![\"Twee](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/https:\/\/erdee-prod-bucket-s3-001.ams3.cdn.digitaloceanspaces.com\/443856_7a5028d0a3.jpeg\")
Van de Breevaart: \u201eSteeds meer vrouwen in bijvoorbeeld Rotterdam dragen een hoofddoek.\u201d beeld RD, Anton Dommerholt<\/p>\nEen \u201enieuwe, conservatieve zuil\u201d staat Wierd Duk (65) voor ogen. Duk, werkzaam bij De Telegraaf, wil dat behoudende christenen en cultuurchristenen samen ten strijde trekken tegen \u201eislamisering\u201d en het \u201ewoke\u201d denken in progressieve kring.<\/p>\n
Hij lanceerde onlangs zijn plan op een veelbesproken bijeenkomst van De Leskamer (die leeravonden houdt over de christelijke traditie) in het pand van Driestar educatief in Gouda. Duk wil een nieuw mediakanaal waar mensen als SGP-leider Chris Stoffer en publicist Bart Jan Spruyt een podium krijgen in een omgeving die \u201ehun nu eens niet vijandig\u201d gezind is.<\/p>\n
Wat te denken van zo\u2019n alliantie tussen refo\u2019s en cultuurchristenen? SGP\u2019er Ewart Bosma uit Rijssen bekijkt het voorstel met argusogen, FVD-ideoloog \u00e9n SGP-lid Hans van de Breevaart uit Dordrecht daarentegen omarmt Duks plan. In een kamer op het Van Lodenstein College in Amersfoort kruisen Bosma en Van de Breevaart de degens, aan de hand van stellingen.<\/p>\n
Wierd Duk stelt dat de Nederlandse samenleving verontrustend snel islamiseert. Christenen moeten zijn waarschuwingen ter harte nemen.<\/p>\n
Hans van de Breevaart: \u201eIn sommige wijken in grote steden is de islam erg dominant. Zeker op plekken waar de versterkte islamitische gebedsoproep klinkt. Ik zie dat in Rotterdam met eigen ogen. Steeds meer vrouwen dragen daar een hoofddoek. In sommige volkswijken in steden als Rotterdam, Amsterdam en Den Haag heerst bijna de sharia. Niet omdat deelgemeenten regels opleggen. Wel is het de praktijk dat mannen op straat erop toezien dat dames zich aan de kledingregels van de sharia houden. Doe je dat niet, bijvoorbeeld omdat je geen moslim bent, dan loop je het risico voor hoer uitgemaakt te worden, of erger, bespuugd of belaagd te worden.<\/p>\n
Ik heb er niet zo veel moeite mee als mensen hun geloofsopvattingen navolgen. Maar in hoeverre leggen ze die op aan de samenleving? Het wordt problematisch als autochtone vrouwen last krijgen van moslims die hen regels willen dicteren. Daar zijn we bij de FVD allergisch voor.\u201d<\/p>\n
\u201eAls ik op het station van Deventer de islamitische gebedsoproep hoort, wekt dat bij mij vervreemding op\u201d<\/p>\n
Ewart Bosma: \u201eIn mijn woonplaats Rijssen herken ik amper iets van islamisering. Wel merk ik dat in de Randstad de islam op verschillende plaatsen dominant aanwezig is. Dat is voor mij geen bron van vreugde. Ik gun ook moslims dat ze de Heere Jezus mogen leren kennen als hun Zaligmaker.<\/p>\n
Vrijheid van godsdienst en vrijheid van geweten vormen een groot goed. Maar religie heeft ook een buitenkant. Denk aan de islamitische gebedsoproep die in het openbaar klinkt. Als ik op het station van Deventer die oproep hoor, wekt dat bij mij vervreemding op. In hoeverre wil je dat een islamitische belijdenis in het openbaar luidkeels wordt uitgeroepen? Ik wil dat niet, en heb er mijn vragen bij. Een minder luide gebedsoproep zou al schelen. Ik hoor liever kerkklokken. Die uiten geen geloofsbelijdenis en die klokken luiden hier al eeuwen.\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eIk kan me je redenering over de gebedsoproep en de kerkklokken goed voorstellen. Er zit een principieel verschil tussen de joods-christelijke beschaving die hier al lang bestaat en de islamitische cultuur die hier als het ware te gast is. Van moslims verwacht ik dan ook bescheidenheid, zeker wat betreft uitingen in de openbare ruimte.<\/p>\n
