{"id":5989,"date":"2025-09-26T17:40:10","date_gmt":"2025-09-26T17:40:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/5989\/"},"modified":"2025-09-26T17:40:10","modified_gmt":"2025-09-26T17:40:10","slug":"constantin-brancusi-legde-de-basis-voor-moderne-sculptuur-in-zijn-spoor-ging-isamu-noguchi-verder","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/5989\/","title":{"rendered":"Constantin Brancusi legde de basis voor moderne sculptuur, in zijn spoor ging Isamu Noguchi verder"},"content":{"rendered":"

Vraag iemand naar zijn favoriete kunstenaar en de kans is groter dat je de naam van een schilder te horen krijgt dan van een beeldhouwer. Er zijn allerlei redenen te bedenken waarom sculptuur over het algemeen minder populair is dan schilderkunst. De economie van de kunstmarkt is er \u00e9\u00e9n. Een andere, meer basale verklaring zou kunnen zijn dat beeldhouwkunst soms moeilijker te \u2018vatten\u2019 is. Een schilderij lijkt meer op film en fotografie: de maker kan binnen het kader vrij direct de blik van de toeschouwer sturen: d\u00edt is wat ik je wil laten zien. Een beeldhouwwerk is maar een vreemd object in de ruimte, waar je dan ook nog zelf omheen moet lopen om het te verkennen.<\/p>\n

Beeldende kunst<\/p>\n

Brancusi, The Birth of Modern Sculpture<\/p>\n

T\/m 18\/1\/26. Info: Hartmuseum.nl<\/a><\/p>\n

Isamu Noguchi in de Rijksmuseumtuinen<\/p>\n

T\/m 28\/10. Info: Rijksmuseum.nl<\/a><\/p>\n

Een van de beeldhouwers die w\u00e9l uitgesproken sterrenstatus heeft, is de Roemeens-Franse Constantin Brancusi (1876-1957). De tentoonstelling van zijn werk die dit najaar in het H\u2019Art Museum in Amsterdam te zien is, geldt als een van de culturele hoogtepunten van dit najaar<\/a>. Bij binnenkomst in de eerste zaal begrijp je gelijk waarom: daar ligt, begeerlijk glanzend in gepolijst brons, La Muse endormie (1910). Brancusi\u2019s beroemde beeld van het geabstraheerde hoofd van een vrouw, balancerend op haar linkeroor. Het eivormige object is van alle kanten intrigerend, zelfs het kapsel aan de achterkant. Ze is in slaap verzonken, maar door de reflectie neemt ze de hele ruimte in haar op.<\/p>\n

Zeehond-marmer<\/p>\n

Andere beelden en een foto van een eerder werk Le Sommeil (1908) laten zien hoe Brancusi eindeloos bleef slijpen aan zijn idee, op zoek naar de essentie van zijn onderwerp. Nadat Brancusi (volgens het verhaal grotendeels te voet) vanuit Roemeni\u00eb naar kunsthoofdstad Parijs was getrokken, werkte hij enige tijd in het atelier van Rodin. Daar vertrok hij al snel, om zich te ontwikkelen in taille directe: waarbij hij direct in het materiaal hakt en snijdt. In zijn abstractie en minimalisme ligt de grote vernieuwing bij Brancusi. De tentoonstelling in H\u2019Art vertelt dat verhaal mooi en helder, zonder daar veel nieuwe inzichten aan toe te voegen: wel uniek is dat de beelden nu tijdelijk in Nederland te zien zijn.<\/p>\n

<\/p>\n

\n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n

Br\u00e2ncusi daagde de rechter uit te beoordelen of zijn werk kunst was <\/p>\n

\"Br\u00e2ncusi
\n<\/a><\/p>\n

Het essentie-denken verklaart ook de aantrekkingskracht van de beelden van Brancusi: ze zijn niet alleen beeldschoon, maar beloven ook een soort kalmerende helderheid. \u201eIk heb nooit geprobeerd om een zogenoemde zuivere of abstracte vorm te maken\u201d, citeert de catalogus Brancusi. \u201eZuiverheid en eenvoud komen nooit in me op; het enige dat telt, is het bereiken van de echte betekenis van de dingen zelf.\u201d <\/p>\n

Het beeld moest voor Brancusi dus \u2018echt\u2019 zijn. In de woorden van de Amerikaanse kunstcriticus James Johnson Sweeney (1900-1986): Brancusi maakte \u201egeen kopie van een zeehond in marmer \u2013 ook geen marmeren zeehond, maar een zeehond-marmer\u201d. Dat stuk zeehond-marmer is een hoogtepunt in de centrale hal van de Brancusi-expositie: een golvend, glad stuk blauwgrijs marmer. Phoque II (1943) is even bewegelijk als log. Je ziet het gewicht, maar vermoedt ook dat het z\u00f3 een duik kan nemen. <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zaalopstelling in het H\u2019Art Museum, met links Phoque II (1943), het zeehond-marmer. <\/p>\n

Foto H\u2019Art Museum\/Aad Hoogendoorn <\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Het minimalisme van Brancusi stelt je als toeschouwer tegelijkertijd voor een interessante vraag: naar w\u00ed\u00e9ns essentie kijk je eigenlijk? Als Roemeen in Frankrijk liet hij zich onder meer inspireren door Afrikaanse sculptuur en door beeldhouwtraditie uit zijn geboorteland. Maar bestaat er zoiets als een universeel idee van \u2018de zeehond\u2019? Wat maakt dat ik hier als toeschouwer een zeehond in zie?<\/p>\n

