{"id":45587,"date":"2025-11-05T07:24:07","date_gmt":"2025-11-05T07:24:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/45587\/"},"modified":"2025-11-05T07:24:07","modified_gmt":"2025-11-05T07:24:07","slug":"film-over-verloren-zoon-stelt-scherpe-vragen-over-ego-documentaires","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/45587\/","title":{"rendered":"Film over verloren zoon stelt scherpe vragen over ego-documentaires"},"content":{"rendered":"

Het is zowel een zelfonderzoek als een overpeinzing over beeld, reflectie en geheugen.\u00a0 Remake is de eulogie van \u00a0filmmaker Ross McElwee (78) voor zijn zoon Adrian, die zeven jaar geleden aan een overdosis fentanyl overleed. Hij stelt ons daar \u2013 niet voor het eerst \u2013 voor aan een sensitieve, intelligente maar labiele jongeman die veel werd gefilmd en veel filmde. Remake roept vragen op. Bood de camera inzicht of verhulde het? Bracht film vader en zoon tot elkaar of schiep het afstand? Is filmen \u00fcberhaupt goed voor een mens?<\/p>\n

Ross McElwee geldt sinds\u00a0 Sherman\u2019s March in 1985 als pionier en voorman van de ego-documentaire. Als dertiger vatte hij het plan op om een film te maken over de allesverwoestende raid van Unie-generaal Sherman in 1864, voor een reflectie over moderne oorlogsvoering. Maar zijn vriendin maakte het uit en de film veranderde in een onderzoek onder familie, exen en oude vrienden naar zijn romantische falen.\u00a0 Door McElwees geestige, lijzige commentaar \u2013 hij is een Woody Allen-achtige nebbisj \u2013 verzandt het nooit in irritant navelstaren. McElwee oordeelt niet, hij weifelt, denkt hardop.\u00a0<\/p>\n

Ross McElwee vond alsnog een echtgenote, Marilyn Levine. Grote onderwerpen \u2013 de tabaksindustrie,\u00a0 de Koude Oorlog \u2013 filmde hij voortaan vanuit zijn\u00a0 gezin: zoon Adrian, en later dochter Mariah, wier ingewikkelde adoptie ook weer een film opleverde: In Paraguay (2008). Het is de \u2018cinema of me\u2019 in optima forma, een trend die opkwam in de jaren zestig, toen camera\u2019s steeds lichter werden. Als filmmaker kon je daardoor in je eentje op stap \u2013 zoals Frans Bromet dat in Nederland deed. Dat bracht het ideaal van de \u2018cinema v\u00e9rit\u00e9\u2019 naderbij: de realiteit betrappen als \u2018vlieg op de muur\u2019. Tegelijk groeide het postmoderne besef dat een documentaire nooit echt is, dat je altijd een verhaal construeert. Voor de lens is iedereen een acteur. Zelfs een beveiligingscamera kiest wat hij in beeld brengt. Beter je keuzes expliciet te maken, zoals Ross McElwee deed.<\/p>\n

Maar Ross McElwees zoon Adrian overleed op 27-jarige leeftijd. En nu probeert de filmmaker in zijn beeldarchief alsnog te ontdekken wie Adrian was. Het is slechts een \u2018half-levende\u2019 Adrian. Een kleuter die rivierkreeftjes in zijn fuik vangt, maar een grote loslaat \u201eomdat hij anders misschien boos wordt\u201d. Een scholier die \u2018dada\u2019 vertelt dat hij graag vist vanwege de \u201ediepe verrassing van de oceaan\u201d. Een adolescent met onzekere, ontwijkende ogen.<\/p>\n

\n

Met de sensitieve Adrian komt het vast ook wel goed, stelt McElwee zichzelf gerust<\/p>\n<\/blockquote>\n

