Opnieuw is een ernstig zieke man bevrijd van hiv dankzij een stamceltransplantatie \u2013 als zevende ter wereld. Maar deze Duitse zestiger ontving cellen met daarin slechts \u00e9\u00e9n kopie van het gen dat tegen hiv beschermt, in plaats van twee, zoals zijn voorgangers. De manier waarop zijn immuunsysteem reageerde biedt aanknopingspunten voor breder toepasbare behandelingen.<\/p>\n
De resultaten met de nieuwe pati\u00ebnt zijn maandag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature<\/a>. <\/p>\n De Duitser werd in 2009 gediagnosticeerd met het humaan immunodefici\u00ebntievirus (hiv). In 2015 kreeg hij acute myelo\u00efde leukemie, bloedkanker. Om die kanker te genezen is een stamceltransplantatie nodig. De artsen van de Charit\u00e9 universiteitskliniek in Berlijn zochten naar donoren met een specifieke verandering in het gen dat voor het eiwit CCR5 codeert. Dat eiwit is voor hiv de toegangspoort tot menselijke witte bloedcellen. Sommige mensen hebben van nature een mutatie in het gen, genaamd CCR5delta32. Hun cellen zijn minder makkelijk te infecteren door hiv.<\/p>\n De handvol pati\u00ebnten die eerder met een stamceltransplantatie bevrijd zijn van hiv, kregen stamcellen van donoren met twee kopie\u00ebn van CCR5delta32. Het idee was dat dit cruciaal is voor genezing.<\/p>\n Geen hiv te meten<\/p>\n De nu gerapporteerde vinding is eigenlijk toeval: er was geen passende donor te vinden met twee kopie\u00ebn, maar wel eentje met \u00e9\u00e9n kopie van het benodigde gen. In overleg met de pati\u00ebnt werd daarmee de transplantatie gedaan. Met succes: drie jaar na de transplantatie stopte de Duitser met virusremmende medicijnen. Er is nu, na zes jaar, nog steeds geen hiv te meten in zijn bloed.<\/p>\n De studie laat zien dat ook met stamcellen van mensen die maar \u00e9\u00e9n kopie van het CCR5 delta32 gen dragen, hiv jarenlang kan worden teruggedrongen. Dat vergroot het aantal potenti\u00eble donoren: ongeveer 1 procent van de mensen in Europa heeft twee kopie\u00ebn, ongeveer 9 procent van de Europese bevolking<\/a> heeft er \u00e9\u00e9n.<\/p>\n Opvallend was dat deze pati\u00ebnt zelf \u00f3\u00f3k al een kopie van dat beschermende gen had. Hierdoor was de hoeveelheid virus in zijn lijf niet zo hoog.<\/p>\n De behandeling is zeer risicovol. Daarom wordt die alleen uitgeprobeerd bij hiv-pati\u00ebnten die vanwege levensbedreigende bloedkanker een stamceltransplantatie nodig hebben. Na een zware chemokuur krijgt een pati\u00ebnt via een infuus de stamcellen van een passende donor. Die stamcellen moeten zich nestelen in het beenmerg van de pati\u00ebnt en daar zelf gezonde bloed- en immuuncellen gaan maken. Die cellen kan hiv niet meer binnendringen om zichzelf te vermenigvuldigen. <\/p>\n Deze nieuwe denkrichting zou een manier kunnen zijn om een inclusiever geneesmiddel te maken.<\/p>\n Anne Wensing \u201eDeze studie is om meer redenen heel interessant\u201d, reageert viroloog Anne Wensing van het UMC Utrecht. Zij co\u00f6rdineert een Europees onderzoeksproject met deze pati\u00ebnten. \u201eDe behandeling sloeg bij deze man snel aan, en zijn aangeboren immuunsysteem reageerde krachtig. Zo werden cellen met hiv effectief uitgeschakeld. Waarschijnlijk ook doordat hij niet een groot reservoir van het virus in zijn lichaam had.\u201d<\/p>\n Wensing zoekt nu naar manieren om de cellen van dat aangeboren afweersysteem, zogeheten NK-cellen, te activeren. \u201eDie beschermende genetische mutatie komt alleen bij witte mensen voor, niet bij zwarte mensen. Terwijl zwarte vrouwen veruit de grootste groep mensen met hiv vormen. Deze nieuwe denkrichting zou een manier kunnen zijn om een inclusiever geneesmiddel te maken.\u201d Zo\u2019n middel zou in een vroeg stadium al kunnen worden ingezet, wanneer de hoeveelheid virus nog niet zo groot is, denkt ze.<\/p>\n Levenslang gebruikt<\/p>\n De Amerikaan Timothy Brown was de eerste persoon die van hiv af kwam na een stamceltransplantatie, ook in de Charit\u00e9 universiteitskliniek in Berlijn. Hij stond bekend als \u2018the Berlin patient\u2019. In 2009 verklaarden zijn artsen hem hiv-vrij<\/a>. Maar de leukemie kwam terug, Brown overleed in 2020<\/a>.<\/p>\n Na Brown volgden vanaf 2019 nog vijf andere pati\u00ebnten. De man uit dit nieuwe onderzoek is de zevende, en wordt \u2018de tweede Berlijnse pati\u00ebnt\u2019 genoemd.<\/p>\n\n
\nviroloog UMC Utrecht<\/p>\n<\/blockquote>\n