Dat Brancusi\u2019s figuratieve abstractie ook ruimte laat voor meerduidigheid, blijkt onder meer uit de historische rel rond Princesse X (1915). Het sterk geabstraheerde beeld van een vrouw die voorovergebogen in de spiegel kijkt, zorgde bij de presentatie ervan in Parijs in 1920 voor controverse. Dit omdat de vorm, een bolvormige knop op een steel en balvormige ronding onderaan, ook wel lijkt op een grote geabstraheerde penis. Een korte video van kunstenaar Man Ray, waarin fotograaf Lee Miller het beeld streelt, onderstreept die erotische kracht van het beeld. Het is het \u00e9\u00e9n en tegelijk het ander. Brancusi maakte in zijn atelier (dat hij beschouwde als \u00e9\u00e9n totaalinstallatie) zelf ook tal van foto\u2019s en video\u2019s waarin zijn beelden schommelen en wiegen: wat onderstreept dat zijn minimalisme niet zo streng was als het soms lijkt, maar eerder speels.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Constantin Brancusi, Une Muse (na 1917). <\/p>\n

Foto H\u2019Art Museum\/Aad Hoogendoorn <\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Vrolijk opkrullende tong<\/p>\n

De tentoonstelling in H\u2019Art heeft als ondertitel \u2018De geboorte van moderne sculptuur\u2019 \u2013 een voorbeeld van hoe het verder ging, is een paar kilometer verderop te zien in de tuinen van het Rijksmuseum. Waar voor de twaalfde editie van de zomertentoonstelling in de tuinen werken te zien zijn van de Japans-Amerikaanse Isamu Noguchi (1904-1988). Noguchi werkte in 1927 zeven maanden in het atelier van Brancusi en leerde daar de techniek om direct in steen te hakken \u2013 maar belangrijker nog, zou hij later zeggen \u201ede waarde van het moment\u201d. Brancusi was een blijvende bron van inspiratie, de twee bleven in contact toen Noguchi terug naar de Verenigde Staten verhuisde en een eigen studio begon.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Isamu Noguchi, Play Sculpture, 1965-1980 (deze versie gefabriceerd in 2016). <\/p>\n

Foto Rijksmuseum\/Kelly Schenk<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Isamu Noguchi, Beginnings (detail), 1985. <\/p>\n

Foto Rijksmuseum\/Kelly Schenk<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

In het gras van de Rijkstuinen ligt Cross Beam (1970), een mooi voorbeeld van Noguchi\u2019s direct in het steen uitgehakte sculptuur: een hoekige draagbalk zonder doel, maar met verschillende kleuren en texturen. Volgens Noguchi kon alles beeldhouwkunst zijn: \u201eElk materiaal, ieder idee dat ongehinderd gestalte krijgt in de ruimte.\u201d Hij ontwierp dan ook meer dan alleen abstracte beelden: complete tuinen, tafels, een auto, lampen en speeltoestellen. Play Sculpture (1965) is een \u00e9cht speelsculptuur: naast de permanent ge\u00efnstalleerde speeltoestellen van de Nederlandse architect Aldo van Eyck staat van Noguchi een felrode, golvende ring van staal. Het is tegelijk visueel een vrolijk opkrullende tong, als een mini-glijbaan of een rodeo-paard om te berijden.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

De Akari-lampen van Isamu Noguchi in de centrale hal van het Rijksmuseum. <\/p>\n

Foto Rijksmuseum\/Kelly Schenk<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Zelfs wie Noguchi\u2019s naam niet kent, herkent waarschijnlijk zijn werk. In de centrale hal van het Rijks hangt een wolk van zijn Akari-lampen. Golvende sculpturen van Japans washi-papier, gespannen rondom een frame van bamboe \u2013 moderne vormen, ge\u00efnspireerd door traditionele Japanse lantaarns. Ze werden een geliefde design-klassieker, breed gekopieerd, tot bij de bekende Zweedse meubelgigant. <\/p>\n

De sculptuur, het vreemde object in de ruimte, is hier uiterst herkenbaar en functioneel geworden \u2013 en beeldschoon bovendien.<\/p>\n

Atelier Brancusi Centre Pompidou, Parijs<\/p>\n

Voor het eerst in meer dan vijftig jaar is er weer een groot Brancusi-overzicht in Nederland te zien. Dat H\u2019Art Museum deze tentoonstelling kan programmeren heeft te maken met de verbouwing van Centre Pompidou in Parijs: dat beheert in een speciale aanbouw een replica van de originele studio van Brancusi. H\u2019Art Museum is de voormalige Hermitage Amsterdam, in 2022 verbrak het museum de banden met de Hermitage in Sint-Petersburg, na de Russische inval in Oekra\u00efne. Het werkt sindsdien samen met musea in Londen, Parijs en Washington. De heropening van Centre Pompidou staat gepland voor 2030.<\/p>\n

Geef cadeau<\/p>\n

Deel<\/p>\n

Mail de redactie<\/p>\n

\nNIEUW: Geef dit artikel cadeau
\n\t\t\tAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.\n\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Vraag iemand naar zijn favoriete kunstenaar en de kans is groter dat je de naam van een schilder…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5990,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[99,142,140,141,143,48,98,146,144,145,46,47,49,45,50],"class_list":{"0":"post-5989","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kunst-en-design","8":"tag-amusement","9":"tag-arts","10":"tag-arts-and-design","11":"tag-artsdesign","12":"tag-design","13":"tag-dutch","14":"tag-entertainment","15":"tag-kunst","16":"tag-kunst-en-design","17":"tag-kunstdesign","18":"tag-nederland","19":"tag-nederlanden","20":"tag-nederlands","21":"tag-netherlands","22":"tag-nl"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5989","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5989"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5989\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5990"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5989"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5989"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5989"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}