{"id":67715,"date":"2025-11-27T12:05:10","date_gmt":"2025-11-27T12:05:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/67715\/"},"modified":"2025-11-27T12:05:10","modified_gmt":"2025-11-27T12:05:10","slug":"ijsvogels-spotten-in-nederland-nrc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/67715\/","title":{"rendered":"IJsvogels spotten in Nederland – NRC"},"content":{"rendered":"

Het blijft spannend: je w\u00e9\u00e9t dat er soms eentje zit, maar het is elke keer weer de vraag of je hem vandaag zult zien. Misschien \u2013 als je heel goed oplet. Als je gericht speurt met je verrekijker, en soms juist even in de rondte kijkt. Als je je oren spitst en geduld hebt. \u201eEn een portie geluk\u201d, zegt Saskia van Loenen. \u201eWant vaak zit \u2019ie er ook gewoon n\u00ed\u00e9t\u201d, zegt Jean-Pierre Geelen.<\/p>\n

En zij kunnen het weten, want ze komen hier vaak, in dit grote park in Amersfoort. Altijd op zoek naar de ijsvogel. De fraaie viseter met zijn fonkelend blauwe rug en feloranje buik, die nu eens als een schicht over het water vliegt en dan weer roerloos op een takje zit. Die soms lijkt weg te vallen tegen de achtergrond van riet en water, en soms juist heel opvallend schittert in het zonlicht.<\/p>\n

\"\"
\nBekijk artikel in krant<\/p>\n

De ijsvogel<\/p>\n

Jean-Pierre Geelen en Saskia van Loenen. Uitg. Atlas Contact, 26,99 euro.<\/p>\n

Deze beide fans (\u201ezeg maar gerust dat we verslaafd zijn\u201d) schreven er een boek over, De ijsvogel, dat op 27 november verschijnt in de succesvolle Vogelserie van uitgeverij Atlas Contact. Geen wetenschappelijke monografie, maar een \u201eeerbetoon aan het blauwe wonder\u201d, schrijven ze zelf in de inleiding. Een verzameling van eigen ervaringen, \u201ede verhalen, de betovering en de wetenschap.\u201d<\/p>\n

Magische kleur<\/p>\n

Ze vertellen erover terwijl we met een verrekijker op een bruggetje staan in stadspark Elisabeth Groen. Hier kronkelt een lint van oude landgoederen in het dal van de Heiligenbergerbeek. \u201eVanuit het centrum van Amersfoort loop je alleen maar in het groen, helemaal tot in natuurgebied Den Treek\u201d, vertelt Van Loenen. Zij is eindredacteur bij NRC; Geelen is natuurjournalist bij de Volkskrant. Twee doorgewinterde natuurliefhebbers die, naast hun chaotische krantenbanen, samen de tijd hebben genomen om een boek te schrijven.<\/p>\n

Waarom de ijsvogel? \u201eJa, omdat het de mooiste is, h\u00e8? Die kleuren, die zijn echt fenomenaal\u201d, zegt Geelen. Van Loenen: \u201eSommige andere vogels in Nederland zijn ook heel mooi. Pestvogel, goudvink, en zelfs bijeneters, tegenwoordig. Die zijn wel een geduchte concurrent. Maar ja, die hebben niet d\u00e1t blauw.\u201d Die blauwe kleur voegt iets toe wat geen enkele andere vogel heeft, merkt ze op. \u201eEen kleur die bijna niet in de natuur voorkomt, en die iets magisch heeft, iets buitenaards bijna, iets wat maakt dat je hart telkens een sprongetje maakt als je er een ziet.\u201d<\/p>\n

\n

Je hart maakt telkens een sprongetje maakt als je er een ziet<\/p>\n

Saskia van Loenen
\nNRC-eindredacteur<\/p>\n<\/blockquote>\n

En dat zit hier dan gewoon langs de sloot, zegt Geelen droog. \u201eMaar wist je dat zijn veren eigenlijk helemaal niet blauw zijn? Ze zijn vooral grijs. Ja, er zitten wat blauwe vlekken op de puntjes. Maar dat schitterende blauw, dat zie je alleen als de zon er op een bepaalde manier op valt.\u201d<\/p>\n

Dat heeft te maken met zogeheten structuurkleuren, vertellen de auteurs in het boek. De nanostructuur van de ijsvogelveer zorgt ervoor dat het zonlicht op allerlei manieren wordt weerkaatst. Onder een bepaalde hoek treedt er interferentie op: de golven van het weerkaatste licht vallen met elkaar samen, waardoor ze elkaar bij bepaalde golflengten \u2013 oftewel kleuren \u2013 versterken of juist uitdoven. Een iriserend effect, dat je ook ziet in het zwartblauw van de ekster, het blauwgroen van de wilde eend en het paarsgroen van zeepbellen<\/a> en parelmoer.<\/p>\n

