![\"Repetitie](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/241125CUL_2018741871_9.jpg\")
<\/p>\nOuderdom in dans bestaat niet. Als we onvermijdelijk een leeftijdsgrens hebben overschreden, mist ons lichaam de souplesse van vroeger, de lenigheid van de jeugd. Maar 65-plus betekent allesbehalve stilstand.<\/p>\n
De Zweedse danseres en choreograaf Charlotta \u00d6fverholm heeft een krachtig antwoord gevonden op de ogenschijnlijk onneembare horde van het ouder worden met alle gevolgen vandien, zowel maatschappelijk als in de danswereld. \u201eLeeftijdsdiscriminatie\u201d, noemt ze dat. Daarom begon ze tien jaar geleden met Age on Stage voor dansers boven de veertig. Zij is nu gastchoreograaf bij de Reisopera in Enschede.<\/p>\n
\u00d6fverholm treedt wereldwijd op in opera- en balletvoorstellingen van Stockholm tot New York, maakt dansfilms en -documentaires. Zij studeerde aan de Balettakademien in Zweden, aan het Alvin Ailey America Dance Theater in New York en bij Lee Strasberg Theatre Institute in Los Angeles. Hier werd de beroemde method acting ontwikkeld, de extreem ingeleefde acteerstijl.<\/p>\n
\u201eElke danser kent glorieuze tijden, totdat de jaren aan de deur kloppen\u201d, zegt ze voorafgaand aan een repetitie. \u201eDan ben je niet langer jong. \u2018Afgeschreven\u2019 heet dat. Ik geloof daar niet in. Het is helaas de norm van grote instituten dat dansers op een gegeven moment moeten stoppen. Ik ben \u00e9\u00e9n van hen, maar we kunnen ons een leven zonder dans niet voorstellen.\u201d<\/p>\n
De respons op Age on Stage is groot, in tal van Europese landen maakt het onderdeel uit van het project dat Dance on Pass on Dream on heet. Het is \u00d6fverholms overtuiging dat alle soorten lichamen op het toneel een plaats verdienen. In haar eigen woorden: \u201eIk vecht ervoor dansers op rijpere leeftijd een podium te bieden. Zij beschikken over een rijkdom aan ervaring die je moet koesteren.\u201d<\/p>\n
Ook in Nederland was er eerder aandacht voor de oudere danser. Zo richtte de oorspronkelijk uit Tsjechoslowakije afkomstige choreograaf Ji\u0159\u00ed Kyli\u00e1n in 1991 bij het Nederlands Dans Theater NDT 3 op voor dansers die aan het eind kwamen van hun carri\u00e8re. Bij de producties van Age on Stage ligt het accent anders; iedereen is welkom, ook als je geen professionele danser bent of weinig of geen theaterervaring hebt. \u00d6fverholm ontwikkelde een methode waarin levensverhalen van de deelnemers het uitgangspunt vormen. Vandaaruit werkt ze met improvisaties en op associatieve wijze aan dans- en speelsc\u00e8nes, die in de montage \u00e9\u00e9n geheel worden.<\/p>\n
Leeftijd speelt geen rol<\/p>\n
Een aantal middagen in oktober en november ben ik een van de deelnemers in de Performance Factory van de Reisopera, op het voormalige fabrieksterrein van Polaroid in Enschede. Het idee spreekt aan, leeftijd die geen rol speelt. Perfect plan. Dat is juist de kern van het ouder worden: dat je het n\u00edet bent. Het idee van \u2018oud\u2019 of \u2018ouder\u2019 komt van de maatschappij, niet van jezelf, zoals ook \u00d6fverholm vol vuur betoogt: \u201eDe tijd telt door, maar je herinnert je nog je jonge jaren, je energie en kracht van vroeger; je bent weer in je jeugd. Dit is wat deze performance voor ons kan betekenen.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Repetitie van \u2018Age on Stage\u2019, een project van de Reisopera en de Zweedse choreografe Charlotta \u00d6fverholm.<\/p>\n
