Dat begint eindelijk door te dringen. In de Verenigde Staten kondigde de medicijnenautoriteit FDA<\/a> op 10 november aan dat ze de zwartomlijnde veiligheids voor sommige ernstige bijwerkingen (borstkanker, hart- en vaatziekten en dementie) van de verpakkingen halen \u2013 iets waar gynaecologen en pati\u00ebnten al jaren voor streden.<\/p>\n Ook in Nederland daalt de angst. Ieder jaar neemt het aantal gebruiksters toe. Vorig jaar kregen 129.000 vrouwen tussen 40 en 60 jaar hormoontherapie tegen overgangsklachten, turfde de Stichting Farmaceutische Kengetallen. Dat is 40 procent meer dan in het jaar ervoor. Maar het is nog steeds maar 1 op de 20 vrouwen in die leeftijdsgroep \u2013 een fractie van die 80 procent die klachten heeft. De kennis over HST heeft nog niet alle vrouwen, huisartsen en gynaecologen bereikt.<\/p>\n En terwijl deze horde in de VS is genomen, en de gevestigde basiskennis eindelijk doorsijpelt naar de behandelkamers, ontvouwt zich de volgende richtingenstrijd rond HST. Sommige artsen, vaak buitenlandse mediapersoonlijkheden, hameren in boeken en op sociale media op een veel ruimhartiger voorschrijfbeleid. En een deel vindt zelfs dat we vrouwen vanaf de aanloop naar de menopauze preventief hormonen moeten aanbieden.<\/p>\n Want de behandeling helpt niet alleen goed tegen overgangsklachten. Er zijn aanwijzingen dat hormoonsuppletietherapie ook beschermt tegen hart- en vaatziekten en broze botten. Mogelijk zelfs tegen dementie en suikerziekte. En tegen veroudering in het algemeen.<\/p>\n Zoom in<\/p>\n Een groep mondige Nederlandse vrouwen, vorig jaar verenigd in de Stichting Overgang en Hormonen, wil dat de richtlijnen voor artsen worden aangepast. De toegang voor vrouwen die dat nodig hebben moet veel soepeler, bepleiten ze. \u201eVoor een deel van de vrouwen zijn de huidige aanbevelingen niet genoeg om zich weer goed te voelen\u201d, zegt voorzitter Monique Hartog. \u201eZij hebben hogere doses nodig, of een langduriger behandeling, of tegen andere klachten dan opvliegers. En sommige vrouwen hebben HST op jongere of latere leeftijd nodig.\u201d<\/p>\n Zijn deze hormonen ook veilig in hogere doses en bij langdurig gebruik? En is hormoontherapie de oplossing voor alle overgangsklachten, en ook voor chronische ziekten en zelfs veroudering? Zouden misschien zelfs alle vrouwen vanaf de eerste tekenen van de overgang hun ontbrekende hormonen moeten aanvullen?<\/p>\n Alle organen in het vrouwenlijf<\/p>\n De bron van alle overgangsellende is dit: de voorraad eicellen in de eierstokken van een vrouw raakt in de aanloop naar het 50ste levensjaar uitgeput. Hierdoor neemt de productie van oestrogeen en progesteron af. Die hormonen regelen samen de menstruatiecyclus en de vruchtbaarheid. Uiteindelijk stopt de menstruatie \u2013 de laatste bloeding is de menopauze.<\/p>\n De hormoondaling verloopt met schommelingen. Dit kan hevige klachten veroorzaken. Oestrogeen en progesteron be\u00efnvloeden vrijwel alle organen in het vrouwenlijf \u2013 huid, hersenen, hart en vaten, immuuncellen, spieren en gewrichten. Oestrogeen aanvullen kan met tabletten, of via de huid \u2013 met een gel, spray of pleister. Om het risico op baarmoederkanker te verkleinen krijgen vrouwen er capsules met progesteron bij.