Intussen is in het park nog geen ijsvogel te zien. Wel een overvliegende sperwer, keuvelende staartmeesjes en het melodieuze gefluit en gerasp van een groepje spreeuwen in de hoge boomtoppen. Geelen en Van Loenen zijn overal op gespitst en weten alles ook meteen te benoemen. \u201eMaar het zou wel leuk zijn als die ijsvogel zich nu even laat zien\u201d, zegt Van Loenen, die zich verantwoordelijk lijkt te voelen voor het welslagen van onze missie.<\/p>\n

Blij en gelukkig<\/p>\n

Het is niet alleen zijn uiterlijk dat de ijsvogel zo boeiend maakt, haasten beide auteurs zich te zeggen. Het is ook zijn levensverhaal dat zo magisch is. \u201eIn 1979 hadden we minder dan dertig broedpaartjes in ons land\u201d, vertelt Geelen. \u201eNu zijn het er vele duizenden. Dat vinden wij prachtig, maar het is wel heel paradoxaal: de reden zijn de veel zachtere winters. Die zijn natuurlijk totaal niet de bedoeling van Moeder Natuur, maar dit is een bijeffect waar wij dan maar van genieten.\u201d<\/p>\n

Ondanks zijn naam houdt de ijsvogel namelijk helemaal niet van kou. De verklaring voor zijn naam zit hem waarschijnlijk in het feit dat de vogels zich in strenge winters massaal verzamelen bij wakken. Dan zijn ze voor mensen makkelijker te zien. \u201eBij twee, drie weken strenge vorst gaan ze bijna allemaal dood\u201d, zegt Van Loenen. \u201eWant ze hebben open water nodig om hun visjes te kunnen vangen. Naar het zuiden trekken doen ze nauwelijks. Als het plotseling gaat vriezen, wordt de populatie in \u00e9\u00e9n klap gedecimeerd.\u201d<\/p>\n

Hoe kan het dan dat ze het toch redden in onze streken? \u201eDat komt door hun voortplantingsstrategie\u201d, antwoordt Van Loenen. \u201eZe kunnen wel vier legsels per jaar hebben, met tot wel zeven jongen per legsel. In theorie dus 28 nakomelingen per jaar. Daardoor kan de populatie zich ook heel snel weer herstellen. Er zijn er altijd wel een paar die de kou overleven.\u201d<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Foto\u2019s Corn\u00e9 van Oosterhout\/ijsvogels.nl<\/p>\n

De zon komt tevoorschijn en geeft een gouden glans aan de laatste herfstkleuren van het jaar. We speuren met onze kijker de rietkragen af, en ook de takken die de oude beuken boven het water laten hangen. \u201eEn, hebben jullie hem al gezien? Zit \u2019ie er?\u201d, vraagt een voorbijganger op de brug, die onze verrekijkers ziet. Waar zou hij op doelen? Dat kan hier van alles zijn. \u201eDe ijsvogel! Die zit hier altijd\u201d, verduidelijkt de man enthousiast.<\/p>\n

\u201eOh, zien jullie hem? Waar zit hij dan?\u201d, vraagt een andere passant die net komt aanlopen en blijkbaar het woord \u2018ijsvogel\u2019 opving. \u201eNee, nee, we zijn nog hard op zoek\u201d, antwoordt Geelen. \u201eSucces!\u201d, luidt het joviale antwoord. Geelen, als iedereen weer is doorgelopen: \u201eZo leuk, h\u00e8: werkelijk iedereen vindt ijsvogels leuk.\u201d Van Loenen: \u201eDe ijsvogel brengt mensen bij elkaar.\u201d<\/p>\n

Het is een vogel waar je \u201eblij en gelukkig\u201d van wordt, merkt ze op. \u201eMensen die dat gevoel niet kennen, die benijd ik niet.\u201d Heel veel mensen in Nederland hebben nog nooit een ijsvogel gezien, weet Geelen. \u201eIk tref ze weleens in een vogelkijkhut. Dan doe ik even extra mijn best om een ijsvogel voor ze te vinden. En als dat dan lukt, en ik ze door mijn kijker laat kijken, dan zie je ze naar adem happen. Fantastisch om mee te maken.\u201d Van Loenen: \u201eHet is een troost tegen alle ellende in de wereld.\u201d<\/p>\n

Reigersnavel<\/p>\n

Maar vandaag zit hij er dus mooi niet, hier in het park. We lopen een eindje door, naar een kijkwand van wilgentenen die is neergezet op een heuveltje. In de kijkwand zit een gleuf die uitzicht biedt op het achterliggende water. \u201eHier om de hoek broeden ieder jaar ijsvogels\u201d, weet Van Loenen. \u201eIn de oever van de beek, maar je kunt het hiervandaan niet zien.\u201d<\/p>\n

Natuurlijke nestelplekken zijn in Nederland in de loop der tijd schaars geworden. IJsvogels hebben verticale wandjes nodig waarin ze hun nestgangen en -holten kunnen uitgraven. Bijvoorbeeld steil afgeslagen rivieroevers, of de schijven van zand en wortels die ontstaan wanneer een grote boom omwaait. Maar rivieren werden rechtgetrokken en bedijkt en dode bomen veelal opgeruimd. \u201eTegenwoordig zie je op steeds meer plekken kunstmatig aangelegde wandjes\u201d, vertelt Geelen. \u201eDie werken prima. Je ziet er vaak meteen ijsvogels bij.\u201d De wandjes zijn gemaakt van hout of beton met gaten erin, en daarachter stevig zand. Liefst een flinke hoeveelheid, want de nestgangen, elk met aan het eind een nestholte, zijn soms wel een meter lang. Van Loenen: \u201ePrecies zo lang dat een reiger niet met zijn snavel bij de jongen kan komen.\u201d<\/p>\n