Foto Eric Brinkhorst<\/p>\n
Zoom in<\/p>\n
![\"Repetitie](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/241125CUL_2018741871_1.jpg\")
<\/p>\n
Repetitie van \u2018Age on Stage\u2019, een project van de Reisopera en de Zweedse choreografe Charlotta \u00d6fverholm.<\/p>\n
eric brinkhorst<\/p>\n
Zoom in<\/p>\n
In het repetitielokaal verzamelt zich een groep van ruim twintig deelnemers, merendeels vrouwen en een paar mannen, in leeftijd vari\u00ebrend tussen de 65 en 81 jaar. Nadat de Reisopera het project bekendmaakte, konden ge\u00efnteresseerden zich inschrijven. De deelnemers komen uit heel Nederland, en uit Belgi\u00eb en Duitsland. Iedereen moest zich verbinden aan een intensieve reeks repetities in aanloop tot drie openbare voorstellingen in het laatste weekend van november. \u00d6fverholm beschouwt iedereen als professional.<\/p>\n
\nJullie bezitten de diepgang om tot iets prachtigs te komen. <\/p>\n
Charlotta \u00d6fverholm
\nChoreograaf bij Age on Stage<\/p>\n<\/blockquote>\nDe middagen beginnen met een warming-up. We dragen wijdvallende kleren en zijn op blote voeten of hebben sokken aan. \u00d6fverholm doet de oefeningen voor: zwaaien met de armen in cirkels en het bovenlichaam mee laten bewegen. Daarna, vanuit rechte positie, de armen in diagonalen naar de grond toe. Ook de klassieke ballethouding pli\u00e9 komt voorbij. Charlotta is in het zwart; ze is klein van gestalte, gespierd, blond haar, scherp gezicht, expressieve ogen. Haar dynamiek straalt op ons over. <\/p>\n
Een opdracht die wat beroering wekt is die waarin we tussen elkaar door moeten bewegen om vertrouwd met elkaars lijf te worden \u201ealsof jullie door honing glijden\u201d. De ander aanraken mag, maar liever niet. Toch botsen onze schouders tegen elkaar. Plots strijkt mijn hand over die van een deelneemster. Door het vertrouwen en de sfeer van saamhorigheid die Charlotta cre\u00ebert, voelt dat niet vreemd, integendeel. Ze spreekt ons onophoudelijk toe, ieder vergeet zijn of haar terughoudendheid. \u201eNeem je plaats in,\u201d horen we haar zeggen, \u201ebespeel de ruimte. Geef jezelf het gevoel dat je het middelpunt bent, waar je je ook bevindt.\u201d<\/p>\n
\u201eLoneliness,\u201d zegt Lotta, zoals ze inmiddels door de deelnemers wordt genoemd, \u201eis een van de terugkerende emoties waarover jullie me vertelden. Het idee buitengesloten te zijn of door verlies van een dierbare alleen komen te staan. Dat gaan we uitbeelden. Vorm kleinere groepen en dan zul je zien dat er altijd een is die erbuiten valt. Die ene zoekt aansluiting, en zo krijg je het begin van een performance, van dynamiek tussen de eenling en de anderen. Niemand wil alleen staan. Zoek elkaar op, tast naar je medespelers. Ga gerust tegen een grens aan.\u201d Dat idee van \u2018honing\u2019 is zo gek nog niet, het komt ongetwijfeld uit de school van method acting. Het is opmerkelijk hoe snel het onderlinge vertrouwen binnen de groep groeit.<\/p>\n
Oudere mensen moeten dansen<\/p>\n
Lotta vraagt ons in een kring te gaan zitten: \u201eIedereen kent de uitdrukking Memento mori, \u2018bedenk dat je sterfelijk bent\u2019. Maar ik stel daartegenover Memento vivere, remember to live. Hoe zouden jullie dat vertalen?\u201d Er komen tal van reacties, vari\u00ebrend van \u2018Ga leven\u2019, \u2018Leer te leven\u2019 en \u2018Vergeet niet te leven\u2019 tot \u2018Mens, durf te leven\u2019. Dat laatste blijkt het meest toepasselijk.<\/p>\n
