{"id":88118,"date":"2025-12-18T18:16:19","date_gmt":"2025-12-18T18:16:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/88118\/"},"modified":"2025-12-18T18:16:19","modified_gmt":"2025-12-18T18:16:19","slug":"zon-overweldigende-ervaring-een-diepere-duik-in-het-werk-van-choreograaf-hans-van-manen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/nl\/88118\/","title":{"rendered":"\u2018Zo\u2019n overweldigende ervaring\u2019: een diepere duik in het werk van choreograaf Hans van Manen"},"content":{"rendered":"

De Dam in Amsterdam, we schrijven zo rond 1960. \u201eWie is Hans van Manen?\u201d, vraagt een onzichtbare reporter aan een passerende vrouw. Zij \u2013 degelijke jas, keurig hoofddoekje \u2013 antwoordt met een licht Amsterdams accent: \u201eJa, hij is geloof ik van het een of andere ballet. En hij is in Amerika geweest.\u201d Twee jonge meisjes bevestigen, met een vette, Mokumse dubbele L: \u201eHans van Manen? Da\u2019s een balletdanser.\u201d <\/p>\n

Het fragment uit de vroege televisiegeschiedenis is veelzeggend: de woensdag overleden choreograaf<\/a> is zo iemand die er altijd al w\u00e1s, en niet enkel in de belevingswereld van het danspubliek. De Nederlandse televisiekijker leerde een jonge Van Manen al kennen door zijn medewerking aan de Henk en Teddy Scholten Shows. Voor die programma\u2019s uit de vroege televisiegeschiedenis maakte hij jazzy choreografie\u00ebn, die hij met de zelfbewuste schwung van een bijdehante Amsterdammer kon toelichten, al volledig op zijn gemak voor de camera.<\/p>\n

Hans Arthur Gerhard van Manen voerde op vele vlakken de lijst aan in de Nederlandse danswereld: hij was niet alleen de bekendste, maar ook de nationaal en internationaal meest en hoogst gedecoreerde choreograaf. Met ongeveer 150 balletten op zijn naam was hij ook de meest productieve. Hij was een van de meest muzikale dansmakers, waarschijnlijk de vaakst ge\u00efnterviewde, best geklede en meest geciteerde \u2013 met zijn snedige commentaren was hij geliefd bij het journaille.<\/p>\n

En hij was ook de lichtst ontvlambare. Die laatste eigenschap was niet uitsluitend gereserveerd voor dansers en collega\u2019s; dansjournalisten konden na een onwelgevallige kritiek of gewoon, te weinig aandacht, de wind van voren krijgen. Hij las \u2013 spelde \u2013 alles en kon tot op hoge leeftijd spinnijdig worden om recensies.<\/p>\n

\"Opnames<\/p>\n

Opnames van een van Van Manens eerste choreografie\u00ebn \u2018Feestgericht\u2019 voor de VPRO in 1960.<\/p>\n

Foto Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid\/ ANP<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

\"Hans<\/p>\n

Hans van Manen in 1963.\n<\/p>\n

Foto Netherlands Institute for Sound and Vision\/ ANP\/ Kippa<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Zelfinzicht<\/p>\n

\u201ePittig\u201d, zo omschreef hij met zelfinzicht zijn karakter. Er zijn dan ook veel deuren met kracht dicht gesmeten tijdens zijn loopbaan, die zich sinds 1959 voornamelijk afspeelde tussen twee \u2018polen\u2019: van het Nederlands Dans Theater stapt hij over naar Het Nationale Ballet en weer terug, om te eindigen bij Het Nationale Ballet. <\/p>\n

Als jonge danser was hij al niet het dociele type. Het boterde bijvoorbeeld niet tussen Van Manen en de autocratische balletleidster Sonia Gaskell, die door generatiegenoten als Rudi van Dantzig werd aanbeden \u00e9n gevreesd. Hij zocht in de jaren vijftig zijn heil bij Fran\u00e7oise Adret, leidster van het Ballet van de Nederlandse Opera, die hem gevoel voor stijl en een verzorgde presentatie bijbracht. Daarna ging hij op avontuur, naar Parijs, waar choreograaf Roland Petit het publiek tot olala\u2019s en lachsalvo\u2019s verleidde met een combinatie van klassieke dans, erotiek en humor \u2013 kwaliteiten die ook een rode draad in het oeuvre van de Nederlander zouden vormen. <\/p>\n

In met name zijn vroege werk is ook de invloed herkenbaar van de Amerikaan Jerome Robbins, die eind jaren vijftig met zijn choreografie\u00ebn voor de musical West Side Story wereldroem vergaarde. Van Manens eerste werken, waaronder Feestgericht (1957), vertoonden een duidelijke affiniteit met Robbins\u2019 swingende choreografie\u00ebn. De Nederlander gebruikte ook jazzmuziek, een liefde die hij gemeen had met zijn broer, jazzpianist Guus van Manen.<\/p>\n

Zelf noemde hij als belangrijkste invloed en inspirator altijd George Balanchine, grootmeester van de neoklassieke dans: \u201eBalanchine kijkt altijd over mijn schouder mee.\u201d Structuur, muzikaliteit, economie en (in de woorden van Van Manen) \u2018logica\u2019 vormden de erfenis van de Russische Amerikaan. Stravinsky keek over zijn andere schouder mee, aldus de choreograaf.<\/p>\n

\"Hans<\/p>\n

Hans van Manen (tweede van rechts) en de mededansers van het ballet \u2018Squares\u2019 van Van Manen en het Nederlands Dans Theater in Theatre de Ville te Parijs waar het ballet in 1969 in wereldpremi\u00e8re ging. <\/p>\n

Foto Nationaal Archief\/Collectie Spaarnestad\/ ANP<\/p>\n

Zoom in<\/p>\n

Na het Parijse avontuur maakte hij in Nederland zijn eerste werken voor het prille Nederlands Dans Theater, waar dansers Jaap Flier en Marianne Hilarides zijn muzen waren, evenals zijn toenmalige geliefde G\u00e9rard Lemaitre. Al snel begon hij zijn eigen stijl te ontwikkelen, die in lijn met zijn liefde voor abstracte kunst meestal niet-anekdotisch was, met Squares (1969) als vroeg hoogtepunt. Gezet in een ontwerp van Bob Bonies \u2013 een vierkant van tl-buizen boven een vierkante verhoging \u2013 toont het een nog altijd voorbeeldig huwelijk tussen dans en beeldende kunst.<\/p>\n