<\/p>\n Lang werden synthetische of uit paardenurine verkregen hormonen voorgeschreven, ook in de studie die in 2002 een verhoogd risico op borstkanker signaleerde maar later verkeerd bleek te zijn ge\u00efnterpreteerd<\/a>. Tegenwoordig worden bio-identieke hormonen gebruikt met dezelfde moleculaire structuur als de lichaamseigen hormonen.<\/p>\n Hoger dan geadviseerd<\/p>\n De Britse Louise Newson is \u00e9\u00e9n van de boegbeelden van een ruimhartiger benadering. De voormalig huisarts opende uit frustratie met de gebrekkige zorg in het Verenigd Koninkrijk in 2018 haar eigen zelfstandige menopauze\u00adklinieken. Via podcasts en sociale media biedt ze vrouwen informatie over de overgang en over de vele voordelen van hormoontherapie. Eind september verscheen de Nederlandse vertaling van haar boek Perimenopauze & menopauze. Een gids voor de overgang.<\/p>\n Let wel, HST voorschrijven is niet het enige dat je hoeft te doen als arts, zegt Newson in een videogesprek vanuit het Verenigd Koninkrijk. \u201eGezond eten, sporten, geen alcohol drinken, stress verminderen en voldoende slapen zijn heel belangrijk. Het is holistisch.\u201d En op dat punt zijn alle overgangs\u00adspecialisten het roerend eens.<\/p>\n Maar wat betreft de dosering van HST wijkt haar aanpak af. Fabrikanten krijgen, op basis van de wetenschappelijke studies naar de veiligheid en werking die ze aanleveren, bij de medicijn\u00adautoriteiten goedkeuring voor een of meer bepaalde doseringen. Daarboven zijn zij niet aansprakelijk.<\/p>\n Voor veruit de meeste vrouwen is een van die geregistreerde doses effectief. De Nederlandse handleiding voor HST<\/a> adviseert bijvoorbeeld \u00e9\u00e9n tot twee pompjes uit een pompflacon oestrogeengel, \u00e9\u00e9n tot drie sprays uit een verstuiver of pleisters van maximaal 50 microgram bio-identiek oestrogeen.<\/p>\n Maar Newson schrijft aan vrouwen bij wie de klachten bij die doses niet verdwijnen soms wel acht pompjes gel per dag voor, of pleisters die samen 300 microgram oestrogeen bevatten \u2013 vier tot zes keer de hoogste geregistreerde dosering. \u201eSommige vrouwen hebben een hogere dosis nodig, omdat hun huid het niet goed opneemt\u201d, zegt ze. \u201eIn mijn kliniek is dat ongeveer een op de vijf<\/a> vrouwen.\u201d<\/p>\n Averechts effect<\/p>\n Newson is er stellig van overtuigd: de bio-identieke hormonen lijken z\u00f3 op de lichaamseigen hormonen dat er geen bijwerkingen zijn, ook niet bij hogere doses. Maar haar aanpak is omstreden. De British Menopause Society . Bij een aantal van haar pati\u00ebnten-met-een-hoge-dosis was het baarmoederslijmvlies dikker geworden, een opmaat naar baarmoederkanker, zo onthulde het BBC-programma Panorama.<\/p>\n \u201eNewsons idee\u00ebn zijn niet wetenschappelijk onderbouwd\u201d, zegt gynaecoloog Dorenda van Dijken. Ze richtte in 2021 de eerste multidisciplinaire menopauzepoli op in ziekenhuis OLVG in Amsterdam. Ze was voorzitter van de Dutch Menopause Society en maakt zich al dertig jaar hard voor goede overgangszorg in Nederland. \u201eMeer is niet beter, zeker niet met hormonen, zelfs de nu gebruikte bio-identieke.\u201d Bij hoge doseringen kunnen de receptoren voor oestrogeen, de \u2018ontvangers\u2019 op het oppervlak van cellen en in hun kern, ongevoelig worden, waardoor het stofje geen effect meer heeft. Vrouwen kunnen bijvoorbeeld juist ernstigere depressieve klachten<\/a> krijgen. \u201eTachyfylaxie heet dat fenomeen. Dan krijg je juist een averechts effect, van n\u00f3g meer klachten.