Een nieuwe aanpak die bedoeld is om gedupeerden van de Toeslagenaffaire sneller aan schadevergoeding te helpen, heeft al voor de start tot problemen geleid. Het ministerie van Financi\u00ebn heeft bij de uitwerking van het nieuwe overheidsloket \u2018MijnHerstel\u2019 een groep betrokken ouders buitenspel gezet, in tegenspraak met eerdere beloftes dat de aanpak juist samen met de ouders ontwikkeld zou worden. <\/p>\n
Dat blijkt uit onderzoek van NRC. Betrokken ouders zijn kritisch op het ontwerp van MijnHerstel en betwijfelen of het nieuwe loket, dat op 2 december opengaat, de hersteloperatie zal versnellen.\u00a0<\/p>\n
Het (inmiddels demissionaire) kabinet ontwikkelde<\/a> MijnHerstel het afgelopen jaar na advies van een \u2018spoedadviescommissie\u2019 onder leiding van oud-Kamerlid Chris van Dam (CDA), met als doel de vastgelopen hersteloperatie<\/a> te versnellen en overzichtelijker te maken voor ouders. <\/p>\n Het nieuwe loket komt in de plaats van verschillende eerdere initiatieven van het ministerie waar gedupeerden terecht konden om hun definitieve schade te laten vaststellen. Op dit moment wachten 12.000 ouders op een schadeberekening, volgens Financi\u00ebn kan dit aantal nog oplopen tot ruim 20.000. Gedupeerden kunnen straks kiezen<\/a> uit MijnHerstel en de stichting (Gelijk)waardig Herstel van prinses Laurentien voor het berekenen van hun compensatie.<\/p>\n Bij de ontwikkeling van MijnHerstel was directe betrokkenheid van gedupeerde ouders volgens het kabinet cruciaal. Als ervaringsdeskundigen weten zij als geen ander waar andere gedupeerden behoefte aan hebben. Veel ouders verweten het ministerie van Financi\u00ebn dat het eerder te weinig oog had voor hun persoonlijke ervaringen, tegen eerdere schadeberekeningen door het ministerie gingen bijna 17.000 gedupeerden in beroep.<\/p>\n \u201eHet kabinet hecht er veel waarde aan dat MijnHerstel tot stand komt in samenwerking met de mensen om wie het gaat\u201d, schreef demissionair staatssecretaris Sandra Palmen (Toeslagen) afgelopen september in een Kamerbrief<\/a>. \u201eDaarom is onder andere een \u2018oudertoetsgroep\u2019 ingericht bestaande uit (vak)bekwame ervaringsdeskundige ouders uit de hersteloperatie. Deze toetsgroep is gevraagd mee te denken over het ontwerp, de ontwikkeling en de uitwerking van MijnHerstel.\u201d\u00a0<\/p>\n Het is onvoorstelbaar, en dan druk ik mij zachtjes uit, dat het ministerie zo met ons kan omgaan<\/p>\n Gedupeerde ouder<\/p>\n<\/blockquote>\n Maar toen ambtenaren van Financi\u00ebn op 5 november de uitgewerkte herstelroute aan enkele betrokken partijen presenteerden, wist de oudertoetsgroep nergens van. De ouders kwamen er bij toeval achter dat het ministerie de nieuwe route al intern presenteerde, vertellen meerdere betrokkenen uit de oudergroep. <\/p>\n \u201eDit is niet wat er is afgesproken\u201d, mailden verbaasde ouders elkaar en het ministerie. \u201eHet is onvoorstelbaar, en dan druk ik mij zachtjes uit, dat het ministerie zo met ons kan omgaan.\u201d De oudergroep had op 10 oktober voor het laatst met het ministerie aan tafel gezeten, toen waren de plannen voor MijnHerstel nog niet uitgewerkt. Een geplande vervolgafspraak op 17 oktober werd door het ministerie op het laatste moment afgezegd, blijkt uit mailverkeer.<\/p>\n \u201eDe route zoals die er nu is gekomen, is niet in samenwerking met ouders ontwikkeld\u201d, zegt Shen Wehl, lid van de oudertoetsgroep. \u201eHet is een grote teleurstelling. Ze wilden het er snel doorheen hebben om te kunnen laten zien dat er voortgang is.\u201d Meerdere ouders delen die lezing.