McElwee is een lieve vader, Adrian lijkt erg aan hem gehecht. Hij wil zelf iets met film, rommelt met websites, droomt over Hollywood. Maar Adrian is ook bipolair en krijgt lithium voorgeschreven. Er zijn drank en pillen, kleine overtredingen, arrestaties. In 2011 maakt McElwee een documentaire over hem: Photographic Memory. Hij ergert zich aan Adrians stuurloosheid en keert terug naar Bretagne, waar hij zelf als twintiger assistent van een bruidsfotograaf was en ook nog geen idee had wat hij met zijn leven ging doen. Met de sensitieve Adrian komt het vast ook wel goed, stelt McElwee zichzelf gerust.<\/p>\n

Blindheid<\/p>\n

In Remake vervloekt hij nu zijn blindheid. Adrian ging indertijd mee naar de premi\u00e8re van Photographic Memory in Veneti\u00eb. We zien hem zweten bij een persconferentie, vader kalm en monter naast hem. Het was moeilijk zichzelf zo op film te zien, zegt hij. Pa benadrukt dat Adrian altijd een veto had. Sure, zie je hem denken. Ross McElwee heeft immers de regie: zie een oud fragment waarin hij zijn zoon als kleuter duidelijk maakt dat hij later beslist wat in zijn film komt en wat niet.<\/p>\n

Ross McElwee staat mijlenver van moderne \u2018influencers\u2019 die hun gezin op YouTube als verdienmodel inzetten. Maar hij stelt zich wel de vraag hoe gezond al dat filmen achteraf was. Zijn gezin was het op zeker moment zat, toont hij. Moeder Marilyn wil niet meer in beeld, dochter Mariah loopt ge\u00efrriteerd weg, Adrian houdt zijn hand voor de camera. Waarom blijft je zelf altijd buiten beeld, vraagt Adrian. \u201eIk ben saai\u201d, verweert McElwee zich. \u201eZe willen niet mij zien, maar wat ik zie.\u201d<\/p>\n

Was film geen vergif voor Adrian, vraagt hij zich af. We zien Adrian als kind een tekening van God maken: het is een camera. McElwee erft zijn zoons beeldarchief en ziet daar hoe fragiel, depressief en verslaafd Adrian was toen hij naar Colorado verhuisde om daar ski-video\u2019s te maken. Adrian probeert egodocs naar pa\u2019s voorbeeld te maken, aanzetjes die in een drugsroes stranden. \u00a0<\/p>\n

Adrian filmt zichzelf in 2011 op het Lido van Veneti\u00eb als een benevelde jet-setter die van rode loper naar discotheek zwalkt. Was dat zelfsatire of de man die hij wilde zijn, vraagt McElwee zich af. Adrian verwijt pa \u00a0\u2013 half grappend \u2013 dat hij door zijn films slechts kindster op \u2018de D-lijst, of Z-lijst\u2019\u00a0 werd. Waarom gebruikte hij hem niet voor reclame, waarom\u00a0 ging hij niet voor Hollywood en het grote geld?<\/p>\n

Die vraag beantwoordt McElwee met een subplot dat Remake enige lichtheid geeft. Hollywood klopt op zeker moment aan de deur: een producer overweegt een remake van McElwees documentaire Sherman\u2019s March te maken, nu als speelfilm. Dat plan verdwijnt in wat Hollywood de \u2018development hell\u2019 noemt, om weer op te duiken als een mogelijke \u00a0tv-serie of sitcom. Ik zal u niet verklappen hoe dat afloopt, maar \u00a0McElwee keert nog eens terug naar zijn geboortestreek. Een oude vriend verloor ook een kind, aan kanker. Zijn vriendin Charleen dementeert, en verbaast zich over hoe fragmentarisch en willekeurig het geheugen is.<\/p>\n

\n

Hoe groot McElwees beeldarchief ook is, het blijven flarden, het is nooit compleet<\/p>\n<\/blockquote>\n

Eigenlijk zoals de beelden van Adrian. Hoe groot McElwees beeldarchief ook is, het blijven flarden, het is nooit compleet. En wat doen die beelden: het geheugen activeren of herinneringen juist verdringen? Leert McElwee\u00a0iets nieuws over Adrian of construeert hij \u2013 met voorkennis van de afloop \u2013\u00a0 hier een nieuwe Adrian? Remake is een ontroerende overpeinzing over beeld, zelfbeeld, reflectie en geheugen.<\/p>\n