Wel zitten we als FVD genuanceerder in het islamdebat dan bijvoorbeeld de PVV of iemand als Wierd Duk. FVD ziet op sommige fronten de orthodoxe islam als bondgenoot. Denk aan de genderdiscussie. De progressieve, links-liberale goegemeente wil het onderscheid tussen man en vrouw niet zo strikt maken: het gaat erom hoe je je v\u00f3elt. Terecht dat orthodoxe moslims \u00e9n christenen zich, net als FVD, verzetten tegen die visie. Die druist in tegen de scheppingsorde.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eHet is duidelijk dat sommige standpunten binnen de reformatorische en de islamitische kring min of meer overeenkomen. Rond kwesties over huwelijk en seksualiteit bijvoorbeeld. Toch denk ik dat de positie van de vrouw in een behoudend christelijk huwelijk een tikkeltje anders is dan de positie van een vrouw in een orthodox-islamitische relatie. In de islam heeft de vrouw een rol die meer ondergeschikt is.<\/p>\n
Het klinkt misschien als vloeken in de kerk, maar ik zie liever Rome als natuurlijke bondgenoot dan de islam. Vroeger klonk in SGP-kring: liever Turks dan paaps. Ik draai het graag om: liever paaps dan Turks. Hoeveel er ook aan te merken valt op de Rooms-Katholieke Kerk.\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eSteeds meer vrouwen in bijvoorbeeld Rotterdam dragen een hoofddoek.\u201d beeld RD, Anton Dommerholt<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eFVD heeft aanhang onder een bepaald type moslimjongeren. Zij zeggen: \u201eHet is van de zotte dat moslims hier zouden moeten streven naar machtsovername. Wij moeten juist respect hebben voor de cultuur die zich in Nederland heeft gevormd.\u201d\u201d<\/p>\n
Door voortdurend te spreken over islamisering bestaat het gevaar dat populisten moslims als zondebok wegzetten.<\/p>\n
Bosma: \u201eEens. Door voortdurend te hameren op de islam, worden mensen tegen elkaar opgezet. Dat is onwenselijk. Moslims die zich aangevallen voelen, gaan heus niet minder orthodox leven. Eerder het tegenovergestelde. Ze gooien van de weeromstuit juist de kont tegen de krib.<\/p>\n
Kritiek op de islam is voor PVV-leider Wilders d\u00e9 brandstof voor zijn beweging. Dus hij houdt het vuurtje brandend. Anderzijds heb ik ook niet de indruk dat je met theedrinken bereikt dat moslims liberaler gaan denken. Waarbij een pleidooi van een SGP\u2019er voor meer liberaal denken best lastig ligt. Blijkbaar moet dat liberalere denken bij de islam wel, en bij de SGP niet. Ik wil moslims niet het recht ontzeggen om religieus-orthodoxe opvattingen te hebben, op het gebied van bijvoorbeeld huwelijk, gender en medische ethiek. Visies die je ook tegenkomt in reformatorische en bijvoorbeeld orthodox-joodse kring.<\/p>\n
![\"Twee](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/https:\/\/erdee-prod-bucket-s3-001.ams3.cdn.digitaloceanspaces.com\/443668_949420a580.jpeg\")
Hans van de Breevaart (r.): \u201eHet risico van het zondebokmechanisme bestaat zeker. Wilders ageert altijd maar tegen de islam.\u201d beeld Andr\u00e9 Dorst\u00a0<\/p>\n
Wezenlijk anders wordt het als moslims denken het kalifaat te moeten stichten en in Nederland de jihad handen en voeten willen geven. Daar heb ik moeite mee. Dan is er in de kern sprake van een staatsondermijnende activiteit. Dat is gevaarlijk. Dan kun je het strafrecht in stelling brengen.\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eJe mag kritiek leveren op de politieke islam, die vroeg of laat de sharia wil invoeren. Dat wil niet zeggen dat moslims alle problemen in de samenleving veroorzaken. Het risico van het zondebokmechanisme bestaat zeker. Wilders ageert altijd maar tegen de islam. Dat stempelt zijn hele politieke agenda. Daarmee wekt hij de suggestie dat alle problemen te maken hebben met de islam.<\/p>\n
