{"id":34147,"date":"2025-10-24T16:14:22","date_gmt":"2025-10-24T16:14:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/34147\/"},"modified":"2025-10-24T16:14:22","modified_gmt":"2025-10-24T16:14:22","slug":"wat-is-fascisme-en-hoe-herken-je-het-het-begint-met-taal-woke-deugmens-of-klimaatgekkie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/34147\/","title":{"rendered":"Wat is fascisme en hoe herken je het? ‘Het begint met taal: woke, deugmens of klimaatgekkie’"},"content":{"rendered":"

\"Wat<\/p>\n

Rosan Smits.
\n Foto: Frank Ruiter<\/p>\n

De demonstraties bij asielzoekerscentra, fakkeloptochten en online haatcampagnes worden steeds vaker in \u00e9\u00e9n adem genoemd met fascisme. De term duikt overal op, maar wat betekent het eigenlijk? En in hoeverre moeten we in Nederland waakzaam zijn? Metro spreekt met Rosan Smits, politicoloog, adjunct-directeur van De Correspondent en auteur van het boek Dit is fascisme, dat vorige week uitkwam.<\/p>\n

Bij het woord \u2018fascisme\u2019 denken de meeste mensen aan Hitler of Mussolini. \u201eDat is de meest geradicaliseerde vorm die we kennen\u201d, zegt Smits. \u201eMaar fascisme is niet iets uit het verleden. Het is een manier van politiek<\/a> bedrijven die in elke democratie op de loer ligt.\u201d<\/p>\n

Geen ideologie, maar een strategie<\/p>\n

Volgens Smits is fascisme geen politieke ideologie zoals liberalisme of socialisme, maar zou je het kunnen omschrijven als \u201ede politieke leer van het recht van de sterkste\u201d. \u201eHet gaat niet om een vastomlijnd gedachtegoed, maar om een machtsstrategie, een draaiboek\u201d, legt ze uit. \u201eDaarvoor wakkeren politici die uit dit draaiboek putten angst en woede aan, en beloven ze het \u2018eigen volk\u2019 weer trots op hun land te zullen maken. Dat maakt het verleidelijk juist voor mensen die zich niet gehoord voelen.\u201d<\/p>\n

\u201eIn elk land en elke tijd ziet fascisme er anders uit\u201d, vervolgt ze. \u201eMaar het gaat altijd gepaard met het cre\u00ebren van een zogenaamde vijand: migranten, elites, andersdenkenden. Zo wordt het idee gevoed dat de natie van binnenuit \u00e9n van buitenaf wordt bedreigd. Dat verhaal rechtvaardigt uitsluiting en uiteindelijk het afbreken van democratische vrijheden \u2013 aanvankelijk alleen van die vermeende vijanden, maar daarmee uiteindelijk van iedereen.\u201d<\/p>\n

Remigratie en omvolking: van taboe naar talkshow<\/p>\n

Wie denkt dat fascisme iets van vroeger is, heeft het mis. Overal in het westen gebruiken uiterst-rechtse politici deze strategie. \u201eIn Nederland gebruiken vijf partijen het woord \u2018remigratie\u2019 in hun programma,\u201d zegt Smits. \u201eDat klinkt neutraal, maar het is een eufemisme voor deportatie. En termen als \u2018omvolking<\/a>\u2019, rechtstreeks uit het nazistische vocabulaire, worden steeds normaler.\u201d<\/p>\n

\u201eDat is hoe het fascisme begint\u201d, zegt de auteur van Dit is facisme<\/a>. \u201eWoorden die ooit ondenkbaar waren, worden stap voor stap gewoon. Eerst in een tweet, dan in een talkshow, dan in een partijprogramma.\u201d<\/p>\n

Fascisme sluipt via verkiezingen de democratie binnen. \u201eLeiders die fascistische strategie\u00ebn gebruiken, heffen de democratie niet op, maar ze zullen uiteindelijk verkiezingen gebruiken om controle op de macht op te heffen, de wet om tegenstanders te vervolgen, en het overheidsbudget om repressie te financieren.\u201d<\/p>\n

\"Wat<\/a>Rosan Smits. Foto: Frank Ruiter<\/p>\n

Het draaiboek is overal hetzelfde<\/p>\n

Smits verwijst naar Hongarije, waar Viktor Orb\u00e1n de grondwet herschreef, en naar de VS, waar Donald Trump openlijk zei dat hij \u201eboven de wet\u201d stond. \u201eHet is steeds hetzelfde draaiboek\u201d, zegt ze. \u201eDe leider zegt namens het volk te spreken. Wie hem bekritiseert, is automatisch tegen het volk.\u201d<\/p>\n

