{"id":4305,"date":"2025-09-25T09:29:11","date_gmt":"2025-09-25T09:29:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/4305\/"},"modified":"2025-09-25T09:29:11","modified_gmt":"2025-09-25T09:29:11","slug":"hoe-de-britten-en-fransen-met-sykes-picot-het-midden-oosten-verdeelden-en-de-kiem-legden-voor-ruim-een-eeuw-bloedvergieten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/4305\/","title":{"rendered":"Hoe de Britten en Fransen met \u2018Sykes-Picot\u2019 het Midden-Oosten verdeelden, en de kiem legden voor ruim een eeuw bloedvergieten"},"content":{"rendered":"

Toen de Franse president Emmanuel Macron maandag bij de Verenigde Naties bekendmaakte dat Frankrijk overgaat tot de erkenning van de staat Palestina, begon hij zijn toespraak met een geschiedenisles.<\/p>\n

\u201eIn 1947 besloot deze vergadering het mandaatgebied Palestina te verdelen tussen twee staten, een Joodse en een Arabische, en erkende daarmee het recht van beide staten op zelfbeschikking\u201d, aldus Macron. \u201eDe belofte van een Arabische staat blijft echter tot op de dag van vandaag onvervuld.\u201d<\/p>\n

De Britse premier Keir Starmer verwees eveneens naar de periode na de Tweede Wereldoorlog toen hij een dag eerder verklaarde<\/a> dat ook zijn land de Palestijnse staat erkent. Dat besluit, zei Starmer, volgde meer dan 75 jaar op de Britse erkenning van Isra\u00ebl als \u201eeen thuisland voor het Joodse volk.\u201d<\/p>\n

Maar de twee regeringsleiders hadden hun geschiedenis van de regio ook zo\u2019n dertig jaar eerder kunnen beginnen. Toen het VK en Frankrijk in 1916 de Sykes-Picot-overeenkomst sloten, het geheime verdrag waarin de twee koloniale machten het Midden-Oosten opdeelden in een Britse en Franse invloedssfeer, en dat vandaag de dag in de Arabische wereld alom wordt beschouwd als de kiem van meer dan een eeuw aan oorlogen en bloedvergieten in de regio. <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Mark Sykes en Fran\u00e7ois Georges-Picot verdeelden het Midden-Oosten door er een diagonale lijn doorheen te trekken. Pictures from History<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

\u201eHoewel in het Westen weinig mensen het verdrag zullen kennen, is \u2018Sykes-Picot\u2019 in de Arabische wereld een synoniem voor een gebrek aan zelfbeschikking,\u201d zegt historicus James Barr. \u201eHet is onderdeel van het schoolcurriculum en herinnert mensen in de regio eraan dat hun lot veelal in handen is van buitenstaanders.\u201d<\/p>\n

Diagonale lijn<\/p>\n

In zijn boek A Line in the Sand beschrijft Barr hoe Frans-Britse rivaliteit aan het begin van de vorige eeuw het Midden-Oosten vormgaf, en de voorwaarden schiep voor het huidige Arabische-Isra\u00eblische conflict. <\/p>\n

Sykes-Picot was een antwoord op de vraag wat er moest gebeuren met het afbrokkelende Ottomaanse Rijk, dat tijdens de Eerste Wereldoorlog meevocht aan de zijde van Duitsland en de centrale mogendheden. \u201eHoewel het VK en Frankrijk bondgenoten waren in de oorlog, wantrouwden ze elkaars bedoelingen in het Midden-Oosten\u201d, zegt Barr.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Mark Sykes (L) en Fran\u00e7ois Georges-Picot (R) trokken een diagonale lijn door het Midden-Oosten. Foto Pictures from History<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Dit wantrouwen groeide toen de Fransen erachter kwamen dat de Britten met de Arabieren \u2013 in persoon van de sjarief van Mekka \u2013 spraken over een opstand tegen de Ottomanen in ruil voor een eigen staat. <\/p>\n