\u201d<\/p>\n Dat er geen risico\u2019s zijn klopt ook niet. \u201eHoge doseringen bio-identiek oestrogeen geven risico op baarmoeder\u00adkanker, maar ook op blijvende spier- en gewrichtsklachten of neurologische klachten\u201d, zegt Van Dijken. Ook de FDA laat de waarschuwing voor baarmoeder\u00adkanker op de bijsluiter staan<\/a>.<\/p>\n Zoom in<\/p>\n Om het risico op baarmoederkanker te verkleinen krijgen vrouwen een tweede hormoon voorgeschreven, progesteron. Maar dat hormoon heeft ook risico\u2019s. \u201eDe ene vorm, dydrogesteron, geeft bij langdurig gebruik een licht risico op borstkanker. Een andere vorm, gemicroniseerd bio-identiek progesteron, is veiliger voor borstweefsel. Maar dat beschermt bij hogere doseringen oestrogeen dan weer minder goed tegen baarmoeder\u00adkanker.\u201d<\/p>\n Op sociale media lijkt het of de richtlijnen voor gynaecologen in de landen om ons heen soepeler zijn dan in Nederland. \u201eDat is een misverstand\u201d, zegt Van Dijken. \u201eMaar in het buitenland zijn veel meer zelfstandige klinieken. Die hebben hun eigen beleid.\u201d<\/p>\n Maatwerk<\/p>\n Het klopt wel dat de benodigde dosering verschilt per vrouw. Het hangt af van de leeftijd van de vrouw, hoe snel de hormonen in de weefsels worden opgenomen, hoe snel ze worden afgebroken en hoe gevoelig de weefsels van een vrouw zijn, zegt Van Dijken. \u201eDe behandeling is maatwerk.\u201d<\/p>\n Net als Newson snijdt Van Dijken haar behandeling toe op individuele pati\u00ebnten. Artsen mogen hogere doses voorschrijven dan geregistreerd, mits ze dat goed kunnen onderbouwen. \u201eJonge vrouwen die te vroeg in de overgang zijn hebben bijvoorbeeld soms meer nodig.\u201d Maar de genoemde vier tot zes keer hogere doses, zoals 8 pompjes gel per dag, geeft ze nooit. \u201eIk vind dat we vrouwen moeten beschermen tegen het risico op schade.\u201d<\/p>\n Toch zijn er ook in Nederland in zelfstandige behandelcentra artsen die zulke doses w\u00e9l geven. Zoals gynaecoloog Saskia Rang in het Women\u2019s Healthcare Center Amsterdam. \u201eVoor een deel van de vrouwen zijn de richtlijnen te rigide\u201d, zegt ze. \u201eJe pakt iemand echt wel wat af als je niet meer geeft.\u201d Dat betekent echter niet dat ze eindeloos de dosis ophoogt. \u201eDat is zinloos, en je kunt gigantisch hoge concentraties hormonen in het bloed krijgen.\u201d<\/p>\n Ook gynaecoloog Henk Oosterhof waarschuwt voor die hoge bloedconcentraties. Hij belt vanuit Zuid-Frankrijk, net klaar met zijn digitale spreekuur voor de online kliniek FemmePrex. \u201eBij zulke hoge doseringen krijg je bloedspiegels die je als jonge vrouw alleen kort in de dagen rond de eisprong hebt. We weten niet wat het in het lichaam doet als je zulke hoge concentraties continu in je bloed hebt.\u201d<\/p>\n <\/p>\n \n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n Wel of geen medicatie tegen overgangsklachten? Rond de menopauze woedt een pillenstrijd<\/p>\n Over hoe ver ze buiten de geregistreerde dosering HST voorschrijven verschillen specialisten dus. Maar allemaal pleiten ze voor een breder palet van symptomen waartegen de behandeling wordt voorgeschreven. In de richtlijnen is de enige indicatie: hevige opvliegers en nachtzweten. Het idee is: als die niet meer optreden slaapt een vrouw weer beter en verdwijnen veel andere klachten, zoals geheugenverlies en depressie.