{"id":62599,"date":"2025-11-21T23:40:50","date_gmt":"2025-11-21T23:40:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/62599\/"},"modified":"2025-11-21T23:40:50","modified_gmt":"2025-11-21T23:40:50","slug":"de-eeuwige-belofte-van-suriname-in-woord-en-beeld","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/62599\/","title":{"rendered":"De eeuwige belofte van Suriname in woord en beeld"},"content":{"rendered":"

Wordt Suriname ons steeds vaker voorgeschoteld als het nieuwe \u2018Indi\u00eb\u2019? Een magische plek waar overwerkte, postkoloniale westerlingen kunnen herbronnen in een overweldigende natuur en zich laven aan een vriendelijke, multiculturele samenleving die w\u00e9l werkt? <\/p>\n

Je zou het bijna zeggen, door de stroom van reisreportages en\u00a0ego-documentaires op de Nederlandse televisie met Surinamegangers die in Switi Sranan hun wortels zoeken, de zegeningen van culturele diversiteit en rijkdom omarmen of gewoon op zoek zijn naar een louterende survival-ervaring in de jungle. Ook een reeks boeken, uitgebracht rond de 50-jarige onafhankelijkheid van de staat, belicht het land met een vaak persoonlijke blik.<\/p>\n

\"\"
\nBekijk artikel in krant<\/p>\n

Coen Verbraak: Suriname. Vijftig jaar tussen zorg en hoop. Alfabet, 238 blz. <\/p>\n

\u20ac 22,99<\/p>\n

\"\"
\nBekijk artikel in krant<\/p>\n

Carl Haarnack, Eveline Sint Nicolaas, Garrelt Verhoeven: Suriname in beeld. 1845-1975. Terra, 288 blz. \u20ac39,99<\/p>\n

\"\"
\nBekijk artikel in krant<\/p>\n

Jan Sjaarda: Suriname 1960-1974. Fotodagboek van een Friese ingenieur. Thoth, 160 blz. \u20ac 34,95<\/p>\n

Dat is op zichzelf heugelijk, want het land was gaandeweg wat aan het wegzakken in het Nederlandse collectieve bewustzijn. De tijd dat nieuws over\u00a0de Surinaamse politiek of de drugsverwikkelingen van Desi Bouterse de voorpagina\u2019s van kranten beheersten is allang voorbij. Van een buitenlandse kopzorg vol coups, politieke moorden en een verwoestende Binnenlandse Oorlog is Suriname voor Nederlanders veranderd in vooral een toeristische reisbestemming, met verzorgde arrangementen in eco-resorts \u2018midden in het oerwoud\u2019.<\/p>\n

Tegelijk zijn veel Surinamers zelf, daar en hier, diep ambivalent over het land. Grootspraak over het unieke karakter van het land en lof op de onuitputtelijke rijkdom ervan \u2013 de natuur, hout, goud, en straks de olie \u2013 gaat moeiteloos over in een troosteloze klacht over het endemische nepotisme, de onderlinge argwaan en de bestuurlijke incompetentie die het onmogelijk maken er iets voor elkaar te krijgen, behalve als je hoort tot de corrupte rijkaards.<\/p>\n

In Suriname van journalist Coen Verbraak, het interviewboek bij zijn vierdelige tv-serie \u2018Suriname, 50 jaar zorg en hoop\u2019, is die ambivalentie bijna op elke pagina te proeven. Verbraak zelf noemt het op de eerste pagina\u2019s al \u201eeigenlijk een wonder dat het al die groepen lukt om vreedzaam naast elkaar te leven\u201d. Cabaretier J\u00f6rgen Raymann noemt Suriname \u201eeen voorbeeld van hoe een multiculturele samenleving kan functioneren\u201d, met een toekomst als \u201ehet mooiste land op aarde\u201d.\u00a0Nu al is het \u201eeen van de mooiste landen ter wereld\u201d, zegt ster-kok Soenil Bahadoer, een prachtig land dat \u201erijk is aan bodemschatten\u201d. Op \u201eweinig plekken in de wereld\u201d wonen zo veel verschillende etnische groepen en religies bij elkaar, zegt oud-CDA-politica Kathleen Ferrier, dochter van de eerste Surinaamse president. Dat multiculturalisme is het \u201eunique selling point\u201d van het land \u2013 alsof niet ook in Rotterdam, bijvoorbeeld, nu 170 nationaliteiten overwegend geweldloos samenleven.<\/p>\n