Tegelijk vind ik wel dat een groot deel van Wilders\u2019 kritiek op de islam gerechtvaardigd is. En niet moslims, maar Joden zijn vaak de zondebok. Juist door toedoen van moslims. Denk aan de jacht op Joden ruim een jaar geleden in Amsterdam, rond de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv. Een pogrom vind ik een te groot woord, maar het zat er tegenaan.\u201d<\/p>\n
\u201eBinnen FVD zien wij de progressieve elite als grotere bedreiging dan de islam\u201d<\/p>\n
Hans van de Breevaart, partij-ideoloog FVD<\/p>\n
Bosma: \u201eAntisemitisme wordt steeds meer genormaliseerd. Duidelijk is dat elementen binnen de islam erg anti-Joods zijn. En in bijna elke complottheorie ben je twee muisklikken verwijderd van Jodenhaat.<\/p>\n
Tegelijkertijd vind ik het nogal wat om bijvoorbeeld Nederlandse politici te betichten van antisemitisme. Het is ingewikkeld. De oorlog in Gaza loopt natuurlijk dwars door alles heen. Politici zeggen: \u201eWij zijn niet antisemitisch, maar keren ons tegen dat wat Netanyahu uitspookt in Gaza.\u201d Zo\u2019n stellingname van politici is in sommige gevallen wellicht een dekmantel voor antisemitisme.\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eBinnen FVD zien wij de progressieve elite als grotere bedreiging dan de islam. Voormalig VVD-leider Frits Bolkestein stond ook zo in de wedstrijd. Hij betoogde: \u201eNiet de islam is het probleem, wij zelf zijn het probleem.\u201d We hebben onze joods-christelijke waarden losgelaten. Dan is het wachten op het moment dat andere culturen hun kans grijpen om ons onder water te duwen. Die door bloed, zweet en tranen gevormde joods-christelijke cultuur wordt gekenmerkt door waarden als vrijheid, gelijkwaardigheid, eigen verantwoordelijkheid en solidariteit binnen de eigen gemeenschap.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eIk vind noties als rechtvaardigheid en nederigheid zeker zo belangrijk. Al is het heel ingewikkeld om met nederigheid een land te regeren.\u201d<\/p>\n
Orthodoxe christenen die de handen ineen slaan met cultuurchristenen zoals Wierd Duk begeven zich op glad ijs. Beide groepen hebben geen gemeenschappelijk fundament.<\/p>\n
Bosma: \u201eIk word blij als ik bij anderen opvattingen herken die we als SGP ook uitdragen. Het is mooi als cultuurchristenen de wacht betrekken bij het traditionele gezin of de beschermwaardigheid van het leven. Op dergelijke terreinen zou je bijvoorbeeld als christelijke partijen samen met populistische partijen iets voor elkaar kunnen krijgen. Maak vooral gelegenheidscoalities. Meerderheden smeden om je doel te bereiken hoort immers tot het politieke handwerk. SGP kan ook met D66 samenwerken.<\/p>\n
\u201eMet cultuurchristendom word je niet zalig; zo\u2019n christendom is losgezongen van de wortel\u201d<\/p>\n
Intussen vind ik cultuurchristendom heel ingewikkeld. In de tijd van Groen van Prinsterer waren cultuurchristenen aan de macht. Toch kon hij niet met hen door \u00e9\u00e9n deur. Zijn motto was: in het isolement ligt onze kracht.<\/p>\n
Met cultuurchristendom word je niet zalig. Zo\u2019n christendom is losgezongen van de wortel. Het meest wezenlijke deelt een christen niet met een cultuurchristen. Neem het christelijke liefdesgebod: Heb God lief, heb je naaste lief als jezelf.<\/p>\n
\u201eDe profeten in het Oude Testament waren geen voetenwassers\u201d<\/p>\n
Hans van de Breevaart, partij-ideoloog FVD<\/p>\n