<\/p>\n Een betrokken topambtenaar schreef op 5 november \u2019s avonds per mail aan de ouders: \u201eIk kan me indenken dat de volgorde waarin partijen ge\u00efnformeerd zijn tot vragen of misschien wel verbazing leidt. [..] Het tempo van de ontwikkeling van de route ligt hoog. Ondanks dat we ons best doen om iedereen zo goed mogelijk ge\u00efnformeerd te houden, kunnen we helaas niet iedereen tegelijk inlichten.\u201d\u00a0<\/p>\n Het ministerie van Financi\u00ebn zegt in reactie op vragen van NRC dat er de afgelopen maanden \u201emeerdere gesprekken, bijeenkomsten en werksessies zijn geweest, waarbij belangrijke input is opgehaald die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van MijnHerstel.\u201d Van de zestig aanbevelingen die de oudergroep deed, zijn er volgens het ministerie 55 meegenomen in het ontwerp van MijnHerstel. \u201eDit is ook besproken en teruggekoppeld tijdens verschillende sessies, onder andere in aanwezigheid van de staatssecretaris, in september en oktober.\u201d<\/p>\n Moeizame voorbereiding<\/p>\n Aan de verrassende presentatie gingen maanden van moeizame voorbereiding vooraf, blijkt uit interne stukken die NRC heeft ingezien en gesprekken met een reeks direct betrokkenen. Het kabinet kondigde<\/a> in maart aan dat de hersteloperatie voor gedupeerde gezinnen \u2013\u00a0die ooit ten onrechte kinderopvangtoeslag moesten terugbetalen \u2013\u00a0een stuk eenvoudiger moest, zoals de commissie-Van Dam adviseerde.<\/p>\n In plaats van een beoordelingscommissie, een digitaal loket en twee mediation-trajecten moest er \u00e9\u00e9n loket komen waar ouders terechtkunnen om hun schade definitief te laten vaststellen. Niet meer door voor jaren aan bonnetjes terug te zoeken, maar via zogeheten \u2018forfaitaire bedragen\u2019:, zoals het verliezen van een baan of woning.\u00a0<\/p>\n De stichting (Gelijk)waardig Herstel van prinses Laurentien werkte al zo, het ministerie kondigde om sneller meer ouders te kunnen helpen. In deze \u2018Route B\u2019 moesten mensen zelf hun schade aannemelijk kunnen maken door grotendeels digitaal informatie aan te leveren. De route zou volgens het kabinet vooral geschikt zijn voor ouders die \u201egeen behoefte hebben om hun verhaal te doen\u201d, wat bij de stichting van Laurentien wel nadrukkelijk onderdeel is van het proces.<\/p>\n Een groep ambtenaren, advocaten en de toetsgroep van tien erkend gedupeerde ouders ging in het voorjaar aan de slag om \u201evia co-creatie\u201d de nieuwe Route B uit te werken. Er was meteen haast bij: de hersteloperatie liep al bijna vijf jaar, duizenden mensen wachtten nog altijd op een definitieve schadeberekening. De nieuwe route voor de zomer lanceren bleek niet haalbaar, maar het ministerie stelde<\/a> \u201ealles in het werk\u201d om het loket in september operationeel te hebben, schreef staatssecretaris Palmen begin juli aan de Tweede Kamer.\u00a0<\/p>\n De betrokken oudergroep reageerde met \u201eernstige zorgen\u201d op het voorstel dat Palmen vlak voor het zomerreces aan de Kamer stuurde. \u201eOnze inhoudelijke bijdragen zijn structureel genegeerd\u201d, schreven de ouders op 25 juli in een brief aan het ministerie. \u201eHet voelt alsof onze inzet enkel gebruikt is voor de vorm, als menselijk uithangbord zonder daadwerkelijke invloed op de inhoud.\u201d\u00a0<\/p>\n Zo hadden de ouders geadviseerd om in de naam van het nieuwe loket in elk geval niet het woord \u2018herstel\u2019 te gebruiken, om verwarring met (Gelijk)waardig Herstel te voorkomen en aan ouders duidelijk te maken dat het nieuwe loket uitsluitend gericht is op financi\u00eble compensatie. Bovendien viel volgens de toetsgroep het leed dat gezinnen door onterechte invorderingen van kinderopvangtoeslag werd aangedaan, niet met geld te herstellen.