<\/p>\n \u201eDaarmee gaan we voorbij aan de directe effecten die oestrogeen heeft op mentale functies\u201d, zegt Rang. \u201eBovendien, niet iedereen heeft opvliegers, soms zijn er alleen angstklachten of mentale klachten. Voor elke vrouw kan het effect van een tekort aan oestrogeen net ergens anders het meest opspelen.\u201d Van Dijken vindt dat vooral vrouwen die depressieve klachten hebben, of die eerder een depressie hadden, HST laagdrempeliger en zelfs preventief moeten krijgen.<\/p>\n De verenigde vrouwen in de Stichting Overgang en Hormonen zien graag dat de richtlijnen snel worden aangepast, onder andere om dit brede scala aan klachten erin op te nemen. \u201eMentale klachten, maar ook spierkramp, gewrichtspijn, haaruitval, urinewegproblemen, de lijst is lang<\/a>\u201d, zegt Hartog. <\/p>\n Iedere opvlieger is een aanslag op hart en bloedvaten.<\/p>\n Gynaecoloog Henk Oosterhof<\/p>\n<\/blockquote>\n En hoe zit het nu met dat beschermende effect van HST tegen allerlei ziektes? Voorstander Newson ziet een grote rol voor HST in de preventie van gezondheidsrisico\u2019s. \u201eHST is veiliger om hart- en vaatziekten te voorkomen dan bijvoorbeeld cholesterolverlagende statines. En ook om het risico te verlagen op psychische aandoeningen, parkinson en dementie\u201d, zegt ze. <\/p>\n Oosterhof nuanceert dat. \u201eHormoontherapie beschermt tegen hart- en vaatziekten en tegen botontkalking, dat is bewezen. Met name wanneer een vrouw opvliegers heeft en ze er binnen tien jaar na de laatste menstruatie mee begint. Dan zien we minstens 30 procent minder hart- en vaatziekte en sterfte aan die ziekten.\u201d Dat beschermende effect tegen hart- en vaatziekten en botontkalking is er al bij een dosis van 1 pompje of halve pleister.<\/p>\n Iedere opvlieger, zegt Oosterhof, is een aanslag op hart en bloedvaten.<\/p>\n Binnen die tien jaar na de menopauze beginnen met HST lijkt ook bevorderlijk voor de hersenfunctie. Observationele studies suggereren dat dan de cognitieve gezondheid beter blijft, en het risico op dementie mogelijk lager<\/a>, zag hersenonderzoekster Lisa Mosconi \u2013 maar de bevindingen zijn nog niet eenduidig. Ook voor andere ziekten rijst het beeld van een gunstig effect; zo wijzen klinische studies uit dat HST dan ook het moment uitstelt waarop diabetes type 2<\/a> begint.<\/p>\n Pas op latere leeftijd beginnen met HST geeft hogere risico\u2019s. Oosterhof: \u201eBij vrouwen die meer dan tien jaar geen menstruatie hebben zijn de bloedvaten al wat verouderd, met ophoping van vetachtige stoffen, plaque, aan de binnenkant. Als je dan ineens weer oestrogeen krijgt, lost dat de plaque op, maar kunnen kleine propjes in de bloedsomloop een beroerte of hartinfarct veroorzaken. Mogelijk ook dementie. Maar in de groep die deze periode \u2018overleeft\u2019 zien we na twee jaar weer een beschermend effect.\u201d<\/p>\n \u201eWe weten ook nog niet of het goed is om HST langer te gebruiken dan de vijf jaar die nu wordt aanbevolen voor vrouwen boven de 50 jaar, of juist niet\u201d, aldus Oosterhof. De eerste vijf jaar is er geen verhoogd risico op borstkanker, daarna stijgt het risico elk jaar wat meer. Maar het extra risico op borstkanker is niet groot \u2013 factoren als overgewicht en alcoholgebruik wegen zwaarder.