we nu een meerderheid om onze oplossingen door te voeren.\u2019 Zij maakte daarmee duidelijk dat bij de VVD-top achter de coalitie met ultrarechts een ferme politieke wil schuilging. Die radicalisering van de VVD, noch haar medeverantwoordelijkheid voor het potje dat het kabinet-Schoof van het landsbestuur had gemaakt, kon Bontenbal van zijn coalitievoorkeur afbrengen.<\/p>\n
\u200bOok zijn motivering om een voorkeur uit te spreken voor regeringssamenwerking met de VVD was opvallend. Hij noemde onder meer het \u2018ondernemingsklimaat\u2019 dat bij de liberalen en het CDA in veiliger handen zou zijn dan bij Pro. Dat is een verbazingwekkende uitspraak voor wie vertrouwd is met de christen-democratische visie op de ideale onderneming. Het CDA omarmt vanouds het \u2018Rijnlandse model\u2019, waarin het winststreven van bedrijven wordt getemperd door waarborgen voor de belangen van werknemers, consumenten, het milieu en de maatschappelijke vrede.<\/p>\n
\u2018De onzichtbare hand behoeft een morele inbedding\u2019, schreef Jan Peter Balkenende in zijn hoedanigheid van hoogleraar christelijk-sociaal denken ooit over de noodzaak om het kapitalisme te temmen. Wat de VVD als een goed klimaat voor bedrijven beschouwt, verschilt nogal van de christelijk-sociale visie: de VVD is toch vooral de belangenbehartiger van het aandeelhouderskapitalisme waarin maatschappelijke belangen ondergeschikt zijn aan winstmaximalisatie.<\/p>\n
Wat er misging? D66 en CDA lijken beide al te na\u00efef te zijn geweest in het machtsspel\n<\/p>\n
Met hun beider voorliefde voor de overlegeconomie, essentieel voor het Rijnlandse model, staan CDA en Pro dichter bij elkaar dan bij de VVD, desondanks acht Bontenbal het ondernemingsklimaat in betere handen bij de liberalen. Dat zal ze bij de VVD tijdens de campagne niet zijn ontgaan. Zoals het ze evenmin zal zijn ontgaan dat Bart van den Brink, nu vicepremier, er als spindoctor van de CDA-fractie al v\u00f3\u00f3r het begin van de formatie geen doekjes om wond dat het CDA nooit \u2018de meeste rechtse partij\u2019 in een coalitie wilde zijn. Dat hield logischerwijze een keuze in voor de enige serieus te nemen partij rechts van het CDA: de VVD.<\/p>\n
Al met al zat Ye\u015filg\u00f6z in de formatie op rozen. Zij wist dat het hoge spel dat de VVD met de blokkade van Pro speelde voor het CDA hoogstwaarschijnlijk geen breekpunt zou zijn, en dat zij zo ook D66 zover kon krijgen de partij van Jesse Klaver terzijde te schuiven. Haar comfortabele onderhandelingspositie bood de VVD ook de gelegenheid haar eisen in de formatie stevig op te schroeven. \u2018Het coalitieakkoord had door de VVD geschreven kunnen zijn\u2019, concludeerde Jaap van Duijn dan ook \u2013 en hij was niet de enige.<\/p>\n
Je kunt de VVD haar manoeuvres moeilijk kwalijk nemen: zij deed niet meer dan de gelegenheid benutten die de machtspolitieke na\u00efviteit van CDA en D66 haar bood. Nu zagen beide partijen zich genoodzaakt in de onderhandelingen over de Miljoenennota hun sociale principes tot gelding te brengen \u2013 en dat zal niet de laatste keer zijn geweest, zeker niet met de ideologisch geharnaste neoliberaal Eelco Heinen op de sleutelpost van Financi\u00ebn.<\/p>\n
Daarbij komt dat de centrifugale krachten in een minderheidscoalitie als deze, groot zijn. Bij gebrek aan deelakkoorden met oppositiepartijen zijn D66, VVD en CDA in de eerste maanden van het kabinet-Jetten verzeild in permanent getouwtrek over aan welke flank ze het anker zullen uitgooien om aan een meerderheid te komen: de rechter- of de linkerflank. De VVD kijkt eerder naar de geestverwanten rechts van haar, voor wie zij eerder in het kabinet-Schoof met zoveel overtuiging koos, maar in zee gaan met de populisten van JA21, of mogelijk zelfs met de rechts-extremisten rond Gidi Markuszower, zal voor D66 en CDA lastig te verteren zijn, zeker na de concessies die zij in de formatieonderhandelingen aan rechts deden.<\/p>\n
Pro is voor de VVD weer een keuze die zij alleen met de grootst mogelijke tegenzin zal maken, ook al is die partij voor de meerderheidsvorming in de Eerste Kamer hard nodig.<\/p>\n
De asociale signatuur van het kabinet-Jetten vormt al met al een permanente spanningsbron, in de coalitie maar ook in de maatschappij. Tel uit je winst voor de radicaal- en extreem-rechtse krachten die het voorzien hebben op de solidariteit en gemeenschapszin in de samenleving. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u2018Het geloof dat de rijken te weinig geld hebben en de armen te veel\u2019, zei de Amerikaanse politicus…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":304054,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_share_on_mastodon":"0"},"categories":[17],"tags":[73,74,48,46,47,49,45,50,75],"class_list":["post-304053","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-zakelijk","tag-business","tag-commercial","tag-dutch","tag-nederland","tag-nederlanden","tag-nederlands","tag-netherlands","tag-nl","tag-zakelijk"],"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/117234441496069357","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/304053","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=304053"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/304053\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/304054"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=304053"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=304053"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=304053"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}