Ik vind het problematisch als ik een cultuurchristen hoor betogen dat hij liever andermans oren dan iemands voeten wast. Let wel, die neiging sluit naadloos aan op mijn eigen natuur. Maar de Schrift stelt zo\u2019n houding nu juist onder kritiek. Dus moet ik mezelf in de kraag grijpen: ik moet geen oren, maar voeten wassen.\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eIk zie geen tegenstelling. Elkaar de voeten wassen is een Bijbels gebod. Maar op andere momenten moet je anderen wel degelijk de oren wassen. Jezus Zelf zegt tegen de farizee\u00ebn: \u201eGij adderengebroedsels\u201d. Dat klinkt niet als voeten wassen. De profeten in het Oude Testament waren ook geen voetenwassers. Als genderideologen de biologische grondslag onder onze beschaving, dus de tweedeling man-vrouw, willen wegslaan, hoort daar een stevig weerwoord tegenover te staan.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eJe moet inderdaad een helder geluid laten horen. De boodschap mag schurend en confronterend zijn. Het is niet zinnig om de scheppingsorde op zijn kop te zetten. Polariseren is geen doel in zichzelf, het is zelfs geen ge\u00ebigend middel. Blijf op respectvolle toon discussi\u00ebren. Iets als genderdysforie is een gegeven. Er zijn mensen die zich van jongs af aan een vreemde voelen in hun eigen lichaam.\u201d<\/p>\n
\u201eIs het nou de kern van het christenzijn om Zwarte Piet te vuur en te zwaard te verdedigen?\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eNatuurlijk bestaat genderdysforie. Daar moet aandacht voor zijn. Maar het blijft een uitzonderlijk verschijnsel. Probleem is dat zo\u2019n afwijking in veel media- en reclame-uitingen op het schild wordt gehesen. Alles wat afwijkt van het traditionele man-vrouwpatroon krijgt de status van halfgod. Zoiets zie je ook in de hindoecultuur. Mensen die met drie armen worden geboren, worden daar tot halfgod verheven.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eDe stille meerderheid in Nederland denkt anders dan de progressieve elite ons wil doen geloven.\u201d<\/p>\n
De grens tussen populisme en rechtsextremisme is flinterdun.<\/p>\n
Bosma: \u201eEens, en daar zit een groot deel van mijn pijn. Ik hoor als docent onder nogal wat reformatorische leerlingen best verontrustende zaken. Onder hen leeft het beeld dat de hele Nederlandse cultuur ten onder gaat. En dat wij als christelijke, witte mannen die trend moeten stoppen. Refo\u2019s gaan ineens heel principieel lopen doen over Zwarte Piet. Is het nou de kern van het christen-zijn om Zwarte Piet te vuur en te zwaard te verdedigen? Ik heb met dat hele Sinterklaasfeest niks.<\/p>\n
Refojongeren zijn nogal eens fan van bekende en zeer omstreden influencers als Andrew Tate en Nick Fuentes. Ik hoor onder leerlingen veel ongenuanceerde uitspraken. Zoals: \u201eGrenzen dicht en stuur dat volk terug.\u201d Dan doelen ze op migranten. Ik schrik daarvan. We hebben het wel over mensen. En we leven in een rechtsstaat. Mensen met een verblijfsvergunning mogen hier blijven. Al mag je uiteraard best iets vinden van het migratiebeleid.\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eIk hoop echt dat een solide, rechtse meerderheid eindelijk eens werk maakt van het beperken van de asielinstroom. Binnen de Nederlandse politiek zie ik helemaal geen rechts-extremisme. Wat anders is de ongenuanceerde taal van jongelui op straat. Ik ben bereid ze die taal te vergeven. Wees blij dat die jongeren niet aan de knoppen zitten. Met de groei naar volwassenheid zal de scherpte er wel van afgaan.<\/p>\n
![\"Twee](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/https:\/\/erdee-prod-bucket-s3-001.ams3.cdn.digitaloceanspaces.com\/443276_7cf88c97be.jpeg\")