Ook in Nederland ziet ze politici die uit het draaiboek putten. \u201eWe wennen eraan dat politici praten over migratie en asiel in termen van \u2018nationale zelfmoord\u2019 of suggereren dat Nederland in een \u2018kalifaat\u2019 dreigt te veranderen\u2019. Dat zijn woorden die de NCTV rechtstreeks in verband brengt met het extreemrechtse geweld in Den Haag afgelopen maand.\u201d<\/p>\n

Woke, deugmens of \u2018klimaatgekkie\u2019<\/p>\n

Volgens Smits, die zich voor haar analyse baseert op toonaangevende fascisme-experts, begint fascisme niet met geweld, maar met woorden. \u201eWie de taal beheerst, bepaalt de werkelijkheid.\u201d Ze noemt de waarheid \u201ehet eerste slagveld\u201d van elke fascistische beweging.<\/p>\n

\u201eWoorden als \u2018woke\u2019, \u2018deugmens\u2019 of \u2018klimaatgekkie\u2019 maken zaken als gendergelijkheid, racisme of de aanpak van de klimaatcrisis belachelijk. Feiten doen er dan niet meer toe. Zo raakt het publieke debat ontwricht.\u201d<\/p>\n

Fascist: meer dan een scheldwoord <\/p>\n

De ironie is: \u201eSommigen gebruiken \u2018fascist\u2019 als scheldwoord, maar het fascisme is een welbekende en goed bestudeerde strategie die democratie van binnen uitholt. Als we het woord niet meer kunnen\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0gebruiken, kunnen we de strategie niet blootleggen en ons ertegen weren.\u201d<\/p>\n

Smits vervolgt: \u201eAls politici spreken over \u2018asieltsunami\u2019s\u2019 of \u2018de-islamisering\u2019, zetten ze hele bevolkingsgroepen, N\u00e9derlanders, weg als probleem, als zondebok. Oplossingen voor complexe problemen zijn dan niet meer nodig. Als minderheden als een \u2018existentieel gevaar\u2019 worden beschouwd door een dominante culturele groep, is het logische politieke antwoord, om die minderheden te gaan vervolgen. Alles wat daarvoor in de weg staat \u2013 de rechter, de grondwet, het parlement, mensen die opkomen voor minderheden \u2013 moet dan wijken. Dat gebeurde in de jaren dertig ook. Zo wordt een rechtsstaat gesloopt.\u201d<\/p>\n

Weerbaarheid begint bij kennis<\/p>\n

Toch ziet Smits ook hoop. \u201eFascisme begint in een democratie, dus daar kan het ook worden gestopt.\u201d Kennis is volgens haar de beste bescherming. \u201eWe zijn in Nederland te relativerend over wat fascisme eigenlijk is. Daardoor herkennen we het draaiboek niet. Onderwijs en journalistiek moeten veel meer uitleggen hoe de democratie kan worden misbruikt.\u201d<\/p>\n

De journalistiek speelt daarin een grote rol. \u201eNiet alles is een mening, ,zegt Smits. \u201eSommige uitspraken zijn gewoon in strijd met de grondwet. Als journalisten daar neutraal tegenover staan, en dit soort politici behandelen als gewone speler, verschuift de norm steeds verder.\u201d<\/p>\n

\u2018Democratie vraagt onderhoud\u2019<\/p>\n

Ook burgers dragen verantwoordelijkheid, benadrukt Smits. \u201eDemocratie vraagt onderhoud, net als een huis. Gebruik je stem, informeer je, spreek anderen aan. En vooral: wen niet aan wat niet normaal is. We moeten ophouden met denken dat het hier niet kan gebeuren.\u201d<\/p>\n

\t\t\t\t\tDit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:<\/p>\n

\n Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.<\/a>\n <\/p>\n

Reacties\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Rosan Smits. Foto: Frank Ruiter De demonstraties bij asielzoekerscentra, fakkeloptochten en online haatcampagnes worden steeds vaker in \u00e9\u00e9n…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":34148,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[39,40,48,43,44,34,35,41,42,46,47,49,45,32,33,50,438,353,36,37,38],"class_list":{"0":"post-34147","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nederland","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-dutch","11":"tag-featured-news","12":"tag-featurednews","13":"tag-headlines","14":"tag-hoofdpunten","15":"tag-latest-news","16":"tag-latestnews","17":"tag-nederland","18":"tag-nederlanden","19":"tag-nederlands","20":"tag-netherlands","21":"tag-news","22":"tag-nieuws","23":"tag-nl","24":"tag-politiek","25":"tag-tips-van-de-redactie","26":"tag-top-stories","27":"tag-topstories","28":"tag-voorpaginanieuws"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/115430035538015491","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34147","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34147"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34147\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/34148"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}