Bedelmentaliteit<\/p>\n

Achter al die hyperbolen gaat spijt schuil, verdriet en soms woede. Die breken door als Verbraak zijn gesprekspartners\u00a0met beide benen op de grond houdt. Dan is Suriname een land\u00a0waar \u201enormen en waarden\u201d zijn uitgehold, de hoofdstad Paramaribo een \u201estad in verval\u201d is (schrijver Cynthia McLeod), een land waar \u201eongemak\u201d vlak onder de oppervlakte ligt en mensen meer \u201elangs elkaar dan met elkaar leven\u201d (Linda Nooitmeer,\u00a0ex-voorzitter van het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis), een pover en intellectueel armoedig land waar \u201eeen bedelmentaliteit\u201d heerst en \u201epakken wat je pakken kunt\u201d het devies is (anti-Bouterseactivist Pancho Samson). Waar \u201emijn politieke idealen niet zijn verwezenlijkt\u201d, een treurig besef dat \u201eecht pijn doet\u201d (oud-Staatsolie-directeur Eddy Jharap).<\/p>\n

Nu kun je waarschijnlijk met een beetje moeite zulke tweeslachtigheid ook wel over andere landen vinden (neem Nederland, waar veel burgers volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau hun eigen leven prima vinden maar tegelijk menen dat het land naar de knoppen gaat). Maar het Surinaamse slingeren tussen trots en wanhoop,\u00a0van pochen naar onmacht, lijkt heviger en noodlottiger. Het toont de gespletenheid van een gewezen kolonie die ook na een halve eeuw onafhankelijkheid nog maar op \u00e9\u00e9n, wankel been staat. De welgemeende loftuitingen over het \u201eunieke, multiculturele\u201d Suriname zijn een laklaag op een gebutste erfenis van eeuwen slavernij, kolonialisme en etnische verdeeldheid. Na 1975 gevolgd door\u00a0politiek cli\u00ebntelisme, een moorddadige militaire dictatuur, uittocht van talent, een criminele binnenlandse oorlog en de vestiging van een narcostaat.<\/p>\n

\"Portret<\/p>\n

Portret van Anton de Kom gemaakt tijdens zijn gevangenschap in Fort Zeelandia, 1933. <\/p>\n

Foto erven Maurits Welle Collectie.<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Wie die tweeslachtigheid in het oog houdt, kan veel hebben aan het populaire boek van Verbraak. Dat ontbeert helaas wel een helder historisch kader of sociologische inbedding voor wie Suriname alleen nog van televisie of een familievakantie kent. Twee recente fotoboeken geven gelukkig meer diepte aan het beeld van een getroebleerde natie. Dat geldt vooral voor het geweldige Suriname in beeld, van Carl Haarnack en anderen. Haarnack is oprichter van de Buku-Bibliotheca Suriname, een imposante collectie foto\u2019s, prenten en boeken, en tekende eerder (met Garrelt Verhoeven) voor Groeten uit Paramaribo, een mooie selectie van ansichtkaarten uit de voormalige kolonie.<\/p>\n

Dit nieuwe boek is de overtreffende trap. Het biedt een imposant overzicht van de ontwikkeling van fotografie in Suriname, van de eerste pioniers en daguerreotypes naar de bekende Julius Muller (1846-1902), een fotograferende ambtenaar, en de zusters Augusta (1873-1937) en Anna (1875-1958) Curiel, die een studio in Paramaribo hadden. En tot de Nederlandse persfotografen die het land halverwege de jaren zeventig bezochten, zoals Willem Diepraam en Vincent Mentzel.<\/p>\n