Ewart Bosma (l.): \u201eMensen met een verblijfsvergunning mogen hier blijven. Al mag je uiteraard best iets vinden van het migratiebeleid.\u201d\u00a0 beeld Andr\u00e9 Dorst<\/p>\n
De kritiek van Wierd Duk dat FVD-prominent Thierry Baudet is ontspoord, deel ik niet. Volgens Duk zou Baudet sympathiseren met de antisemitische en racistische Amerikaanse influencer Nick Fuentes. Ik ken Baudet beter dan Wierd Duk hem kent. Binnen FVD hangen we echt niet de gedachte aan dat alleen het witte ras in staat zou zijn tot grootse culturele prestaties. Ik denk dat Duks kritiek op Baudet strategisch van aard is. Duk denkt vermoedelijk: wil ik serieus genomen worden door de mainstreammedia, dan moet ik me wel even afzetten tegen mensen die nog rechtser zijn dan ik.<\/p>\n
Binnen FVD hebben we kritiek op iemand als miljardair George Soros. Hij promoot via internationale netwerken actief een progressieve agenda. Zo\u2019n werkwijze zit dicht aan tegen een wereldwijde samenzwering tegen conservatieve mensen. Soros is ook Jood. Maar daarmee mogen we nog steeds kritiek op hem hebben. Dat heeft niets met antisemitisme te maken.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eIk word ook niet blij van financiering van een progressieve agenda, maar ik zou het feit dat iemand geldschieter is niet willen koppelen aan iemands Jood-zijn.\u201d<\/p>\n
\u201eIk kan mensen binnen de partij niet op antisemitisme betrappen, en ik zit daar bovenop\u201d<\/p>\n
Hans van de Breevaart, partij-ideoloog FVD<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eDat is ook niet wat FVD doet. Ja, ik weet dat er ophef is geweest over antisemitisme binnen de jongerentak van FVD. Er zouden in besloten kring antisemitische appjes zijn verstuurd. Maar je moet die berichten wat mij betreft eerder in een context zien van slechte studentenhumor. Ik kan mensen binnen de partij niet op antisemitisme betrappen. En ik zit daar bovenop.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eBlijf dat vooral doen. Racisme en antisemitisme kunnen niet. Gewoon niet doen. Persoonlijk vind ik het overigens een verademing dat Lidewij de Vos nu FVD aanvoert, in plaats van Thierry Baudet, met al zijn strapatsen.\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eMooi is dat binnen de jongerenbeweging van FVD steeds meer belangstelling is voor het \u00e9chte christelijke geloof, dus niet alleen voor het cultuurchristendom. Die FVD-jongeren zijn vaak opgegroeid in een links-liberaal nest, en vragen zich af: er moet toch meer zijn tussen hemel en aarde? Verschillende jongeren laten zich dopen. Ik zie dat de Geest binnen FVD de oude cultuurchristelijke structuren weer nieuw leven inblaast.\u201d<\/p>\n
\u201eIk heb er moeite mee als populisten kritiek op hun tegenstanders in de militaire sfeer trekken\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eHoe meer christendom in FVD-kring, hoe beter natuurlijk.\u201d<\/p>\n
Het is terecht dat iemand als Wierd Duk een polariserende stijl kiest in zijn strijd tegen bijvoorbeeld woke en de radicale islam.<\/p>\n
Bosma: \u201eIk geloof niet in het concept: tegenover de revolutie de contrarevolutie. Nee, voor mij geldt als christenpoliticus: tegenover de revolutie het Evangelie.<\/p>\n
Ik vind vergelijkingen met strijd problematisch. In zekere zin is strijd natuurlijk een Bijbels begrip. Denk aan de geestelijke wapenrusting. Toch heb ik er moeite mee als populisten kritiek op hun tegenstanders in de militaire sfeer trekken. Het gaat altijd over strijd. Zo van: progressieven zijn onze vijand, we moeten ons mannetje staan. Terwijl de Bijbel mij leert dat ik de grootste strijd heb te voeren met mijn eigen verdorven vlees. In lijn hiermee heb ik moeite met de nadruk op het belang van mannelijkheid, bepleit door iemand als influencer Andrew Tate.\u201d<\/p>\n