\"Natuurlijke<\/p>\n

Natuurlijke nestelplekken zijn in Nederland in de loop der tijd schaars geworden.<\/p>\n

Foto Corn\u00e9 van Oosterhout\/ijsvogels.nl<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Spanning<\/p>\n

Geelen en Van Loenen groeiden allebei niet op als vogelaar; wel als natuurliefhebber. \u201eIk wilde altijd dierenarts worden\u201d, vertelt Geelen. \u201eMaar daar bleek ik te stom voor.\u201d Beiden lachen hartelijk. \u201eJa, ik kan niet anders zeggen. En als je het dan niet meer weet, ja, dan ga je dus de journalistiek in.\u201d Weer die stereolach. \u201eToen ik de School voor Journalistiek deed, woonde ik in huis met jongens die biologie deden. Die namen mij mee naar buiten. Ik heb zo\u2019n beetje het laatste wilde korhoen gezien, op de heide van Kampina in Brabant.\u201d Hij is even stil. \u201eMaar uiteindelijk is het me toch gelukt om die ouwe dierenliefde te verweven met mijn journalistiek.\u201d<\/p>\n

<\/p>\n

\n\t\t\t\tLees ook\n\t\t\t<\/p>\n

De ijsvogel is makkelijk te fotograferen, zegt deze natuurfotograaf<\/p>\n

\"De
\n<\/a><\/p>\n

Van Loenen was als kind al dol op dieren. \u201eIk zag altijd als eerste ree\u00ebn en konijnen. Ik had heel goeie ogen.\u201d Geelen: \u201eDie heeft ze nog steeds.\u201d Van Loenen: \u201eMaar de schoolbiologie was een desillusie. Daar kwam geen dier in voor. Dus dat vak heb ik meteen laten vallen. En toen kwamen mijn wilde jaren.\u201d<\/p>\n

Het kwam pas weer goed toen Van Loenen en Geelen elkaar leerden kennen en samen naar buiten gingen, de eerste tien jaar \u201egewoon als vrienden\u201d \u2013 inmiddels zijn de twee een stel. Van Loenen: \u201eWij vonden elkaar tot\u00e1\u00e1l op natuurvlak. Ik had geen andere vrienden die naar vogels keken. En hij kan wandelen in stilte, wat ik ook heel fijn vind.\u201d Van een van haar eerste salarissen kocht Van Loenen een vogelboek. En van Geelen leerde ze de fijne kneepjes in het veld.<\/p>\n

De zon zakt weg achter de bomenrij. De tijd is op. Het is ons niet gelukt vandaag een ijsvogel te zien. \u201eMaar eigenlijk is dat niet zo erg\u201d, relativeert Van Loenen. \u201eAlleen al het id\u00e9\u00e9 dat hij hier elk moment voorbij kan vliegen, voegt iets toe aan zo\u2019n landschap. Het geeft een soort spanning aan elke wandeling.\u201d Geelen: \u201eEn het blijft wel natuur, h\u00e8. Geen dierentuin. Het zou ook niet leuk zijn als het voorspelbaar werd.\u201d Van Loenen: \u201eDes te leuker als je er w\u00e9l een ziet. Ik denk dat ik mij bijna al mijn ijsvogels nog kan herinneren. Ook al worden het er steeds meer.\u201d<\/p>\n

\"Saskia<\/p>\n

Saskia van Loenen en Jean-Pierre Geelen schreven een \u201eeerbetoon aan het blauwe wonder\u201d.<\/p>\n

Foto Nienke Beintema<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Geef cadeau<\/p>\n

Deel<\/p>\n

Mail de redactie<\/p>\n

\nNIEUW: Geef dit artikel cadeau
\n\t\t\tAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.\n\t\t<\/p>\n

<\/p>\n

\tWaarom je NRC kan vertrouwen
\n<\/a> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Het blijft spannend: je w\u00e9\u00e9t dat er soms eentje zit, maar het is elke keer weer de vraag…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":67716,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[48,46,47,49,45,50,83,85,86,90,84,89,87,88],"class_list":{"0":"post-67715","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-wetenschap-en-technologie","8":"tag-dutch","9":"tag-nederland","10":"tag-nederlanden","11":"tag-nederlands","12":"tag-netherlands","13":"tag-nl","14":"tag-science","15":"tag-science-and-technology","16":"tag-scienceandtechnology","17":"tag-technologie","18":"tag-technology","19":"tag-wetenschap","20":"tag-wetenschap-en-technologie","21":"tag-wetenschaptechnologie"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/115621575178629202","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67715","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=67715"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67715\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/67716"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=67715"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=67715"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=67715"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}