Brooskampers<\/p>\n

Historisch opmerkelijk in de selectie: een kleine foto van Marron-leider Broos (1821-1880), die streed voor ontsnapte slaven en na de afschaffing van de slavernij in 1863 met zijn \u2018Brooskampers\u2019 neerstreek op een verlaten plantage. Indringend is een nieuw ontdekt gevangenisportret van de activist Anton de Kom (1898-1945), auteur van Wij slaven van Suriname (1934). Indrukwekkend blijven ook de etnografische portretten van de Surinamers die in 1883 als \u2018inboorlingen\u2019 te zien waren op de Koloniale Tentoonstelling in Amsterdam, uit het boek Les habitants de Suriname (Parijs, 1884). De foto\u2019s zijn een beklemmende flash back naar koloniale tijden, toen niet-witte mensen in een \u2018natuurlijk\u2019 decor konden worden tentoongesteld. Jammer is hooguit dat het fotografische relaas stopt in 1975; in de decennia daarna zit zeker n\u00f3g een album. Zeker nu Suriname een jongere bevolking heeft dan ooit: de mediane leeftijd in het land is nu 28,6 jaar.<\/p>\n

Een stuk particulierder, maar toch ook leerzaam is Suriname 1960-1974. Fotodagboek van een Friese ingenieur van Jan Sjaarda. Hij koos 180 foto\u2019s uit het omvangrijke archief van zijn vader Dirk, een ingenieur die in 1960 naar het toenmalige rijksdeel vertrok\u00a0 met een aanstelling bij het ministerie van Openbare Werken. Sjaarda senior werkte in het land, trouwde een Surinaamse en werkte en leefde er met zijn gezin veertien jaar, met tussenpozen in Nederland, Afrika en de Antillen.<\/p>\n

Uit zijn beelden rijst een ander recent Suriname: een \u2018geordende\u2019, etnisch gesegregeerde samenleving in de greep van opbouw. We zien Dirk Sjaarda in 1973, met zonnebril en in geruit overhemd, handen in de zij op de pas geasfalteerde weg \u2013 m\u00e9t vangrail \u2013 tussen Moengo en Albina in Oost-Suriname. Het asfalt is glanzend nieuw. Bijna twintig jaar later zal het Junglecommando van Ronnie Brunswijk er diepe kraters in slaan tijdens de guerrillaoorlog met het Nationaal Leger van Bouterse.<\/p>\n

Ook andere foto\u2019s van Sjaarda\u2019s ingenieurswerk ademen de naoorlogse motoroliesfeer van modernisering en vooruitgang. Heipalen bij de aanleg van de Nieuwe Haven bij Paramaribo. De gloednieuwe start- en landingsbaan van de luchthaven Zanderij. Sluizen en vrachtwagens met beton. Op andere foto\u2019s legde de ingenieur-fotograaf het straatbeeld en dagelijks leven in de hoofdstad vast, inclusief het bezoek van het Oranje-bruidspaar Beatrix en Claus in 1966.\u00a0Uitstapjes naar het \u2018bos\u2019 en dieper het nog niet eco-toeristische binnenland in. We zien trotse jagers met hun Z\u00fcndapp-brommer en een geschoten jaguar. De teksten in het boek zijn nogal braaf (\u201eIn Suriname is altijd wat lekkers te koop\u201d), maar dat past bij het ingetogen karakter van de foto\u2019s.<\/p>\n

\"Portret<\/p>\n

Portret van Sophie Oostvriesland. In 1856 werd zij door Egbert van Emden gemanumitteerd en was, na bijna vijftig jaar in slavernij te hebben geleefd, op het moment van deze foto een vrij persoon. <\/p>\n