\u201eLaten we als mannen stevig in onze schoenen staan, en ook op straat onze verantwoordelijkheid pakken\u201d<\/p>\n
Hans van de Breevaart, partij-ideoloog FVD<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eHelaas is het gehalte mannelijkheid in onze samenleving fors afgenomen. Linkse ideologen gingen ervan uit dat de Eerste en de Tweede Wereldoorlog het gevolg waren van toxische mannelijkheid. Wil je geen oorlog meer, dan is de enige oplossing om mannen te feminiseren, leerde bijvoorbeeld de Frankfurter Schule, een Duitse maatschappijkritische beweging. Dat vreemde gedachtengoed is doorgedrongen tot Nederlandse universiteiten. Die zijn helaas voornamelijk links.<\/p>\n
Ik bepleit juist meer mannelijke strijdbaarheid. Laten we als mannen stevig in onze schoenen staan, en ook op straat onze verantwoordelijkheid pakken. Als we onze eigen vrouwen niet meer willen verdedigen tegenover mannen die hun mannelijkheid misbruiken, is er iets grondig mis. Op sociale media staan allerlei filmpjes van vrouwen die op straat een klap krijgen. Niemand doet wat. Dat kan natuurlijk niet. Meer burgers zouden iets moeten hebben van de man die afgelopen weekend de heldenmoed had om bij de antisemitische terreuraanslag op Bondi Beach in Australi\u00eb een schutter zijn wapen af te pakken.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eAls er iets volstrekt ontoelaatbaars op straat gebeurt, zou je naar voren moeten stappen en op zijn minst iets moet zeggen. Of dat altijd met mannelijkheid te maken heeft, is de vraag. Iemands karakter speelt ook een rol.<\/p>\n
Iets anders is echter om een ideologische tegenstander telkens weg te zetten als vijand. Zo\u2019n dynamiek is maatschappij-ontwrichtend, al is dat misschien een groot woord. Ik zou zeggen: probeer altijd het gesprek aan te gaan met je opponent. Dan mag je klare wijn schenken over je standpunt.\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eEens. Waarbij ik wel merk dat partijen als SGP, maar zeker PVV en FVD, al gauw worden weggezet als bewegingen waar alles fout is. Terwijl wij bij FVD maatschappelijke problemen aankaarten die serieus genomen zouden moeten worden. Dus je moet als populistische partij wel op een stevige manier het podium pakken. Ik vind het bezwaarlijk dat je dan wordt weggezet als rechts-extremist, racist en xenofoob.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eMijn grote probleem met populistische politici is dat ze hard roepen, maar met schijnoplossingen komen. Als je je volgelingen oplossingen voorspiegelt die niet te realiseren zijn, grenst dat aan zonde tegen het negende gebod: gij zult geen vals getuigenis spreken.<\/p>\n
De werkelijkheid is veel complexer dan populistische oneliners doen vermoeden. Zo is Wilders\u2019 pleidooi om de Nederlandse grens hermetisch af sluiten voor migranten, niet realistisch.<\/p>\n
Typerend vond ik dat Wilders onlangs ineens opdook in Moerdijk, een dorp dat waarschijnlijk wordt gesloopt. We zagen hem achterliggende jaren op dat dossier in geen velden of wegen. Nu staat hij in Moerdijk voor de camera\u2019s en bepleit hij behoud van het dorp. Natuurlijk is sloop van Moerdijk heftig voor betrokkenen, maar Wilders zou lokale besluitvorming moeten respecteren.\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eIk heb moeite met je redenering dat bepaalde voorgestelde oplossingen niet realistisch zouden zijn. Denemarken heeft binnen de EU rond asielbeleid een uitzonderingspositie bedongen. Dat land heeft een zeer streng toelatingsbeleid. Dus dat kan wel degelijk. Feit is dat je hard moet vechten om de gevestigde orde te doorbreken.<\/p>\n