\u201eOudere mensen moeten vooral dansen,\u201d licht Charlotta haar keuze toe voor Memento vivere als titel van de voorstelling. \u201eJullie hebben levenservaring en zijn sensitief, hebben veel te zeggen en mogen trots zijn op jullie leeftijd, jullie bezitten de diepgang om tot iets prachtigs te komen. Jonge ballerina\u2019s beschikken over tal van mogelijkheden met hun lichaam, zoals jumps and turns, maar er is zoveel meer in dans.\u201d En, voegt ze eraan toe: \u201eOveral waar ik Age on Stage breng vinden mensen troost.\u201d<\/p>\n
Op verzoek van Lotta geeft ieder zijn of haar persoonlijke inbreng, de plaats waar we zijn noemt ze \u201ede veilige beschutting van het repetitielokaal\u201d. \u00a0Een enkel verhaal komt met grote emoties, zelfs tranen. <\/p>\n
\nDankzij Lotta voel ik me elke keer na de repetities krachtiger en energieker<\/p>\n
Maria Laarhuis
\nDeelnemer Age on Stage<\/p>\n<\/blockquote>\nSommige van de deelnemers mag ik naderhand persoonlijk spreken, met toestemming om hun naam te vermelden, onder wie Leontien van Hamel: \u201eWe kennen elkaars zwartste verhalen, maar het gaat juist om de kracht die we daaruit putten.\u201d De uit Vlaanderen afkomstige Isabella Verhaeghe was gehuwd met een man uit Senegal en ze maakte bij de professionele Vlaamse choreograaf Isabelle Beernaert de solo (N)iemand over rouw, verdriet en racisme. Vooral dat laatste achtervolgde haar als moeder van hun kinderen.<\/p>\n
Ook is er een verhaal over een bijna-doodervaring door verdrinking, in de \u201eschokgolven die ontstonden toen plots sluisdeuren opengingen\u201d. Een van de deelneemsters, die daar toevallig zwom, overleefde het nipt. Een ander vertelt over de \u201ehorrormovie\u201d van kanker van haar kind. E\u00e9n deelneemster verloor haar zoon, op zijn twintigste.<\/p>\n
Van tekst beelden maken<\/p>\n
Het is goed gezien van Charlotta \u00d6fverholm om aansluiting te zoeken bij levensbepalende gebeurtenissen als echtscheiding, verlies, rouw en vereenzaming. Toch mag het beslist geen \u201ebejaardentherapie\u201d worden, benadrukt Charlotta telkens. Deelnemer John van der Linden vertelt opgegroeid te zijn op een verlaten boerderij in Twente en getuige te zijn geweest van misbruik door zijn vader van zijn iets jongere zusje; die \u201ewas als de oppergod Zeus\u201d. Daarom voelt de band met de anderen op de dansvloer voor hem zo goed, \u201ehet is als een nieuw, veiliger huis.\u201d<\/p>\n
Lotta luistert aandachtig, geeft niet zozeer inhoudelijke reacties, ze zoekt naar betekenis van de verhalen voor de voorstelling. Ze regisseert tekst tot beeld, tot sc\u00e8nes. De eenzame boerderij van John, het zusje. Misschien besluit ze daarom, later in het proces, John een cruciale zin te geven. Hij komt van achter naar voren op, en zegt: \u201eO mens, leer dansen, anders weten de engelen in de hemel niets met je te beginnen.\u201d Het is een citaat van kerkvader Augustinus en zou als motto voor de hele voorstelling kunnen gelden.<\/p>\n