Daguerreotypie door fotogaaf Selomoh del Castilho, Paramaribo, 6 mei 1857. Rijksmuseum.<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Voor Dirk Sjaarda komt de apotheose een jaar voor de onafhankelijkheid. Het hoofdkantoor van Openbare Werken brandt in 1974 tot de grond toe af, net een dag voor hij met zijn gezin vertrekt naar Nederland. Hij maakt een foto van het gebouw terwijl het wordt verslonden door de vuurzee \u2013 een lot dat daarna nog talloze koloniale panden zal treffen.<\/p>\n

Potentie<\/p>\n

Er is \u00e9\u00e9n woord waar Surinamers, ook in het boek van Verbraak, tegen de klippen op hoop uit blijven putten, en dat begrijp je als je de foto\u2019s van Sjaarda bekijkt. Dat rituele woord is \u201epotentie\u201d . Het land heeft \u201ealles\u201d, het hoeft alleen te worden \u201eopgebouwd\u201d. Je hoeft er maar \u201eeen kersenpit op de grond te spugen en er groeit een boom uit\u201d (Soenil Bahadoer). Bij Suriname heeft hij \u201e\u00e9\u00e9n woord in mijn hoofd\u201d, zegt ook tv-presentator Humberto Tan: \u201ePotentievol.\u201d<\/p>\n

Dat heeft ook iets treurigs. Hoe lang kan een mens veelbelovend blijven, of een land \u2018potentievol\u2019, voordat het besef indaalt dat de belofte allang is vervlogen? Kan een land dat ruim vier keer zo groot is als Nederland en tegelijk maar twee derde van de inwoners van Amsterdam telt, zijn potentie ooit waarmaken? Wie weet. De hoop is nu gericht op het reservoir aan olie dat in Surinaamse wateren is gevonden. Dat belooft een gouden toekomst, eindelijk. Al knaagt de argwaan dat die geldkraan, eenmaal open, toch weer vooral de emmers van een rijke elite en van internationale bedrijven zal vullen. Dan zou de bevolking van het land opnieuw het nakijken hebben.<\/p>\n

Tijdens de benzineschaarste van 1992 stond ik in Paramaribo voor een pompstation in een lange rij te wachten met mijn jerrycan. Het was vroeg maar al verzengend heet. Een Hindoestaanse man voor me hief zijn handen in frustratie. Op de Antillen, riep hij, zou dat benzinestation allang in de fik zijn gestoken. Uit protest. Maar hier gebeurde zoiets niet, zei hij berustend, en ook wel trots. \u201eWij zijn Surinamers.\u201d Op een foto in het boek van Sjaarda is het houten huis te zien van de Hindoestaanse politicus Johannes Mungra, in 1963. Aan een afdak hangt een rood spandoek met in\u00a0zwarte letters de leus: \u201eSlechts met verbroedering is ons geliefd Suriname op te bouwen\u201d. Toen al.<\/p>\n

Geef cadeau<\/p>\n

Deel<\/p>\n

Mail de redactie<\/p>\n

\nNIEUW: Geef dit artikel cadeau
\n\t\t\tAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.\n\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wordt Suriname ons steeds vaker voorgeschoteld als het nieuwe \u2018Indi\u00eb\u2019? Een magische plek waar overwerkte, postkoloniale westerlingen kunnen…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":62600,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[39,40,48,43,44,34,35,41,42,46,47,49,45,32,33,50,36,37,38],"class_list":{"0":"post-62599","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nederland","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-dutch","11":"tag-featured-news","12":"tag-featurednews","13":"tag-headlines","14":"tag-hoofdpunten","15":"tag-latest-news","16":"tag-latestnews","17":"tag-nederland","18":"tag-nederlanden","19":"tag-nederlands","20":"tag-netherlands","21":"tag-news","22":"tag-nieuws","23":"tag-nl","24":"tag-top-stories","25":"tag-topstories","26":"tag-voorpaginanieuws"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/115590338077240876","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62599","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=62599"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62599\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/62600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=62599"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=62599"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=62599"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}