\u201ePopulisten hebben iets opruiends; Wilders sprak in het verleden over een kopvoddentaks\u201d<\/p>\n
Wat betreft Moerdijk: ik vind het alleen maar goed dat Wilders zich met dat dorp bemoeit. Wij werden er vertegenwoordigd door ons nieuwe Kamerlid Peter van Duijvenvoorde. Brussel en de landelijke overheid oefenen grote druk uit op lokale bestuurders. Moerdijk zou tegen de vlakte moeten om ruimte te maken voor de energietransitie. Maar die is helemaal niet nodig. Die hele energietransitie is ook nog eens een economische molensteen om onze hals. Bovendien getuigt de links-progressieve gedachte dat we klimaatverandering gaan tegenhouden van een hoogmoed die indruist tegen alles wat met christelijke waarden te maken heeft.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201ePopulisten hebben iets opruiends. Wilders sprak in het verleden over een kopvoddentaks. Dat moet je niet doen. Dan gooi je olie op het vuur.\u201d<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eZo\u2019n woord zouden we bij FVD nooit gebruiken.\u201d<\/p>\n
Emeritus hoogleraar christelijke filosofie prof. Maarten Verkerk, ook voormalig CU-senator, vindt het \u201elevensgevaarlijk\u201d dat gevestigde partijen \u201eflirten\u201d met populisten. Het doet hem denken aan de jaren dertig van de vorige eeuw, toen \u201egevestigde partijen de weg plaveiden voor het nationaal-socialisme\u201d. Verkerk heeft een punt.<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eZo\u2019n geluid verbaast me niet van iemand van de linkse ChristenUnie.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eIk vind die vergelijking problematisch. Er zijn parallellen tussen toen en nu. In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw twijfelden mensen massaal aan de democratie. Dat zie je nu ook. Het kiezersvolk is op drift. Net als toen hoor je nu vaak het verhaal dat een kleine, kwaadwillende elite erop uit is de boel te verstieren en het gewone volk dwars te zitten.<\/p>\n
Tegelijk zijn er veel verschillen. Het nationaal-socialisme is natuurlijk fundamenteel onchristelijk. Het nazisme was een staatsgodsdienst die stoelde op de racistische gedachte dat mensen fundamenteel ongelijk zijn. Dat soort verwerpelijke rassentheorie\u00ebn kun je de populisten in Nederland niet nadragen. Bovendien was het nazisme gewelddadig; populistische partijen nu zijn dat gelukkig niet.<\/p>\n
Wel laat de vergelijking met de jaren dertig van de vorige eeuw zien dat orthodoxe christenen eerder geneigd zijn om politiek rechtsaf te slaan. Zeker in tijden dat ze een cultuurconflict ervaren. Ze moeten ervoor oppassen om in rechts-extreem vaarwater te belanden.\u201d<\/p>\n
![\"Een](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/https:\/\/erdee-prod-bucket-s3-001.ams3.cdn.digitaloceanspaces.com\/443859_408c48100b.jpeg\")
Bosma: \u201eIk zou zelf mijn protest tegen abortus niet op zo\u2019n wijze aanvliegen.\u201d beeld RD, Anton Dommerholt\u00a0<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eIk zie amper overeenkomsten tussen de jaren dertig van de vorige eeuw en de huidige tijd. Natuurlijk, net als toen was het politiek onrustig. Maar een partij als bijvoorbeeld FVD heeft alle recht om bijvoorbeeld het progressieve wokedenken en de grote macht van Brussel aan de kaak te stellen. Bovendien is FVD niet voor minder, maar juist voor meer democratie.\u201d<\/p>\n
Ook partijen als PVV, FVD en BBB stemden onlangs in met een VVD-voorstel om de weg te banen voor meer zondagsopenstelling van winkels. Christelijke partijen kunnen op voor hun belangrijke dossiers dus niet vertrouwen op populistische partijen.<\/p>\n