Laatste woord<\/p>\n

Maar het laatste woord is aan Ross McElwee. , hij arriveert pas zes uur \u2019s ochtends in Boston. Ik stel hem \u00e9\u00e9n vraag per mail. Ooit hoorde ik de dichter Jean-Pierre Rawie spreken over zijn gedicht Sterfbed<\/a>, het meest voorgelezen gedicht op uitvaarten toen. Rawie vertelde over hoe hij zijn verdriet omzette in een gedicht, waar het geleidelijk grondstof werd voor rijm en ritme. Was Remake voor hem ook cathartisch, of ligt dat bij een filmmaker anders? Ross McElwee verwerkt geen herinneringen, maar beelden van nog een levende zoon.<\/p>\n

Maandenlang was het te pijnlijk om Adrian te zien, antwoordt McElwee. Hij huurde een assistent in die \u2018screen grabs\u2019 (losse beelden) maakte van Adrian in al zijn documentaires. Met die beelden schreef hij hoofdstukken van Remake, daarna kon hij ook weer home movies van Adrian zien: eerst als kind, later als tiener en jongeman. \u201eIk gebruikte schrijven in zekere zin als brug om deze film te maken. Het is interessant dat u rijm en ritme noemt om \u2013 althans deels \u2013 over je verdriet heen te komen, zoals Rawie deed. Montage is het vinden van een passend ritme in beeldmateriaal.\u201d<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ross McElwee op het filmfestival van Veneti\u00eb in september 2025. <\/p>\n

Foto Riccardo Antimiani\/ANP EPA<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Maar Rawie verloor een vader, en hij een zoon, vervolgt McElwee. Dat ging over de muziek van de eindtitels: Schuberts\u2019 Erlk\u00f6nig. \u201eDat gaat over een vader die met zijn koortsige zoon door de sneeuw naar een dokter galoppeert om zijn leven te redden. Tientallen jaren terug, toen ik het voor het eerst hoorde, ontroerde dat me enorm omdat het over onze vader leek te gaan, een chirurg die ooit in de vreselijke situatie belandde dat hij moest proberen het leven van zijn jongste zoon te redden na een afschuwelijk ongeluk.\u201d<\/p>\n

\u201eJaren later, toen mij eigen zoon stierf, besefte ik dat het nu ook over mijn eigen ervaring ging. In Erlk\u00f6nig probeert de vader op het paard zijn zoon te kalmeren door hem te vertellen dat de Erlk\u00f6nig die hem verleidt om naar zijn koninkrijk van de dood te komen alleen in zijn koortsige fantasie bestaat. Dat wat er zo angstaanjagend uitziet, slechts bomen zijn die in de wind bewegen. Dat voelt nu als een parallel voor mijn spijt omdat ik me niet volledig realiseerde in welk gevaar mijn zoon was door de drugs waarmee hij experimenteerde.\u201d<\/p>\n

Later stuurt McElwee nog een mail. \u201eIk vergat te beantwoorden of Remake cathartisch was. Bij de wereldpremi\u00e8re in Veneti\u00eb, tijdens de lange ovatie na afloop, met de schijnwerper gericht op mijn balkon, begon ik te huilen. En ik kon niet stoppen, heel g\u00eanant. Dus ja, cathartisch.\u201d<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Geef cadeau<\/p>\n

Deel<\/p>\n

Mail de redactie<\/p>\n

\nNIEUW: Geef dit artikel cadeau
\n\t\t\tAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.\n\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Het is zowel een zelfonderzoek als een overpeinzing over beeld, reflectie en geheugen.\u00a0 Remake is de eulogie van…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":45588,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[99,48,98,102,103,101,46,47,49,45,50],"class_list":{"0":"post-45587","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-films","8":"tag-amusement","9":"tag-dutch","10":"tag-entertainment","11":"tag-film","12":"tag-films","13":"tag-movies","14":"tag-nederland","15":"tag-nederlanden","16":"tag-nederlands","17":"tag-netherlands","18":"tag-nl"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/115495899264835036","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45587","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45587"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45587\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45588"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}