\u201eDe Britten beseften dat ze een soort van overeenkomst met de Fransen moesten sluiten om hun bondgenoten gerust te stellen, zegt Barr. \u201eDus werd begin 1916 het Sykes-Picot-akkoord gesloten, dat een diagonale lijn trok door het Midden-Oosten, door het Arabische deel van het Ottomaanse Rijk. De Fransen zouden het gebied ten noorden van de streep krijgen en de Britten het gebied ten zuiden daarvan.\u201d<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Dat die verdeling arbitrair was, blijkt wel uit de woorden van Mark Sykes, de diplomaat die met zijn Franse evenknie Fran\u00e7ois Georges-Picot zijn naam aan het akkoord gaf. Wijzend op een kaart bij de Britse premier Herbert Asquith legde hij in 1915 al uit hoe hij de lijn wilde trekken \u201evan de \u2018E\u2019 in Acre tot de laatste \u2018K\u2019 in Kirkuk\u201d \u2013 van de kustlijn van het hedendaagse Isra\u00ebl tot aan de bergen van Noord-Irak.<\/p>\n

Alleen konden de twee onderhandelaars die hun naam aan het akkoord gaven het niet eens worden over de toekomst van Palestina, zegt Barr. De Britten wilden de regio hebben omdat die grensde aan Egypte en het strategisch belangrijke Suezkanaal \u2013 dat in Britse handen was. Maar de Fransen wilden Palestina \u00f3\u00f3k hebben, aangespoord door de christelijke koloniale lobby die Frans zeggenschap over het Heilige Land nastreefde.<\/p>\n

Krijtjes<\/p>\n

Uiteindelijk was niemand blij met de oplossing die Sykes en Picot bedachten. Op de kaart waarop de twee diplomaten het Midden-Oosten met krijtjes verdeelden was Palestina niet blauw ingekleurd (Frans gebied) en ook niet rood (Brits gebied), maar een gelig bruin als een \u2018internationale zone\u2019.<\/p>\n

\u201eZodra het krijt op de kaart was aangebracht, begonnen de Britten en Fransen na te denken over manieren om de afspraak te omzeilen,\u201d zegt Barr. \u201eDe Fransen spraken met de Russen om hun steun te krijgen voor Franse controle over Palestina, terwijl de Britten zich wendden tot de zionisten.\u201d<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Historicus James Barr schreef onder meer een boek over de verdeling van het Midden-Oosten. Foto priv\u00e9collectie<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Achttien maanden na Sykes en Picot volgde in 1917 de Balfour-declaratie: de brief van de Britse minister van Buitenlandse Zaken Arthur Balfour aan Lord Rothschild, een leider van de Britse Zionistische Federatie, waarin hij steun beloofde voor het vestigen van een \u201enationaal thuis voor het Joodse volk\u201d in Palestina. De Britten hoopten onder meer via een groeiende en dankbare joodse gemeenschap in Palestina hun grip op het gebied te vergroten.<\/p>\n

De geschetste grenzen onder het Sykes-Picotverdrag veranderden ook op andere manieren. Na het einde van Eerste Wereldoorlog volgden twee decennia aan nieuwe verdragen, geopolitieke schermutselingen en opstanden van Arabieren tegen Brits en Frans bewind in de regio. De Turken wisten de Fransen uit Anatoli\u00eb te houden en het lukte het VK om van Palestina een Brits mandaatgebied te maken. <\/p>\n

Historisch onrecht<\/p>\n

Aangespoord door bijna twee jaar oorlog in Gaza en inmiddels meer dan 65.000 Palestijnse doden in de kuststrook, betoogde buitenlandminister David Lammy eind juli in een toespraak bij de VN<\/a> dat de erkenning van Palestina historisch onrecht zou rechtzetten. De Balfour-declaratie stelde immers dat het vestigen van een Joods nationaal thuis geen afbreuk zou doen aan \u201ede rechten van bestaande niet-joodse gemeenschappen in Palestina\u201d.<\/p>\n

\n

Uiteindelijk is de Franse erkenning van de Palestijnse staat misschien wel van historischer betekenis dan die van de Britten<\/p>\n<\/blockquote>\n

Maar hoewel Lammy in zijn toespraak ook stelde dat het VK trots kan zijn dat het \u201ede basis legde voor een thuisland voor het Joodse volk\u201d, namen de Britten in aanloop naar de Tweede Wereldoorlog juist afstand van hun pro-zionistische houding. Hierdoor hoopten ze hun afbrokkelende betrekkingen met de Arabische wereld te herstellen.<\/p>\n