Leontien noemt Lotta \u201eeen kleine bal vol energie en humor. Soms lijkt het chaotisch wat ze doet maar er zit richting in.\u201d Nelleke Flikkenschild zat vanaf haar negende op klassiek ballet: \u201eCharlotta is in staat om onze levensherinneringen om te vormen tot sprekende, doorleefde spelmomenten. Zij cre\u00ebert een sfeer van saamhorigheid waarin je je grenzen verlegt.\u201d Maria Laarhuis verwoordt het treffend: \u201eDankzij Lotta voel ik me elke keer na de repetities krachtiger en energieker, zowel in mijn lijf als in mijn hoofd.\u201d<\/p>\n
Charlotta geeft als aanwijzing: \u201eDe uiteindelijke voorstelling moet vitaal, helder en strak zijn. Ik houd van opposites, tegenstellingen. Hoe dieper het verdriet en de eenzaamheid, des te sterker worden jullie in dit dansverhaal, met meer levensvreugde. Eenzaamheid geeft je \u00f3\u00f3k de kracht van onafhankelijkheid.\u201d<\/p>\n
Geleidelijk ontstaan contouren. Wat in oktober nog losse elementen leken, is daags voor de premi\u00e8re eind november hecht geworden. Ze \u201egebruikt onze lichamen als penselen voor een schilderij,\u201d zegt Maria tijdens een korte pauze, waarin een van de deelnemers bij koffie of thee trakteert op speculaasjes. <\/p>\n
De vier uren van repeteren stellen hoge eisen. Lotta vraagt nooit of de deelnemers een bepaalde oefening kunnen, sommige bewegingen vereisen elastische ledematen. Die hebben we niet meer, of minder. Ze maakt een gimmick van die ouderdomspijn. In een sc\u00e8ne moeten we ons bewegen alsof heup of bovenbeen getroffen worden door een aanval van jicht en stekende pijnscheuten. We lopen krom en kreupel als echte oudjes in een karikatuur. Geweldige act. Humor en harde werkelijkheid ineen.<\/p>\n
eric brinkhorst<\/p>\n
Zoom in<\/p>\n
Age on Stage leert je leven<\/p>\n
Lotta plaatst uiteenlopende muziek onder \u2018onze\u2019 voorstelling-in-wording. Naast een Duitse Liebesschlager klinken het indringend-religieuze Nisi Dominus van Vivalidi, \u2018Cecilia Lind\u2019 van de Nederlands-Zweedse zanger Cornelis Vreeswijk, de finale uit A Chorus Line en de popsong \u2018We Loved Each Other So Much\u2019. En meer, \u2018Quando quando quando\u2019 bijvoorbeeld, \u2018Wanneer wanneer wanneer\u2019 komt mijn geliefde?<\/p>\n
Als de kostuums er zijn, lijkt het een echte uitvoering. De gewaden zijn in effen kleuren oker, felblauw, roze, groen. Zwarte gordijnen sluiten de speelruimte aan drie zijden af, als een black box. De levensverhalen keren als theatersc\u00e8nes terug. Het is niet per se \u00e9\u00e9n op \u00e9\u00e9n. Lotta verwisselt personages en levenservaringen, en maakt het daardoor abstracter. <\/p>\n
In deze laatste fase monteert ze de verhalen tot een eenheid, bijvoorbeeld deze: de groep danst in losse bewegingen, een van de mannen maakt zich los, hij danst een solo. Hij kan zelfs op zijn hoofd staan. De verloren, overleden zoon zou hij kunnen zijn. Of een echtgenoot die wegliep. Iemand uit een andere wereld in elk geval. Plots wijken de spelers uiteen en vormen twee groepen; de ene symboliseert het golvende water, de tweede de veilige oever met riet. Deze sc\u00e8ne gaat over het bijna verdrinken, over bijna dood. Ondertussen zingt Leontien het lijflied van de voorstelling, \u2018Mens, durf te leven\u2019.<\/p>\n
Het moet nog een keer van Lotta, sneller, ritmischer, niet aarzelend, tak-tak. Het werkt. Meteen daarna laat ze \u2018Quando quando quando\u2019 \u00a0over het toneel schallen. Het klinkt als \u2018Leven leven leven.\u2019 Dat is precies wat Age on Stage ons geeft: leren leven. Jonger zijn dan onze leeftijd.<\/p>\n