<\/p>\n Daarom adviseren richtlijnen de behandeling te starten binnen tien jaar na de laatste menstruatie, en na vijf jaar samen met de vrouw de risico\u2019s af te wegen. Oosterhof laat de keuze aan de vrouw zelf. \u201eIk leg het risico duidelijk uit. Sommige vrouwen voelen zich z\u00f3 verschrikkelijk door het gebrek aan oestrogeen, die accepteren het risico.\u201d<\/p>\n Rang doet dat ook. \u201eNatuurlijk bestaat de angst dat over veertig jaar blijkt dat we helemaal fout zaten\u201d, zegt ze. \u201eMaar niet behandelen heeft ook grote gevolgen. Als vrouwen zich door deze behandeling beter voelen, blijven ze fitter, hebben ze meer energie om een gezonde leefstijl vol te houden, hun sociale contacten te onderhouden, en om hun werk te kunnen blijven doen. De uitval op het werk rond de menopauze is gigantisch hoog.\u201d<\/p>\n Langzamere veroudering<\/p>\n En dan zijn er de prille aanwijzingen dat oestrogeen de veroudering vertraagt. Eind 2024 bekeken Zwitserse onderzoekers in de medische gegevens van een half miljoen mensen welke van de ruim 400 voorgeschreven medicijnen in verband konden worden gebracht met een langer leven. Van de negen medicijnen die boven kwamen drijven, waren er vier oestrogeenmiddelen<\/a>.<\/p>\n En deze zomer liet een analyse van de bloedeiwitten van 45.000 mensen zien dat het immuunsysteem van oestrogeengebruikers in de loop van 17 jaar veel langzamer verouderde<\/a>. Ook de veroudering van het brein, de nieren en de longen ging langzamer. En de biologische leeftijd van het brein en het immuunsysteem bepaalt voor een groot deel hoe lang iemand leeft.<\/p>\n Het zijn nog te weinig onderzoeken om conclusies uit te trekken. En ze zeggen al helemaal niets over een beschermend anti-verouderingseffect van HST bij vrouwen zonder overgangsklachten. \u201eDaar is nog g\u00e9\u00e9n wetenschappelijk bewijs voor\u201d, benadrukt Oosterhof. \u201eWe weten simpelweg niet of dat beschermt.\u201d<\/p>\n Van Dijken mist de nuance in de discussies. \u201eHST wordt nu gezien als de heilige graal voor gezond oud worden. Zo is het niet. Niet alle vrouwen na de menopauze krijgen botontkalking, alleen bepaalde risicogroepen. Het hangt af van je gewicht, de spierkracht, of je in je jeugd eetproblemen hebt gehad.\u201d<\/p>\n Ook bij hart- en vaatziekten geldt dat. \u201eOpvliegers en nachtzweten hebben is een risicofactor daarvoor. Dan biedt HST winst. Maar niet als je geen klachten hebt. En ook niet als je bijvoorbeeld erfelijk verhoogd cholesterol hebt in de familie. Dan zijn statines je redmiddel.\u201d<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/221125-ZAT-WET-Menopauze-WEB_infographic.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/221125-ZAT-WET-Menopauze-WEB_oestrogeen-symbool-1.png\")
<\/p>\n![\"Wel](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/data114646640-275ad4.jpg\"\/)
\n<\/a>
\nBreder palet van symptomen<\/p>\n\n
![\"Hoe](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/2904cul-overgang-weblager.jpg\"\/)
![\"Livia](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/161125WET_2019485691_LiviaDePicker_3.jpg\"\/)