Bosma: \u201eDat is natuurlijk zo. Je kunt bij populisten ongelooflijk op de koffie komen. Artikel 23 van de Grondwet over onderwijsvrijheid is bijvoorbeeld bij de PVV niet in veilige handen. Ik weet wel dat het die partij er niet om te doen is het reformatorische onderwijs de nek om te draaien. Maar als de PVV erin toestemt dat de vrijheid van onderwijs wordt ingeperkt, kan het einde van reformatorische onderwijs het logische gevolg zijn.\u201d<\/p>\n
![\"Man](\"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/https:\/\/erdee-prod-bucket-s3-001.ams3.cdn.digitaloceanspaces.com\/443239_25c3321e29.jpeg\")
Wierd Duk wil dat behoudende christenen en niet-christelijke conservatieven de handen ineenslaan om samen een front te vormen tegen \u201ewokedenken\u201d en \u201eislamisering\u201d van de Nederlandse samenleving.\u00a0 beeld Ramon van Flymen<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eArtikel 23 is voor FVD heilig. Het klopt dat FVD liberaler is op het punt van zondagsrust dan de SGP. Wat niet wil zeggen dat ik ervoor pleit alle winkels op zondag maar open te gooien. Zeker als er lokaal geen draagvlak is, moet je die winkels op zondag lekker dicht laten.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eIk ben er oprecht blij mee dat de FVD de beschermwaardigheid van het leven hoger in het vaandel heeft staan dan andere populistische partijen. Denk aan het verzet van FVD-Kamerlid Gideon van Meijeren tegen de abortuspraktijk.\u201d<\/p>\n
\u201eJe moet geen middel onbenut laten om je tegen de huidige abortuspraktijk te verzetten\u201d<\/p>\n
Hans van de Breevaart, partij-ideoloog FVD<\/p>\n
Van de Breevaart: \u201eIk zie op dat gebied een kentering binnen de FVD, uiteraard gesteund door mijzelf. FVD-politici zijn veel principi\u00ebler over abortus gaan denken. Het leven van een ongeboren kind is in het geding. Je moet geen middel onbenut laten om je tegen de huidige abortuspraktijk te verzetten. Wat dat betreft ben ik echt een populist. Prima dat FVD-Kamerlid Gideon van Meijeren in een Kamerdebat een plastic foetus liet zien. Je zag het ongemak bij linkse partijen.\u201d<\/p>\n
Bosma: \u201eIk zou zelf mijn protest tegen abortus niet op zo\u2019n wijze aanvliegen. Aan de andere kant denk ik wel: we bereiken op dit dossier ook niet zo veel als we vriendelijk en lief blijven. Dus ik kan hier wel een eindje meegaan met Hans. Pappen en nathouden heeft een grens. Abortus is natuurlijk vreselijk. We spreken wel over 40.000 be\u00ebindigde prille levens per jaar.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Een \u201enieuwe, conservatieve zuil\u201d staat Wierd Duk (65) voor ogen. Duk, werkzaam bij De Telegraaf, wil dat behoudende…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":88013,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[48,46,47,49,45,50,92,91],"class_list":{"0":"post-88012","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-sport","8":"tag-dutch","9":"tag-nederland","10":"tag-nederlanden","11":"tag-nederlands","12":"tag-netherlands","13":"tag-nl","14":"tag-sport","15":"tag-sports"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@nl\/115741510055503016","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/88012","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=88012"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/88012\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/88013"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=88012"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=88012"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=88012"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}