Zo beperkten de Britten in 1939 Joodse immigratie naar Palestina tot vijftienduizend mensen per jaar. Dit tot ontsteltenis en grote woede van de joden die al in Palestina woonden, die steeds meer hoorden over de jodenvervolging en het ontvouwen van de Holocaust in Europa. De joden in Palestina \u201eradicaliseerden\u201d hierdoor, aldus Barr. Ze namen in toenemende mate de wapens op tegen de Britten \u2013 wat tegen het einde van de oorlog uitmondde in een algemene opstand. <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

In een toespraak voor de VN erkende de Franse president Macron maandag de staat Palestina. Foto Lukas Coch\/EPA<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Uiteindelijk is de Franse erkenning van de Palestijnse staat misschien wel van historischer betekenis dan die van de Britten, stelt Barr. Want hoewel de Verenigde Staten nu gelden als de grootste steunpilaar van Isra\u00ebl, vergeten we volgens hem dat Frankrijk essentieel was voor het vestigen van de staat Isra\u00ebl in 1948.<\/p>\n

\u201eTerwijl Amerikaanse regeringen aanvankelijk helemaal niet zo pro-Isra\u00ebl waren, leverden de Fransen wapens aan de joden in Palestina en hielpen bij het organiseren van grootschalige immigratie vanuit Europa.\u201d De rivaliteit tussen Frankrijk en het VK in het Midden-Oosten was zo groot dat die Franse steun aan wat de Britten \u201eJoods terrorisme\u201d noemde al tijdens de Tweede Wereldoorlog begon. \u201eTerwijl Britten vochten en stierven om Frankrijk te bevrijden, steunden hun vermeende Franse bondgenoten Joodse inspanningen om Britse soldaten en functionarissen in Palestina te vermoorden\u201d, aldus Barr in het boek dat hij hierover schreef. <\/p>\n

Na 1948 bleven Franse regeringen Isra\u00ebl steunen. Dat kwam deels voort uit een collectief schuldgevoel over de medewerking van het Franse Vichy-regime aan de jodenvervolging, aldus Barr. Ook bood Isra\u00ebl tegenwicht aan de Egyptische president Gamal Abdel Nasser, die in 1954 de Algerijnse antikoloniale opstand tegen het Frans bewind steunde. <\/p>\n

<\/p>\n

\n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n

Speciale vergadering VN markeert toenemende erkenning van Palestina<\/p>\n

\"President
\n<\/a><\/p>\n

De Fransen leverden onder meer de kennis en technologie waarmee Isra\u00ebl uiteindelijk een atoombom wist te ontwikkelen. Het land blijft daarmee tot op de dag van vandaag de enige kernmacht van het Midden-Oosten.<\/p>\n

Met de Brits-Franse geschiedenis in de regio in gedachten is de erkenning van de Palestijnse staat door het VK en Frankrijk volgens Barr van historisch belang. Tegelijkertijd vraagt hij zich af wat het concreet zal veranderen. \u201eHet zal een levensvatbare Palestijnse staat niet per se werkelijk dichterbij brengen.\u201d<\/p>\n

Isra\u00ebl zegt daarbij er alles aan te doen om zo\u2019n Palestijnse staat te voorkomen. Zolang de VS achter Isra\u00ebl blijven staan, kan zowel het VK als Frankrijk daar weinig aan doen. De wereld van Mark Sykes en Fran\u00e7ois Georges-Picot behoort tot het verleden. In de woorden van de extreemrechtse Isra\u00eblische minister Bezalel Smotrich: \u201eDe tijd waarin het Verenigd Koninkrijk en andere landen onze toekomst bepaalden is voorbij.\u201d<\/p>\n

<\/p>\n

\n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n

De draai van Macron: van een \u2018internationale coalitie tegen Hamas\u2019 tot erkenning van Palestina<\/p>\n

\"De
\n<\/a><\/p>\n

Geef cadeau<\/p>\n

Deel<\/p>\n

Mail de redactie<\/p>\n

\nNIEUW: Geef dit artikel cadeau
\n\t\t\tAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.\n\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Toen de Franse president Emmanuel Macron maandag bij de Verenigde Naties bekendmaakte dat Frankrijk overgaat tot de erkenning…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4306,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[99,48,98,102,103,101,46,47,49,45,50],"class_list":{"0":"post-4305","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-films","8":"tag-amusement","9":"tag-dutch","10":"tag-entertainment","11":"tag-film","12":"tag-films","13":"tag-movies","14":"tag-nederland","15":"tag-nederlanden","16":"tag-nederlands","17":"tag-netherlands","18":"tag-nl"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4305","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4305"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4305\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4306"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}