<\/p>\n \u201eMaar de naam MijnHerstel bleek eigenlijk al vastgelegd. Toen voelden wij ons niet serieus genomen,\u201d zegt Hanan Baouchi, lid van de oudertoetsgroep. \u201eWij staken er als professionals onze tijd en energie in, we zaten er voor alle ouders en vervolgens zie je dat er niets met je adviezen gebeurt. Dan raak je gedemotiveerd.\u201d<\/p>\n Onbegrijpelijke mix<\/p>\n De ouders hadden ook kritiek op de inhoud van het plan: de commissie-Van Dam adviseerde nadrukkelijk dat het ministerie als belanghebbende partij een \u201eterugtrekkende beweging\u201d zou maken bij het vaststellen van schadebedragen. Maar Financi\u00ebn wilde MijnHerstelVolgens de ouders dreigde het nieuwe loket ook een \u201eonbegrijpelijke mix\u201d van de bestaande herstelroutes te worden, waarbij onduidelijk was welke informatie ouders precies moesten aanleveren en hoe de overheid die vervolgens zou beoordelen.<\/p>\n \u201eIn de sessies hebben we herhaaldelijk aangegeven dat deze aanpak verwarring, frustratie en stress zal veroorzaken bij ouders,\u201d schreef de toetsgroep op 25 juli.\u00a0<\/p>\n Volgens de ouders zouden veel gedupeerden na het doorlopen van MijnHerstel alsnog behoefte hebben aan maatwerk, waarbij hun situatie in detail wordt beoordeeld. Het plan van het ministerie voor dergelijke individuele berekeningen zou volgens hen neerkomen op een voortzetting van de bestaande Commissie Werkelijke Schade (CWS), die zeer traag opereert en een lange wachtlijst kent.<\/p>\n Het ministerie zegt in een reactie aan NRC te verwachten dat \u201eeen ruime meerderheid\u201d van de ouders geholpen zal zijn met een schadeberekening met standaardbedragen, via MijnHerstel of (Gelijk)waardig Herstel. \u201eDe verwachting is dat alleen bij uitzondering een individuele berekening aan de orde zal zijn.\u201d<\/p>\n Tijdens een gesprek met het ministerie op 6 augustus waarschuwde de oudergroep voor te grote haast: snel een niet goed uitgewerkt plan presenteren, zou de duizenden wachtende ouders niet helpen. Volgens de ouders was het essentieel eerst een proef met het nieuwe loket uit te voeren, om te zien hoe het werkte en wat er beter kon. De ouders vroegen ook meer duidelijkheid over hoe deelnemers begeleid zouden worden bij het invullen van MijnHerstel.<\/p>\n Het gesprek nam de zorgen bij de oudertoetsgroep niet weg. Op 27 augustus stuurde de groep een nieuwe brief aan het ministerie. Gedupeerden met behoefte aan een individuele berekening dreigden in de opzet van MijnHerstel nog altijd bij een soort CWS terecht te komen, met nieuwe wachtlijsten en onzekerheid als mogelijk gevolg. De oudergroep adviseerde in plaats daarvan een \u201emaatwerktafel\u201d in te richten met onder andere een oud-rechter, een psycholoog, een schade-expert en minimaal twee ervaringsdeskundigen (andere gedupeerden). Die zouden gezamenlijk een schadebedrag kunnen vaststellen voor gedupeerden met een complex verhaal.\u00a0<\/p>\n De ouders adviseerden het ministerie opnieuw om de nieuwe herstelroute niet zelf uit te voeren. \u201eUit het rapport-Van Dam blijkt dat de meerderheid van de ouders het vertrouwen in de overheid kwijt is\u201d, schreven ze. zou het vertrouwen volgens de oudergroep \u201everder ondermijnen\u201d.<\/p>\n Duidelijk communiceren<\/p>\n Op 10 september liet staatssecretaris Palmen de Tweede Kamer weten<\/a> dat de lancering van MijnHerstel werd uitgesteld \u201evanwege geuite zorgen over het proces\u201d door de oudertoetsgroep. Het demissionaire kabinet wilde \u201ede uitwerking van MijnHerstel met meenemen van de oudertoetsgroep zorgvuldig afronden, voordat wordt overgegaan tot de livegang van de route\u201d.<\/p>\n\n